68 shlokas
- 1
सीता तद्वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना
हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः
sītā tadvacanaṃ śrutvā pūrṇacandranibhānanā
hanūmantamuvācedaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ
- 2
अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम्
यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः
amṛtaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ tvayā vānara bhāṣitam
yacca nānyamanā rāmo yacca śokaparāyaṇaḥ
- 3
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे
रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति
aiśvarye vā suvistīrṇe vyasane vā sudāruṇe
rajjveva puruṣaṃ baddhvā kṛtāntaḥ parikarṣati
- 4
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम
सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान्
vidhirnūnamasaṃhāryaḥ prāṇināṃ plavagottama
saumitriṃ māṃ ca rāmaṃ ca vyasanaiḥ paśya mohitān
- 5
शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति
प्लवमानः परिश्रान्तो हतनौः सागरे यथा
śokasyāsya kadā pāraṃ rāghavo'dhigamiṣyati
plavamānaḥ pariśrānto hatanauḥ sāgare yathā
- 6
राक्षसानां क्षयं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्
लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः
rākṣasānāṃ kṣayaṃ kṛtvā sūdayitvā ca rāvaṇam
laṅkāmunmūlitāṃ kṛtvā kadā drakṣyati māṃ patiḥ
- 7
स वाच्यः संत्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते
अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम्
sa vācyaḥ saṃtvarasveti yāvadeva na pūryate
ayaṃ saṃvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam
- 8
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवंगम
रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम
vartate daśamo māso dvau tu śeṣau plavaṃgama
rāvaṇena nṛśaṃsena samayo yaḥ kṛto mama
- 9
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति
अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम्
vibhīṣaṇena ca bhrātrā mama niryātanaṃ prati
anunītaḥ prayatnena na ca tatkurute matim
- 10
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते
रावणं मार्गते संख्ये मृत्युः कालवशं गतम्
mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate
rāvaṇaṃ mārgate saṃkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam
- 11
ज्येष्ठा कन्यानला नाम विभीषणसुता कपे
तया ममैतदाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम्
jyeṣṭhā kanyānalā nāma vibhīṣaṇasutā kape
tayā mamaitadākhyātaṃ mātrā prahitayā svayam
- 12
अविन्ध्यो नाम मेधावी विद्वान्राक्षसपुंगवः
धृतिमाञ्शीलवान्वृद्धो रावणस्य सुसंमतः
avindhyo nāma medhāvī vidvānrākṣasapuṃgavaḥ
dhṛtimāñśīlavānvṛddho rāvaṇasya susaṃmataḥ
- 13
रामात्क्षयमनुप्राप्तं रक्षसां प्रत्यचोदयत्
न च तस्यापि दुष्टात्मा शृणोति वचनं हितम्
rāmātkṣayamanuprāptaṃ rakṣasāṃ pratyacodayat
na ca tasyāpi duṣṭātmā śṛṇoti vacanaṃ hitam
- 14
आशंसेति हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः
अन्तरात्मा हि मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः
āśaṃseti hariśreṣṭha kṣipraṃ māṃ prāpsyate patiḥ
antarātmā hi me śuddhastasmiṃśca bahavo guṇāḥ
- 15
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता
विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे
utsāhaḥ pauruṣaṃ sattvamānṛśaṃsyaṃ kṛtajñatā
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghave
- 16
चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां जघान यः
जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत्
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ jaghāna yaḥ
janasthāne vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nodvijet
- 17
न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः पुरुषर्षभः
अहं तस्यानुभावज्ञा शक्रस्येव पुलोमजा
na sa śakyastulayituṃ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ
ahaṃ tasyānubhāvajñā śakrasyeva pulomajā
- 18
शरजालांशुमाञ्शूरः कपे रामदिवाकरः
शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति
śarajālāṃśumāñśūraḥ kape rāmadivākaraḥ
śatrurakṣomayaṃ toyamupaśoṣaṃ nayiṣyati
- 19
इति संजल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम्
अश्रुसम्पूर्णवदनामुवाच हनुमान्कपिः
iti saṃjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām
aśrusampūrṇavadanāmuvāca hanumānkapiḥ
- 20
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसंकुलाम्
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṃkulām
- 21
अथवा मोचयिष्यामि तामद्यैव हि राक्षसात्
अस्माद्दुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते
athavā mocayiṣyāmi tāmadyaiva hi rākṣasāt
asmādduḥkhādupāroha mama pṛṣṭhamanindite
- 22
त्वां हि पृष्ठगतां कृत्वा संतरिष्यामि सागरम्
शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि सरावणाम्
tvāṃ hi pṛṣṭhagatāṃ kṛtvā saṃtariṣyāmi sāgaram
śaktirasti hi me voḍhuṃ laṅkāmapi sarāvaṇām
- 23
अहं प्रस्रवणस्थाय राघवायाद्य मैथिलि
प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः
ahaṃ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṃ hutamivānalaḥ
- 24
द्रक्ष्यस्यद्यैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्
व्यवसाय समायुक्तं विष्णुं दैत्यवधे यथा
drakṣyasyadyaiva vaidehi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam
vyavasāya samāyuktaṃ viṣṇuṃ daityavadhe yathā
- 25
त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम्
पुरंदरमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि
tvaddarśanakṛtotsāhamāśramasthaṃ mahābalam
puraṃdaramivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani
- 26
पृष्ठमारोह मे देवि मा विकाङ्क्षस्व शोभने
योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी
pṛṣṭhamāroha me devi mā vikāṅkṣasva śobhane
yogamanviccha rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī
- 27
कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येणेव सुवर्चला
मत्पृष्ठमधिरुह्य त्वं तराकाशमहार्णवम्
kathayantīva candreṇa sūryeṇeva suvarcalā
matpṛṣṭhamadhiruhya tvaṃ tarākāśamahārṇavam
- 28
न हि मे सम्प्रयातस्य त्वामितो नयतोऽङ्गने
अनुगन्तुं गतिं शक्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः
na hi me samprayātasya tvāmito nayato'ṅgane
anugantuṃ gatiṃ śaktāḥ sarve laṅkānivāsinaḥ
- 29
यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयम्
यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य विहायसम्
yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṃśayam
yāsyāmi paśya vaidehi tvāmudyamya vihāyasam
- 30
मैथिली तु हरिश्रेष्ठाच्छ्रुत्वा वचनमद्भुतम्
हर्षविस्मितसर्वाङ्गी हनूमन्तमथाब्रवीत्
maithilī tu hariśreṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam
harṣavismitasarvāṅgī hanūmantamathābravīt