Sarga 60

37 shlokas

1. 1

   तानुवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान्वानरर्षभः

   अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः

   tānuvāca hariśreṣṭho hanūmānvānararṣabhaḥ

   avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ

2. 2

   श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोऽङ्गदः

   प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु

   śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro'ṅgadaḥ

   pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu

3. 3

   अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया

   अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम्

   avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā

   akāryamapi kartavyaṃ kimaṅga punarīdṛśam

4. 4

   अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः

   साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्

   aṅgadasya mukhācchrutvā vacanaṃ vānararṣabhāḥ

   sādhu sādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan

5. 5

   पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम्

   जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुतम्

   pūjayitvāṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham

   jagmurmadhuvanaṃ yatra nadīvega iva drutam

6. 6

   ते प्रहृष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य वीर्यतः

   अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्

   te prahṛṣṭā madhuvanaṃ pālānākramya vīryataḥ

   atisargācca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm

7. 7

   उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान्समागताः

   ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान्मधुवने तदा

   utpatya ca tataḥ sarve vanapālānsamāgatāḥ

   tāḍayanti sma śataśaḥ saktānmadhuvane tadā

8. 8

   मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते

   घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे

   madhūni droṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya te

   ghnanti sma sahitāḥ sarve bhakṣayanti tathāpare

9. 9

   केचित्पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः

   मधूच्छिष्टेन केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः

   kecitpītvāpavidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ

   madhūcchiṣṭena kecicca jaghnuranyonyamutkaṭāḥ

10. 10

    अपरे वृक्षमूलेषु शाखां गृह्य व्यवस्थितः

    अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते

    apare vṛkṣamūleṣu śākhāṃ gṛhya vyavasthitaḥ

    atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇānyāstīrya śerate

11. 11

    उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत्

    क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्त्यपि तथापरे

    unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāśca hṛṣṭavat

    kṣipantyapi tathānyonyaṃ skhalantyapi tathāpare

12. 12

    केचित्क्ष्वेडान्प्रकुर्वन्ति केचित्कूजन्ति हृष्टवत्

    हरयो मधुना मत्ताः केचित्सुप्ता महीतले

    kecitkṣveḍānprakurvanti kecitkūjanti hṛṣṭavat

    harayo madhunā mattāḥ kecitsuptā mahītale

13. 13

    येऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु

    तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः

    ye'pyatra madhupālāḥ syuḥ preṣyā dadhimukhasya tu

    te'pi tairvānarairbhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ

14. 14

    जानुभिश्च प्रकृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः

    अब्रुवन्परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः

    jānubhiśca prakṛṣṭāśca devamārgaṃ ca darśitāḥ

    abruvanparamodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ

15. 15

    हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं बलात्

    वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः

    hanūmatā dattavarairhataṃ madhuvanaṃ balāt

    vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ

16. 16

    ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः

    हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान्हरीन्

    tato dadhimukhaḥ kruddho vanapastatra vānaraḥ

    hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tānharīn

17. 17

    एतागच्छत गच्छामो वानरानतिदर्पितान्

    बलेनावारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम्

    etāgacchata gacchāmo vānarānatidarpitān

    balenāvārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam

18. 18

    श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः

    पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः

    śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ

    punarvīrā madhuvanaṃ tenaiva sahitā yayuḥ

19. 19

    मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य सुमहातरुम्

    समभ्यधावद्वेगेन ते च सर्वे प्लवंगमाः

    madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya sumahātarum

    samabhyadhāvadvegena te ca sarve plavaṃgamāḥ

20. 20

    ते शिलाः पादपांश्चापि पाषाणांश्चापि वानराः

    गृहीत्वाभ्यागमन्क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः

    te śilāḥ pādapāṃścāpi pāṣāṇāṃścāpi vānarāḥ

    gṛhītvābhyāgamankruddhā yatra te kapikuñjarāḥ

21. 21

    ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत्

    त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः

    te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣvavasajya tat

    tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ

22. 22

    वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान्बलदर्पितान्

    अभ्यक्रामन्त ते वीराः पालास्तत्र सहस्रशः

    vṛkṣasthāṃśca talasthāṃśca vānarānbaladarpitān

    abhyakrāmanta te vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ

23. 23

    अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुंगवाः

    अभ्यधावन्त वेगेन हनूमत्प्रमुखास्तदा

    atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṃgavāḥ

    abhyadhāvanta vegena hanūmatpramukhāstadā

24. 24

    तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्

    आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः

    taṃ savṛkṣaṃ mahābāhumāpatantaṃ mahābalam

    āryakaṃ prāharattatra bāhubhyāṃ kupito'ṅgadaḥ

25. 25

    मदान्धश्च न वेदैनमार्यकोऽयं ममेति सः

    अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद्वसुधातले

    madāndhaśca na vedainamāryako'yaṃ mameti saḥ

    athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavadvasudhātale

26. 26

    स भग्नबाहुर्विमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः

    मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः

    sa bhagnabāhurvimukho vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ

    mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ

27. 27

    स कथंचिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः

    उवाचैकान्तमागम्य भृत्यांस्तान्समुपागतान्

    sa kathaṃcidvimuktastairvānarairvānararṣabhaḥ

    uvācaikāntamāgamya bhṛtyāṃstānsamupāgatān

28. 28

    एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः

    सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति

    ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ

    sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati

29. 29

    सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे

    अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान्

    sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthive

    amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān

30. 30

    इष्टं मधुवनं ह्येतत्सुग्रीवस्य महात्मनः

    पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि दुरासदम्

    iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyetatsugrīvasya mahātmanaḥ

    pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devairapi durāsadam