26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रः प्रतापवान्
ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्यानुगतस्तदा
vaiśaṃpāyana uvāca
tato rājñābhyanujñāto dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān
yayau svabhavanaṃ rājā gāndhāryānugatastadā
- 2
मन्दप्राणगतिर्धीमान्कृच्छ्राद् इव समुद्धरन्
पदातिः स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा
mandaprāṇagatirdhīmānkṛcchrād iva samuddharan
padātiḥ sa mahīpālo jīrṇo gajapatiryathā
- 3
तम् अन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयः
स चापि परमेष्वासः कृपः शारद्वतस्तथा
tam anvagacchadviduro vidvānsūtaśca saṃjayaḥ
sa cāpi parameṣvāsaḥ kṛpaḥ śāradvatastathā
- 4
स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियः
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान् आहारम् अकरोत्तदा
sa praviśya gṛhaṃ rājā kṛtapūrvāhṇikakriyaḥ
tarpayitvā dvijaśreṣṭhān āhāram akarottadā
- 5
गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनी
वधूभिर् उपचारेण पूजिताभुङ्क्त भारत
gāndhārī caiva dharmajñā kuntyā saha manasvinī
vadhūbhir upacāreṇa pūjitābhuṅkta bhārata
- 6
कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयः
पाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठम् उपातिष्ठन्त तं नृपम्
kṛtāhāraṃ kṛtāhārāḥ sarve te vidurādayaḥ
pāṇḍavāśca kuruśreṣṭham upātiṣṭhanta taṃ nṛpam
- 7
ततो ऽब्रवीन्महाराज कुन्तीपुत्रम् उपह्वरे
निषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्न् अम्बिकासुतः
tato 'bravīnmahārāja kuntīputram upahvare
niṣaṇṇaṃ pāṇinā pṛṣṭhe saṃspṛśann ambikāsutaḥ
- 8
अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दन
अष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते
apramādastvayā kāryaḥ sarvathā kurunandana
aṣṭāṅge rājaśārdūla rājye dharmapuraskṛte
- 9
तत्तु शक्यं यथा तात रक्षितुं पाण्डुनन्दन
राज्यं धर्मं च कौन्तेय विद्वान् असि निबोध तत्
tattu śakyaṃ yathā tāta rakṣituṃ pāṇḍunandana
rājyaṃ dharmaṃ ca kaunteya vidvān asi nibodha tat
- 10
विद्यावृद्धान्सदैव त्वम् उपासीथा युधिष्ठिर
शृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन्
vidyāvṛddhānsadaiva tvam upāsīthā yudhiṣṭhira
śṛṇuyāste ca yadbrūyuḥ kuryāścaivāvicārayan
- 11
प्रातर् उत्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधि
कृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यम् आत्मनः
prātar utthāya tānrājanpūjayitvā yathāvidhi
kṛtyakāle samutpanne pṛcchethāḥ kāryam ātmanaḥ
- 12
ते तु संमानिता राजंस्त्वया राज्यहितार्थिना
प्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वं कौरवनन्दन
te tu saṃmānitā rājaṃstvayā rājyahitārthinā
pravakṣyanti hitaṃ tāta sarvaṃ kauravanandana
- 13
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालय
हिताय वै भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा
indriyāṇi ca sarvāṇi vājivatparipālaya
hitāya vai bhaviṣyanti rakṣitaṃ draviṇaṃ yathā
- 14
अमात्यान् उपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन्
दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः
amātyān upadhātītānpitṛpaitāmahāñśucīn
dāntānkarmasu sarveṣu mukhyānmukhyeṣu yojayeḥ
- 15
चारयेथाश्च सततं चारैर् अविदितैः परान्
परीक्षितैर्बहुविधं स्वराष्ट्रेषु परेषु च
cārayethāśca satataṃ cārair aviditaiḥ parān
parīkṣitairbahuvidhaṃ svarāṣṭreṣu pareṣu ca
- 16
पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम्
अट्टाट्टालकसंबाधं षट्पथं सर्वतोदिशम्
puraṃ ca te suguptaṃ syāddṛḍhaprākāratoraṇam
aṭṭāṭṭālakasaṃbādhaṃ ṣaṭpathaṃ sarvatodiśam
- 17
तस्य द्वाराणि कार्याणि पर्याप्तानि बृहन्ति च
सर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैर् आरक्षितानि च
tasya dvārāṇi kāryāṇi paryāptāni bṛhanti ca
sarvataḥ suvibhaktāni yantrair ārakṣitāni ca
- 18
पुरुषैर् अलम् अर्थज्ञैर्विदितैः कुलशीलतः
आत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत
puruṣair alam arthajñairviditaiḥ kulaśīlataḥ
ātmā ca rakṣyaḥ satataṃ bhojanādiṣu bhārata
- 19
विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु च
स्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैर् आप्तैर् अधिष्ठिताः
शीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर
vihārāhārakāleṣu mālyaśayyāsaneṣu ca
striyaśca te suguptāḥ syurvṛddhair āptair adhiṣṭhitāḥ
śīlavadbhiḥ kulīnaiśca vidvadbhiśca yudhiṣṭhira
- 20
मन्त्रिणश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान्
विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलान् ऋजून्
mantriṇaścaiva kurvīthā dvijānvidyāviśāradān
vinītāṃśca kulīnāṃśca dharmārthakuśalān ṛjūn
- 21
तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिः सह
समस्तैर् अपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित्
taiḥ sārdhaṃ mantrayethāstvaṃ nātyarthaṃ bahubhiḥ saha
samastair api ca vyastairvyapadeśena kenacit
- 22
सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेः
अरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथंचन
susaṃvṛtaṃ mantragṛhaṃ sthalaṃ cāruhya mantrayeḥ
araṇye niḥśalāke vā na ca rātrau kathaṃcana
- 23
वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणः
सर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गुकाः
vānarāḥ pakṣiṇaścaiva ye manuṣyānukāriṇaḥ
sarve mantragṛhe varjyā ye cāpi jaḍapaṅgukāḥ
- 24
मन्त्रभेदे हि ये दोषा भवन्ति पृथिवीक्षिताम्
न ते शक्याः समाधातुं कथंचिद् इति मे मतिः
mantrabhede hi ye doṣā bhavanti pṛthivīkṣitām
na te śakyāḥ samādhātuṃ kathaṃcid iti me matiḥ
- 25
दोषांश्च मन्त्रभेदेषु ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डले
अभेदे च गुणान्राजन्पुनः पुनर् अरिंदम
doṣāṃśca mantrabhedeṣu brūyāstvaṃ mantrimaṇḍale
abhede ca guṇānrājanpunaḥ punar ariṃdama
- 26
पौरजानपदानां च शौचाशौचं युधिष्ठिर
यथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यम् अरिंदम
paurajānapadānāṃ ca śaucāśaucaṃ yudhiṣṭhira
yathā syādviditaṃ rājaṃstathā kāryam ariṃdama

