Sarga 33

80 shlokas

1. 1

   तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्

   उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा

   tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt

   uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā

2. 2

   क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्

   वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः

   kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam

   vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ

3. 3

   यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर

   तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत्

   yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara

   tāni bhūyaḥ samācakṣva na māṃ śokaḥ samāviśet

4. 4

   कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम्

   कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे

   kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam

   kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me

5. 5

   एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनूमान्मारुतात्मजः

   ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे

   evamuktastu vaidehyā hanūmānmārutātmajaḥ

   tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame

6. 6

   जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि

   भर्तुः कमलपत्राक्षि संख्यानं लक्ष्मणस्य च

   jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi

   bhartuḥ kamalapatrākṣi saṃkhyānaṃ lakṣmaṇasya ca

7. 7

   यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै

   लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे

   yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai

   lakṣitāni viśālākṣi vadataḥ śṛṇu tāni me

8. 8

   रामः कमलपत्राक्षः सर्वभूतमनोहरः

   रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे

   rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ sarvabhūtamanoharaḥ

   rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje

9. 9

   तेजसादित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः

   बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः

   tejasādityasaṃkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ

   bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ

10. 10

    रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता

    रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः

    rakṣitā jīvalokasya svajanasya ca rakṣitā

    rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca paraṃtapaḥ

11. 11

    रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

    मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः

    rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā

    maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ

12. 12

    अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

    साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्

    arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ

    sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām

13. 13

    राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता

    श्रुतवाञ्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः

    rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā

    śrutavāñśīlasampanno vinītaśca paraṃtapaḥ

14. 14

    यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः

    धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः

    yajurvedavinītaśca vedavidbhiḥ supūjitaḥ

    dhanurvede ca vede ca vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ

15. 15

    विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः

    गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो देवि जनैः श्रुतः

    vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaḥ śubhānanaḥ

    gūḍhajatruḥ sutāmrākṣo rāmo devi janaiḥ śrutaḥ

16. 16

    दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान्

    समः समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः

    dundubhisvananirghoṣaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān

    samaḥ samavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ

17. 17

    त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः

    त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्

    tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ

    trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān

18. 18

    चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः

    चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दष्टश्चतुर्गतिः

    catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatuḥsamaḥ

    caturdaśasamadvandvaścaturdaṣṭaścaturgatiḥ

19. 19

    महौष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्

    दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्

    षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः

    mahauṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān

    daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān

    ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ

20. 20

    सत्यधर्मपरः श्रीमान्संग्रहानुग्रहे रतः

    देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः

    satyadharmaparaḥ śrīmānsaṃgrahānugrahe rataḥ

    deśakālavibhāgajñaḥ sarvalokapriyaṃvadaḥ

21. 21

    भ्राता च तस्य द्वैमात्रः सौमित्रिरपराजितः

    अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः

    bhrātā ca tasya dvaimātraḥ saumitriraparājitaḥ

    anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ

22. 22

    त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुंधराम्

    ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्

    tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasuṃdharām

    dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam

23. 23

    ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसंकुले

    भ्रातुर्भार्यार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्

    ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṃkule

    bhrāturbhāryārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam

24. 24

    वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसंगरम्

    परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्

    vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṃgaram

    paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam

25. 25

    ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ

    ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ

    tatastau cīravasanau dhanuḥpravarapāṇinau

    ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau

26. 26

    स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः

    अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः

    sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ

    abhipluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ

27. 27

    ततः स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः

    तयोः समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरः

    tataḥ sa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ

    tayoḥ samīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaraḥ

28. 28

    तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू

    रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः

    tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū

    rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ

29. 29

    तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ

    पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ

    tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau

    pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau

30. 30

    निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने

    तयोरन्योन्यसंभाषाद्भृशं प्रीतिरजायत

    niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane

    tayoranyonyasaṃbhāṣādbhṛśaṃ prītirajāyata