Sarga 13

52 shlokas

1. 1

   स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम्

   अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत

   sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm

   avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata

2. 2

   संतानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्

   दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतः समलंकृताम्

   saṃtānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām

   divyagandharasopetāṃ sarvataḥ samalaṃkṛtām

3. 3

   तां स नन्दनसंकाशां मृगपक्षिभिरावृताम्

   हर्म्यप्रासादसंबाधां कोकिलाकुलनिःस्वनाम्

   tāṃ sa nandanasaṃkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām

   harmyaprāsādasaṃbādhāṃ kokilākulaniḥsvanām

4. 4

   काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्

   बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्

   kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām

   bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām

5. 5

   सर्वर्तुकुसुमै रम्यैः फलवद्भिश्च पादपैः

   पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्

   sarvartukusumai ramyaiḥ phalavadbhiśca pādapaiḥ

   puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām

6. 6

   प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिः समुदैक्षत

   निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्

   विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः

   pradīptāmiva tatrastho mārutiḥ samudaikṣata

   niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt

   viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ

7. 7

   आ मूलपुष्पनिचितैरशोकैः शोकनाशनैः

   पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्

   ā mūlapuṣpanicitairaśokaiḥ śokanāśanaiḥ

   puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm

8. 8

   कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः

   स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः

   karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ

   sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ

9. 9

   पुंनागाः सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा

   विवृद्धमूला बहवः शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः

   puṃnāgāḥ saptaparṇāśca campakoddālakāstathā

   vivṛddhamūlā bahavaḥ śobhante sma supuṣpitāḥ

10. 10

    शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः

    नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकाः सहस्रशः

    śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ

    nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāḥ sahasraśaḥ

11. 11

    नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा

    अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम्

    nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā

    ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam

12. 12

    द्वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम्

    पुष्परत्नशतैश्चित्रं पञ्चमं सागरं यथा

    dvitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam

    puṣparatnaśataiścitraṃ pañcamaṃ sāgaraṃ yathā

13. 13

    सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः

    नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः

    sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ

    nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ

14. 14

    अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्

    शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्

    anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam

    śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam

15. 15

    अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुंगवः

    स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमूर्जितम्

    aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṃgavaḥ

    sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamūrjitam

16. 16

    मध्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम्

    प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्

    madhye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram

    pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam

17. 17

    मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया

    विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्

    muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā

    vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram

18. 18

    ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिः समावृताम्

    उपवासकृशां दीनां निःश्वसन्तीं पुनः पुनः

    ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम्

    tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhiḥ samāvṛtām

    upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ

    dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām

19. 19

    मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम्

    पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः

    mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām

    pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ

20. 20

    पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा

    सपङ्कामनलंकारां विपद्मामिव पद्मिनीम्

    pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā

    sapaṅkāmanalaṃkārāṃ vipadmāmiva padminīm

21. 21

    व्रीडितां दुःखसंतप्तां परिम्लानां तपस्विनीम्

    ग्रहेणाङ्गारकेणैव पीडितामिव रोहिणीम्

    vrīḍitāṃ duḥkhasaṃtaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm

    graheṇāṅgārakeṇaiva pīḍitāmiva rohiṇīm

22. 22

    अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च

    शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम्

    aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca

    śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām

23. 23

    प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम्

    स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव

    priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam

    svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva

24. 24

    नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया

    सुखार्हां दुःखसंतप्तां व्यसनानामकोविदाम्

    nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā

    sukhārhāṃ duḥkhasaṃtaptāṃ vyasanānāmakovidām

25. 25

    तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम्

    तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः

    tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām

    tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ

26. 26

    ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा

    यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना

    hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā

    yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā

27. 27

    पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम्

    कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिशः

    pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām

    kurvantīṃ prabhayā devīṃ sarvā vitimirā diśaḥ

28. 28

    तां नीलकेशीं बिम्बौष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम्

    सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा

    tāṃ nīlakeśīṃ bimbauṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām

    sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā

29. 29

    इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव

    भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम्

    iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva

    bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm

30. 30

    निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव

    शोकजालेन महता विततेन न राजतीम्

    niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva

    śokajālena mahatā vitatena na rājatīm