22 shlokas
- 1
व्यास उवाच
युधिष्ठिर महाबाहो यद् आह कुरुनन्दनः
धृतराष्ट्रो महात्मा त्वां तत्कुरुष्वाविचारयन्
vyāsa uvāca
yudhiṣṭhira mahābāho yad āha kurunandanaḥ
dhṛtarāṣṭro mahātmā tvāṃ tatkuruṣvāvicārayan
- 2
अयं हि वृद्धो नृपतिर्हतपुत्रो विशेषतः
नेदं कृच्छ्रं चिरतरं सहेद् इति मतिर्मम
ayaṃ hi vṛddho nṛpatirhataputro viśeṣataḥ
nedaṃ kṛcchraṃ cirataraṃ sahed iti matirmama
- 3
गान्धारी च महाभागा प्राज्ञा करुणवेदिनी
पुत्रशोकं महाराज धैर्येणोद्वहते भृशम्
gāndhārī ca mahābhāgā prājñā karuṇavedinī
putraśokaṃ mahārāja dhairyeṇodvahate bhṛśam
- 4
अहम् अप्येतद् एव त्वां ब्रवीमि कुरु मे वचः
अनुज्ञां लभतां राजा मा वृथेह मरिष्यति
aham apyetad eva tvāṃ bravīmi kuru me vacaḥ
anujñāṃ labhatāṃ rājā mā vṛtheha mariṣyati
- 5
राजर्षीणां पुराणानाम् अनुयातु गतिं नृपः
राजर्षीणां हि सर्वेषाम् अन्ते वनम् उपाश्रयः
rājarṣīṇāṃ purāṇānām anuyātu gatiṃ nṛpaḥ
rājarṣīṇāṃ hi sarveṣām ante vanam upāśrayaḥ
- 6
वैशंपायन उवाच
इत्युक्तः स तदा राजा व्यासेनाद्भुतकर्मणा
प्रत्युवाच महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktaḥ sa tadā rājā vyāsenādbhutakarmaṇā
pratyuvāca mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
- 7
भगवान् एव नो मान्यो भगवान् एव नो गुरुः
भगवान् अस्य राज्यस्य कुलस्य च परायणम्
bhagavān eva no mānyo bhagavān eva no guruḥ
bhagavān asya rājyasya kulasya ca parāyaṇam
- 8
अहं तु पुत्रो भगवान्पिता राजा गुरुश्च मे
निदेशवर्ती च पितुः पुत्रो भवति धर्मतः
ahaṃ tu putro bhagavānpitā rājā guruśca me
nideśavartī ca pituḥ putro bhavati dharmataḥ
- 9
इत्युक्तः स तु तं प्राह व्यासो धर्मभृतां वरः
युधिष्ठिरं महातेजाः पुनर् एव विशां पते
ityuktaḥ sa tu taṃ prāha vyāso dharmabhṛtāṃ varaḥ
yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ punar eva viśāṃ pate
- 10
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
राजायं वृद्धतां प्राप्तः प्रमाणे परमे स्थितः
evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata
rājāyaṃ vṛddhatāṃ prāptaḥ pramāṇe parame sthitaḥ
- 11
सो ऽयं मयाभ्यनुज्ञातस्त्वया च पृथिवीपते
करोतु स्वम् अभिप्रायं मास्य विघ्नकरो भव
so 'yaṃ mayābhyanujñātastvayā ca pṛthivīpate
karotu svam abhiprāyaṃ māsya vighnakaro bhava
- 12
एष एव परो धर्मो राजर्षीणां युधिष्ठिर
समरे वा भवेन्मृत्युर्वने वा विधिपूर्वकम्
eṣa eva paro dharmo rājarṣīṇāṃ yudhiṣṭhira
samare vā bhavenmṛtyurvane vā vidhipūrvakam
- 13
पित्रा तु तव राजेन्द्र पाण्डुना पृथिवीक्षिता
शिष्यभूतेन राजायं गुरुवत्पर्युपासितः
pitrā tu tava rājendra pāṇḍunā pṛthivīkṣitā
śiṣyabhūtena rājāyaṃ guruvatparyupāsitaḥ
- 14
क्रतुभिर्दक्षिणावद्भिर् अन्नपर्वतशोभितैः
महद्भिर् इष्टं भोगाश्च भुक्ताः पुत्राश्च पालिताः
kratubhirdakṣiṇāvadbhir annaparvataśobhitaiḥ
mahadbhir iṣṭaṃ bhogāśca bhuktāḥ putrāśca pālitāḥ
- 15
पुत्रसंस्थं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि
त्रयोदशसमा भुक्तं दत्तं च विविधं वसु
putrasaṃsthaṃ ca vipulaṃ rājyaṃ viproṣite tvayi
trayodaśasamā bhuktaṃ dattaṃ ca vividhaṃ vasu
- 16
त्वया चायं नरव्याघ्र गुरुशुश्रूषया नृपः
आराधितः सभृत्येन गान्धारी च यशस्विनी
tvayā cāyaṃ naravyāghra guruśuśrūṣayā nṛpaḥ
ārādhitaḥ sabhṛtyena gāndhārī ca yaśasvinī
- 17
अनुजानीहि पितरं समयो ऽस्य तपोविधौ
न मन्युर्विद्यते चास्य सुसूक्ष्मो ऽपि युधिष्ठिर
anujānīhi pitaraṃ samayo 'sya tapovidhau
na manyurvidyate cāsya susūkṣmo 'pi yudhiṣṭhira
- 18
एतावद् उक्त्वा वचनम् अनुज्ञाप्य च पार्थिवम्
तथास्त्विति च तेनोक्तः कौन्तेयेन ययौ वनम्
etāvad uktvā vacanam anujñāpya ca pārthivam
tathāstviti ca tenoktaḥ kaunteyena yayau vanam
- 19
गते भगवति व्यासे राजा पाण्डुसुतस्ततः
प्रोवाच पितरं वृद्धं मन्दं मन्दम् इवानतः
gate bhagavati vyāse rājā pāṇḍusutastataḥ
provāca pitaraṃ vṛddhaṃ mandaṃ mandam ivānataḥ
- 20
यद् आह भगवान्व्यासो यच्चापि भवतो मतम्
यद् आह च महेष्वासः कृपो विदुर एव च
yad āha bhagavānvyāso yaccāpi bhavato matam
yad āha ca maheṣvāsaḥ kṛpo vidura eva ca
- 21
युयुत्सुः संजयश्चैव तत्कर्तास्म्यहम् अञ्जसा
सर्वे ह्येते ऽनुमान्या मे कुलस्यास्य हितैषिणः
yuyutsuḥ saṃjayaścaiva tatkartāsmyaham añjasā
sarve hyete 'numānyā me kulasyāsya hitaiṣiṇaḥ
- 22
इदं तु याचे नृपते त्वाम् अहं शिरसा नतः
क्रियतां तावद् आहारस्ततो गच्छाश्रमं प्रति
idaṃ tu yāce nṛpate tvām ahaṃ śirasā nataḥ
kriyatāṃ tāvad āhārastato gacchāśramaṃ prati

