Sarga 24

49 shlokas

1. 1

   प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा

   अधोमुखमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे

   prasaktāśrumukhītyevaṃ bruvantī janakātmajā

   adhomukhamukhī bālā vilaptumupacakrame

2. 2

   उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती

   उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले

   unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī

   upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale

3. 3

   राघवस्याप्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा

   रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात्

   rāghavasyāpramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā

   rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt

4. 4

   राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम्

   चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सहे

   rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam

   cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsahe

5. 5

   न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थैर्न च भूषणैः

   वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम्

   na hi me jīvitenārtho naivārthairna ca bhūṣaṇaiḥ

   vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham

6. 6

   धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेन विना कृता

   मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता

   dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tena vinā kṛtā

   muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā

7. 7

   का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना

   भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम्

   kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā

   bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam

8. 8

   भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम्

   न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता

   bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham

   na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā

9. 9

   चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम्

   रावणं किं पुनरहं कामयेयं विगर्हितम्

   caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram

   rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmayeyaṃ vigarhitam

10. 10

    प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम्

    यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति

    pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam

    yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati

11. 11

    छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्ते वाग्नौ प्रदीपिता

    रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम्

    chinnā bhinnā vibhaktā vā dīpte vāgnau pradīpitā

    rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram

12. 12

    ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः

    सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात्

    khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ

    sadvṛtto niranukrośaḥ śaṅke madbhāgyasaṃkṣayāt

13. 13

    राक्षसानां जनस्थाने सहस्राणि चतुर्दश

    येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते

    rākṣasānāṃ janasthāne sahasrāṇi caturdaśa

    yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate

14. 14

    निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा

    समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे

    niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā

    samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave

15. 15

    विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुंगवः

    रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते

    virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṃgavaḥ

    raṇe rāmeṇa nihataḥ sa māṃ kiṃ nābhipadyate

16. 16

    कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा

    न तु राघवबाणानां गतिरोधी ह विद्यते

    kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā

    na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodhī ha vidyate

17. 17

    किं नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः

    रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते

    kiṃ nu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ

    rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate

18. 18

    इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः

    जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति

    ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ

    jānannapi hi tejasvī dharṣaṇāṃ marṣayiṣyati

19. 19

    हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत्

    गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः

    hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet

    gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ

20. 20

    कृतं कर्म महत्तेन मां तदाभ्यवपद्यता

    तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा

    kṛtaṃ karma mahattena māṃ tadābhyavapadyatā

    tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā

21. 21

    यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः

    अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम्

    yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ

    adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam

22. 22

    विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम्

    रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्

    vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim

    rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet

23. 23

    ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे

    यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः

    अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामः सलक्ष्मणः

    tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe

    yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ

    anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmaḥ salakṣmaṇaḥ

24. 24

    न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति

    चिता धूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसंकुला

    अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत्

    na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati

    citā dhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṃkulā

    acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet

25. 25

    अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम्

    दुष्प्रस्थानोऽयमाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययः

    acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham

    duṣprasthāno'yamākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayaḥ

26. 26

    यादृशानि तु दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि तु

    अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा

    yādṛśāni tu dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni tu

    acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā

27. 27

    नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे

    शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा

    nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhipe

    śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā

28. 28

    पुष्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा

    भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना

    puṣyotsavasamṛddhā ca naṣṭabhartrī sarākṣasā

    bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā

29. 29

    नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे

    श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम्

    nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe

    śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim

30. 30

    सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुंगवा

    भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः

    sāndhakārā hatadyotā hatarākṣasapuṃgavā

    bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ