Sarga 14

32 shlokas

1. 1

   प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुंगवः

   गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत्

   praśasya tu praśastavyāṃ sītāṃ tāṃ haripuṃgavaḥ

   guṇābhirāmaṃ rāmaṃ ca punaścintāparo'bhavat

2. 2

   स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः

   सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनुमान्विललाप ह

   sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ

   sītāmāśritya tejasvī hanumānvilalāpa ha

3. 3

   मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया

   यदि सीतापि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः

   mānyā guruvinītasya lakṣmaṇasya gurupriyā

   yadi sītāpi duḥkhārtā kālo hi duratikramaḥ

4. 4

   रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः

   नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गङ्गेव जलदागमे

   rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ

   nātyarthaṃ kṣubhyate devī gaṅgeva jaladāgame

5. 5

   तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्

   राघवोऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा

   tulyaśīlavayovṛttāṃ tulyābhijanalakṣaṇām

   rāghavo'rhati vaidehīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā

6. 6

   तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्

   जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत्

   tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ lokakāntāmiva śriyam

   jagāma manasā rāmaṃ vacanaṃ cedamabravīt

7. 7

   अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः

   रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः

   asyā hetorviśālākṣyā hato vālī mahābalaḥ

   rāvaṇapratimo vīrye kabandhaśca nipātitaḥ

8. 8

   विराधश्च हतः संख्ये राक्षसो भीमविक्रमः

   वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः

   virādhaśca hataḥ saṃkhye rākṣaso bhīmavikramaḥ

   vane rāmeṇa vikramya mahendreṇeva śambaraḥ

9. 9

   चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्

   निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः

   caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

   nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ

10. 10

    खरश्च निहतः संख्ये त्रिशिराश्च निपातितः

    दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना

    kharaśca nihataḥ saṃkhye triśirāśca nipātitaḥ

    dūṣaṇaśca mahātejā rāmeṇa viditātmanā

11. 11

    ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्

    अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवांल्लोकसत्कृतम्

    aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam

    asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavāṃllokasatkṛtam

12. 12

    सागरश्च मया क्रान्तः श्रीमान्नदनदीपतिः

    अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयं निरीक्षिता

    sāgaraśca mayā krāntaḥ śrīmānnadanadīpatiḥ

    asyā hetorviśālākṣyāḥ purī ceyaṃ nirīkṣitā

13. 13

    यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्

    अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः

    yadi rāmaḥ samudrāntāṃ medinīṃ parivartayet

    asyāḥ kṛte jagaccāpi yuktamityeva me matiḥ

14. 14

    राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा

    त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम्

    rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā

    trailokyarājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyātkalām

15. 15

    इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः

    सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता

    iyaṃ sā dharmaśīlasya maithilasya mahātmanaḥ

    sutā janakarājasya sītā bhartṛdṛḍhavratā

16. 16

    उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते

    पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपांसुभिः

    utthitā medinīṃ bhittvā kṣetre halamukhakṣate

    padmareṇunibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedārapāṃsubhiḥ

17. 17

    विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्वनिवर्तिनः

    स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी

    vikrāntasyāryaśīlasya saṃyugeṣvanivartinaḥ

    snuṣā daśarathasyaiṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī

18. 18

    धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः

    इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता

    dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya viditātmanaḥ

    iyaṃ sā dayitā bhāryā rākṣasīvaśamāgatā

19. 19

    सर्वान्भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता

    अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्

    sarvānbhogānparityajya bhartṛsnehabalātkṛtā

    acintayitvā duḥkhāni praviṣṭā nirjanaṃ vanam

20. 20

    संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता

    या परां भजते प्रीतिं वनेऽपि भवने यथा

    saṃtuṣṭā phalamūlena bhartṛśuśrūṣaṇe ratā

    yā parāṃ bhajate prītiṃ vane'pi bhavane yathā

21. 21

    सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी

    सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी

    seyaṃ kanakavarṇāṅgī nityaṃ susmitabhāṣiṇī

    sahate yātanāmetāmanarthānāmabhāginī

22. 22

    इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमिच्छति राघवः

    रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः

    imāṃ tu śīlasampannāṃ draṣṭumicchati rāghavaḥ

    rāvaṇena pramathitāṃ prapāmiva pipāsitaḥ

23. 23

    अस्या नूनं पुनर्लाभाद्राघवः प्रीतिमेष्यति

    राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम्

    asyā nūnaṃ punarlābhādrāghavaḥ prītimeṣyati

    rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ prāpyeva medinīm

24. 24

    कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च

    धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी

    kāmabhogaiḥ parityaktā hīnā bandhujanena ca

    dhārayatyātmano dehaṃ tatsamāgamakāṅkṣiṇī

25. 25

    नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान्पुष्पफलद्रुमान्

    एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति

    naiṣā paśyati rākṣasyo nemānpuṣpaphaladrumān

    ekasthahṛdayā nūnaṃ rāmamevānupaśyati

26. 26

    भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणादपि

    एषा हि रहिता तेन शोभनार्हा न शोभते

    bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇādapi

    eṣā hi rahitā tena śobhanārhā na śobhate

27. 27

    दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः

    धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति

    duṣkaraṃ kurute rāmo hīno yadanayā prabhuḥ

    dhārayatyātmano dehaṃ na duḥkhenāvasīdati

28. 28

    इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्

    सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथितं मनः

    imāmasitakeśāntāṃ śatapatranibhekṣaṇām

    sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathitaṃ manaḥ

29. 29

    क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभाक्षी या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्

    सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते संप्रति वृक्षमूले

    kṣitikṣamā puṣkarasaṃnibhākṣī yā rakṣitā rāghavalakṣmaṇābhyām

    sā rākṣasībhirvikṛtekṣaṇābhiḥ saṃrakṣyate saṃprati vṛkṣamūle

30. 30

    हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना

    सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना

    himahatanalinīva naṣṭaśobhā vyasanaparamparayā nipīḍyamānā

    sahacararahiteva cakravākī janakasutā kṛpaṇāṃ daśāṃ prapannā