Sarga 20

41 shlokas

1. 1

   सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः

   प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम्

   sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ

   pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām

2. 2

   यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा

   यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा

   yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā

   yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtastathā tathā

3. 3

   संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः

   द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः

   saṃniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ

   dravato mārgamāsādya hayāniva susārathiḥ

4. 4

   वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन्किल निबध्यते

   जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते

   vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasminkila nibadhyate

   jane tasmiṃstvanukrośaḥ snehaśca kila jāyate

5. 5

   एतस्मात्कारणान्न त्वां घातयामि वरानने

   वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम्

   etasmātkāraṇānna tvāṃ ghātayāmi varānane

   vadhārhāmavamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām

6. 6

   परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम्

   तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः

   paruṣāṇi hi vākyāni yāni yāni bravīṣi mām

   teṣu teṣu vadho yuktastava maithili dāruṇaḥ

7. 7

   एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः

   क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत्

   evamuktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

   krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītāmuttaramabravīt

8. 8

   द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः

   ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि

   dvau māsau rakṣitavyau me yo'vadhiste mayā kṛtaḥ

   tataḥ śayanamāroha mama tvaṃ varavarṇini

9. 9

   द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम्

   मम त्वां प्रातराशार्थमारभन्ते महानसे

   dvābhyāmūrdhvaṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ māmanicchatīm

   mama tvāṃ prātarāśārthamārabhante mahānase

10. 10

    तां तर्ज्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम्

    देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विपुलेक्षणाः

    tāṃ tarjyamānāṃ samprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm

    devagandharvakanyāstā viṣedurvipulekṣaṇāḥ

11. 11

    ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रवक्त्रैस्तथापराः

    सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा

    oṣṭhaprakārairaparā netravaktraistathāparāḥ

    sītāmāśvāsayāmāsustarjitāṃ tena rakṣasā

12. 12

    ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम्

    उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम्

    tābhirāśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

    uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam

13. 13

    नूनं न ते जनः कश्चिदस्ति निःश्रेयसे स्थितः

    निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात्

    nūnaṃ na te janaḥ kaścidasti niḥśreyase sthitaḥ

    nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo'smādvigarhitāt

14. 14

    मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः

    त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः

    māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīmiva śacīpateḥ

    tvadanyastriṣu lokeṣu prārthayenmanasāpi kaḥ

15. 15

    राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः

    उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे

    rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ

    uktavānasi yatpāpaṃ kva gatastasya mokṣyase

16. 16

    यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश्च सहितौ वने

    तथा द्विरदवद्रामस्त्वं नीच शशवत्स्मृतः

    yathā dṛptaśca mātaṅgaḥ śaśaśca sahitau vane

    tathā dviradavadrāmastvaṃ nīca śaśavatsmṛtaḥ

17. 17

    स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे

    चक्षुषो विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि

    sa tvamikṣvākunāthaṃ vai kṣipanniha na lajjase

    cakṣuṣo viṣayaṃ tasya na tāvadupagacchasi

18. 18

    इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले

    क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्यनिरीक्षितः

    ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale

    kṣitau na patite kasmānmāmanāryanirīkṣitaḥ

19. 19

    तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च

    कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यते

    tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca

    kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā pāpa śīryate

20. 20

    असंदेशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात्

    न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा

    asaṃdeśāttu rāmasya tapasaścānupālanāt

    na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bhasmārhatejasā

21. 21

    नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः

    विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः

    nāpahartumahaṃ śakyā tasya rāmasya dhīmataḥ

    vidhistava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ

22. 22

    शूरेण धनदभ्राता बलैः समुदितेन च

    अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचौर्यं त्वया कृतम्

    śūreṇa dhanadabhrātā balaiḥ samuditena ca

    apohya rāmaṃ kasmāddhi dāracauryaṃ tvayā kṛtam

23. 23

    सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः

    विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत

    sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

    vivṛtya nayane krūre jānakīmanvavaikṣata

24. 24

    नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः

    सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान्दीप्तजिह्वोग्रलोचनः

    nīlajīmūtasaṃkāśo mahābhujaśirodharaḥ

    siṃhasattvagatiḥ śrīmāndīptajihvogralocanaḥ

25. 25

    चलाग्रमकुटः प्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः

    रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्ताङ्गदविभूषणः

    calāgramakuṭaḥ prāṃśuścitramālyānulepanaḥ

    raktamālyāmbaradharastaptāṅgadavibhūṣaṇaḥ

26. 26

    श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन सुसंवृतः

    अमृतोत्पादनद्धेन भुजंगेनेव मन्दरः

    śroṇīsūtreṇa mahatā mecakena susaṃvṛtaḥ

    amṛtotpādanaddhena bhujaṃgeneva mandaraḥ

27. 27

    तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः

    रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः

    taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ

    raktapallavapuṣpābhyāmaśokābhyāmivācalaḥ

28. 28

    अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः

    उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन्

    avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ

    uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṃga iva niḥśvasan

29. 29

    अनयेनाभिसंपन्नमर्थहीनमनुव्रते

    नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः संध्यामिवौजसा

    anayenābhisaṃpannamarthahīnamanuvrate

    nāśayāmyahamadya tvāṃ sūryaḥ saṃdhyāmivaujasā

30. 30

    इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः

    संदिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः

    ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ

    saṃdideśa tataḥ sarvā rākṣasīrghoradarśanāḥ