Sarga 56

140 shlokas

1. 1

   ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः

   हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्

   tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ

   hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām

2. 2

   तं ततः प्रतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम्

   जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्

   taṃ tataḥ pratisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim

   jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam

3. 3

   कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते

   तस्यां वा स कथं वृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः

   kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate

   tasyāṃ vā sa kathaṃ vṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ

4. 4

   तत्त्वतः सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे

   श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्

   tattvataḥ sarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape

   śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam

5. 5

   यश्चार्थस्तत्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्

   रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः

   yaścārthastatra vaktavyo gatairasmābhirātmavān

   rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ

6. 6

   स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः

   नमस्यञ्शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत

   sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ

   namasyañśirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata

7. 7

   प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खमाप्लुतः

   उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाणः समाहितः

   pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhamāplutaḥ

   udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇaḥ samāhitaḥ

8. 8

   गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्

   काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्

   gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat

   kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam

9. 9

   स्थितं पन्थानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्

   sthitaṃ panthānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam

10. 10

    उपसंगम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम्

    कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च

    upasaṃgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam

    kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca

11. 11

    प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः

    शिखरं सूर्यसंकाशं व्यशीर्यत सहस्रधा

    prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ

    śikharaṃ sūryasaṃkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā

12. 12

    व्यवसायं च मे बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः

    पुत्रेति मधुरां वाणीं मनःप्रह्लादयन्निव

    vyavasāyaṃ ca me buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ

    putreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥprahlādayanniva

13. 13

    पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः

    मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ

    pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ

    mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau

14. 14

    पक्षवन्तः पुरा पुत्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः

    छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः

    pakṣavantaḥ purā putra babhūvuḥ parvatottamāḥ

    chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ

15. 15

    श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः

    चिच्छेद भगवान्पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः

    śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ

    ciccheda bhagavānpakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ

16. 16

    अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना

    मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे

    ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā

    mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave

17. 17

    रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिंदम

    रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः

    rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamariṃdama

    rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ

18. 18

    एतच्छ्रुत्वा मया तस्य मैनाकस्य महात्मनः

    कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्धतं च मनो मम

    etacchrutvā mayā tasya mainākasya mahātmanaḥ

    kāryamāvedya tu gireruddhataṃ ca mano mama

19. 19

    तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना

    उत्तमं जवमास्थाय शेषमध्वानमास्थितः

    tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā

    uttamaṃ javamāsthāya śeṣamadhvānamāsthitaḥ

20. 20

    ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यगमं पथि

    ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम्

    tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyagamaṃ pathi

    tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram

21. 21

    समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत

    मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम

    ततस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे

    samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata

    mama bhakṣyaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama

    tatastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me

22. 22

    एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः

    विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम्

    evamuktaḥ surasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ

    vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam

23. 23

    रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्

    लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परंतपः

    rāmo dāśarathiḥ śrīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam

    lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca paraṃtapaḥ

24. 24

    तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना

    तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्

    tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā

    tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt

25. 25

    कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि

    kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini

26. 26

    अथ वा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्

    आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोति मे

    atha vā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam

    āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇoti me

27. 27

    एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी

    अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम

    evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī

    abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama

28. 28

    एवमुक्तः सुरसया दशयोजनमायतः

    ततोऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु

    evamuktaḥ surasayā daśayojanamāyataḥ

    tato'rdhaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu

29. 29

    मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं तन्मुखं तया

    तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः

    matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ tanmukhaṃ tayā

    taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ

30. 30

    तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठसंमितः

    अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात्

    tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhasaṃmitaḥ

    abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt