Sarga 61

27 shlokas

1. 1

   ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः

   दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह

   tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ

   dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha

2. 2

   उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात्त्वं पादयोः पतितो मम

   अभयं ते भवेद्वीर सत्यमेवाभिधीयताम्

   uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama

   abhayaṃ te bhavedvīra satyamevābhidhīyatām

3. 3

   स तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना

   उत्थाय च महाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत्

   sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā

   utthāya ca mahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt

4. 4

   नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना

   वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तत्तु वानरैः

   naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā

   vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tattu vānaraiḥ

5. 5

   एभिः प्रधर्षिताश्चैव वारिता वनरक्षिभिः

   मधून्यचिन्तयित्वेमान्भक्षयन्ति पिबन्ति च

   ebhiḥ pradharṣitāścaiva vāritā vanarakṣibhiḥ

   madhūnyacintayitvemānbhakṣayanti pibanti ca

6. 6

   शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे

   निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुवौ वै दर्शयन्ति हि

   śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare

   nivāryamāṇāste sarve bhruvau vai darśayanti hi

7. 7

   इमे हि संरब्धतरास्तथा तैः सम्प्रधर्षिताः

   वारयन्तो वनात्तस्मात्क्रुद्धैर्वानरपुंगवैः

   ime hi saṃrabdhatarāstathā taiḥ sampradharṣitāḥ

   vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṃgavaiḥ

8. 8

   ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभाः

   संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः संप्रचालिताः

   tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabhāḥ

   saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ saṃpracālitāḥ

9. 9

   पाणिभिर्निहताः केचित्केचिज्जानुभिराहताः

   प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं च दर्शिताः

   pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ

   prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ

10. 10

    एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि

    कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते

    evamete hatāḥ śūrāstvayi tiṣṭhati bhartari

    kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate

11. 11

    एवं विज्ञाप्यमानं तु सुग्रीवं वानरर्षभम्

    अपृच्छत्तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा

    evaṃ vijñāpyamānaṃ tu sugrīvaṃ vānararṣabham

    apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā

12. 12

    किमयं वानरो राजन्वनपः प्रत्युपस्थितः

    कं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत्

    kimayaṃ vānaro rājanvanapaḥ pratyupasthitaḥ

    kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt

13. 13

    एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना

    लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः

    evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā

    lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

14. 14

    आर्य लक्ष्मण संप्राह वीरो दधिमुखः कपिः

    अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः

    ārya lakṣmaṇa saṃprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ

    aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ

15. 15

    नैषामकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः

    वनं यथाभिपन्नं तैः साधितं कर्म वानरैः

    naiṣāmakṛtakṛtyānāmīdṛśaḥ syādupakramaḥ

    vanaṃ yathābhipannaṃ taiḥ sādhitaṃ karma vānaraiḥ

16. 16

    दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता

    न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः

    dṛṣṭā devī na saṃdeho na cānyena hanūmatā

    na hyanyaḥ sādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ

17. 17

    कार्यसिद्धिर्हनुमति मतिश्च हरिपुंगवे

    व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्

    kāryasiddhirhanumati matiśca haripuṃgave

    vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam

18. 18

    जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदस्य बलेश्वरः

    हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा

    jāmbavānyatra netā syādaṅgadasya baleśvaraḥ

    hanūmāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā

19. 19

    अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल

    विचिन्त्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुंगवैः

    aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila

    vicintya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṃgavaiḥ

20. 20

    आगतैश्च प्रविष्टं तद्यथा मधुवनं हि तैः

    धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं च वानरैः

    वारिताः सहिताः पालास्तथा जानुभिराहताः

    āgataiśca praviṣṭaṃ tadyathā madhuvanaṃ hi taiḥ

    dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ

    vāritāḥ sahitāḥ pālāstathā jānubhirāhatāḥ

21. 21

    एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह

    नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः

    etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha

    nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ

22. 22

    दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः

    अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः

    dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ

    abhigamya yathā sarve pibanti madhu vānarāḥ

23. 23

    न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ

    वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः

    na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha

    vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ

24. 24

    ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः

    श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम्

    tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇaḥ saharāghavaḥ

    śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām

25. 25

    प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः

    श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च

    वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत

    prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ

    śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvastu prahṛṣya ca

    vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata

26. 26

    प्रीतोऽस्मि सौम्य यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः

    मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम्

    prīto'smi saumya yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ

    marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām

27. 27

    इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्शाखामृगांस्तान्मृगराजदर्पान्

    द्रष्टुं कृतार्थान्सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम्

    icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānānśākhāmṛgāṃstānmṛgarājadarpān

    draṣṭuṃ kṛtārthānsaha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam