Sarga 1

190 shlokas

1. 1

   ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः

   इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि

   tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ

   iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi

2. 2

   अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः

   धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्

   atha vaidūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ

   dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham

3. 3

   द्विजान्वित्रासयन्धीमानुरसा पादपान्हरन्

   मृगांश्च सुबहून्निघ्नन्प्रवृद्ध इव केसरी

   dvijānvitrāsayandhīmānurasā pādapānharan

   mṛgāṃśca subahūnnighnanpravṛddha iva kesarī

4. 4

   नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः

   स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलंकृतम्

   nīlalohitamāñjiṣṭhapadmavarṇaiḥ sitāsitaiḥ

   svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṃkṛtam

5. 5

   कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः

   यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः

   kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ

   yakṣakiṃnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ

6. 6

   स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते

   तिष्ठन्कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ

   sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute

   tiṣṭhankapivarastatra hrade nāga ivābabhau

7. 7

   स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे

   भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्

   sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve

   bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim

8. 8

   अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन्पवनायात्मयोनये

   ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्

   añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvanpavanāyātmayonaye

   tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam

9. 9

   प्लवंगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः

   ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु

   plavaṃgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ

   vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu

10. 10

    निष्प्रमाणशरीरः संल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्

    बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्

    niṣpramāṇaśarīraḥ saṃllilaṅghayiṣurarṇavam

    bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam

11. 11

    स चचालाचलाश्चारु मुहूर्तं कपिपीडितः

    तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्

    sa cacālācalāścāru muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ

    tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat

12. 12

    तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना

    सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा

    tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā

    sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā

13. 13

    तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः

    सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः

    tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ

    salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ

14. 14

    पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः

    रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः

    मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः

    pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ

    rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ

    mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ

15. 15

    गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वशः

    गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः

    giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvaśaḥ

    guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ

16. 16

    स महासत्त्वसंनादः शैलपीडानिमित्तजः

    पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च

    sa mahāsattvasaṃnādaḥ śailapīḍānimittajaḥ

    pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca

17. 17

    शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः

    वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः

    śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ

    vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ

18. 18

    तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः

    जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा

    tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ

    jajvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduśca sahasradhā

19. 19

    यानि चौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते

    विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्

    yāni cauṣadhajālāni tasmiñjātāni parvate

    viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam

20. 20

    भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः

    त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह

    bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti matvā tapasvinaḥ

    trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strīgaṇaiḥ saha

21. 21

    पानभूमिगतं हित्वा हैममासनभाजनम्

    पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्

    pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsanabhājanam

    pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān

22. 22

    लेह्यानुच्चावचान्भक्ष्यान्मांसानि विविधानि च

    आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून्

    lehyānuccāvacānbhakṣyānmāṃsāni vividhāni ca

    ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍgāṃśca kanakatsarūn

23. 23

    कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः

    रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे

    kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ

    raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire

24. 24

    हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः

    विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह

    hāranūpurakeyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ

    vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha

25. 25

    दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः

    सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम्

    darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ

    sahitāstasthurākāśe vīkṣāṃcakruśca parvatam

26. 26

    शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्

    चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे

    śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

    cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare

27. 27

    एष पर्वतसंकाशो हनूमान्मारुतात्मजः

    तितीर्षति महावेगं समुद्रं मकरालयम्

    eṣa parvatasaṃkāśo hanūmānmārutātmajaḥ

    titīrṣati mahāvegaṃ samudraṃ makarālayam

28. 28

    रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन्कर्म दुष्करम्

    समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति

    rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣankarma duṣkaram

    samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati

29. 29

    दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः

    ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः

    dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ

    nanāda ca mahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ

30. 30

    आनुपूर्व्याच्च वृत्तं च लाङ्गूलं रोमभिश्चितम्

    उत्पतिष्यन्विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम्

    ānupūrvyācca vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ romabhiścitam

    utpatiṣyanvicikṣepa pakṣirāja ivoragam