23 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
विदितं भवताम् एतद्यथा वृत्तः कुरुक्षयः
ममापराधात्तत्सर्वम् इति ज्ञेयं तु कौरवाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
viditaṃ bhavatām etadyathā vṛttaḥ kurukṣayaḥ
mamāparādhāttatsarvam iti jñeyaṃ tu kauravāḥ
- 2
यो ऽहं दुष्टमतिं मूढं ज्ञातीनां भयवर्धनम्
दुर्योधनं कौरवाणाम् आधिपत्ये ऽभ्यषेचयम्
yo 'haṃ duṣṭamatiṃ mūḍhaṃ jñātīnāṃ bhayavardhanam
duryodhanaṃ kauravāṇām ādhipatye 'bhyaṣecayam
- 3
यच्चाहं वासुदेवस्य वाक्यं नाश्रौषम् अर्थवत्
वध्यतां साध्वयं पापः सामात्य इति दुर्मतिः
yaccāhaṃ vāsudevasya vākyaṃ nāśrauṣam arthavat
vadhyatāṃ sādhvayaṃ pāpaḥ sāmātya iti durmatiḥ
- 4
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च हितम् उक्तो मनीषिभिः
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च
putrasnehābhibhūtaśca hitam ukto manīṣibhiḥ
vidureṇātha bhīṣmeṇa droṇena ca kṛpeṇa ca
- 5
पदे पदे भगवता व्यासेन च महात्मना
संजयेनाथ गान्धार्या तद् इदं तप्यते ऽद्य माम्
pade pade bhagavatā vyāsena ca mahātmanā
saṃjayenātha gāndhāryā tad idaṃ tapyate 'dya mām
- 6
यच्चाहं पाण्डुपुत्रेण गुणवत्सु महात्मसु
न दत्तवाञ्श्रियं दीप्तां पितृपैतामहीम् इमाम्
yaccāhaṃ pāṇḍuputreṇa guṇavatsu mahātmasu
na dattavāñśriyaṃ dīptāṃ pitṛpaitāmahīm imām
- 7
विनाशं पश्यमानो हि सर्वराज्ञां गदाग्रजः
एतच्छ्रेयः स परमम् अमन्यत जनार्दनः
vināśaṃ paśyamāno hi sarvarājñāṃ gadāgrajaḥ
etacchreyaḥ sa paramam amanyata janārdanaḥ
- 8
सो ऽहम् एतान्यलीकानि निवृत्तान्यात्मनः सदा
हृदये शल्यभूतानि धारयामि सहस्रशः
so 'ham etānyalīkāni nivṛttānyātmanaḥ sadā
hṛdaye śalyabhūtāni dhārayāmi sahasraśaḥ
- 9
विशेषतस्तु दह्यामि वर्षं पञ्चदशं हि वै
अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं नियतो ऽस्मि सुदुर्मतिः
viśeṣatastu dahyāmi varṣaṃ pañcadaśaṃ hi vai
asya pāpasya śuddhyarthaṃ niyato 'smi sudurmatiḥ
- 10
चतुर्थे नियते काले कदाचिद् अपि चाष्टमे
तृष्णाविनयनं भुञ्जे गान्धारी वेद तन्मम
caturthe niyate kāle kadācid api cāṣṭame
tṛṣṇāvinayanaṃ bhuñje gāndhārī veda tanmama
- 11
करोत्याहारम् इति मां सर्वः परिजनः सदा
युधिष्ठिरभयाद्वेत्ति भृशं तप्यति पाण्डवः
karotyāhāram iti māṃ sarvaḥ parijanaḥ sadā
yudhiṣṭhirabhayādvetti bhṛśaṃ tapyati pāṇḍavaḥ
- 12
भूमौ शये जप्यपरो दर्भेष्वजिनसंवृतः
नियमव्यपदेशेन गान्धारी च यशस्विनी
bhūmau śaye japyaparo darbheṣvajinasaṃvṛtaḥ
niyamavyapadeśena gāndhārī ca yaśasvinī
- 13
हतं पुत्रशतं शूरं संग्रामेष्वपलायिनम्
नानुतप्यामि तच्चाहं क्षत्रधर्मं हि तं विदुः
इत्युक्त्वा धर्मराजानम् अभ्यभाषत कौरवः
hataṃ putraśataṃ śūraṃ saṃgrāmeṣvapalāyinam
nānutapyāmi taccāhaṃ kṣatradharmaṃ hi taṃ viduḥ
ityuktvā dharmarājānam abhyabhāṣata kauravaḥ
- 14
भद्रं ते यादवीमातर्वाक्यं चेदं निबोध मे
सुखम् अस्म्युषितः पुत्र त्वया सुपरिपालितः
bhadraṃ te yādavīmātarvākyaṃ cedaṃ nibodha me
sukham asmyuṣitaḥ putra tvayā suparipālitaḥ
- 15
महादानानि दत्तानि श्राद्धानि च पुनः पुनः
प्रकृष्टं मे वयः पुत्र पुण्यं चीर्णं यथाबलम्
गान्धारी हतपुत्रेयं धैर्येणोदीक्षते च माम्
mahādānāni dattāni śrāddhāni ca punaḥ punaḥ
prakṛṣṭaṃ me vayaḥ putra puṇyaṃ cīrṇaṃ yathābalam
gāndhārī hataputreyaṃ dhairyeṇodīkṣate ca mām
- 16
द्रौपद्या ह्यपकर्तारस्तव चैश्वर्यहारिणः
समतीता नृशंसास्ते धर्मेण निहता युधि
draupadyā hyapakartārastava caiśvaryahāriṇaḥ
samatītā nṛśaṃsāste dharmeṇa nihatā yudhi
- 17
न तेषु प्रतिकर्तव्यं पश्यामि कुरुनन्दन
सर्वे शस्त्रजितांल्लोकान्गतास्ते ऽभिमुखं हताः
na teṣu pratikartavyaṃ paśyāmi kurunandana
sarve śastrajitāṃllokāngatāste 'bhimukhaṃ hatāḥ
- 18
आत्मनस्तु हितं मुख्यं प्रतिकर्तव्यम् अद्य मे
गान्धार्याश्चैव राजेन्द्र तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
ātmanastu hitaṃ mukhyaṃ pratikartavyam adya me
gāndhāryāścaiva rājendra tad anujñātum arhasi
- 19
त्वं हि धर्मभृतां श्रेष्ठः सततं धर्मवत्सलः
राजा गुरुः प्राणभृतां तस्माद् एतद्ब्रवीम्यहम्
tvaṃ hi dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ satataṃ dharmavatsalaḥ
rājā guruḥ prāṇabhṛtāṃ tasmād etadbravīmyaham
- 20
अनुज्ञातस्त्वया वीर संश्रयेयं वनान्यहम्
चीरवल्कलभृद्राजन्गान्धार्या सहितो ऽनया
तवाशिषः प्रयुञ्जानो भविष्यामि वनेचरः
anujñātastvayā vīra saṃśrayeyaṃ vanānyaham
cīravalkalabhṛdrājangāndhāryā sahito 'nayā
tavāśiṣaḥ prayuñjāno bhaviṣyāmi vanecaraḥ
- 21
उचितं नः कुले तात सर्वेषां भरतर्षभ
पुत्रेष्वैश्वर्यम् आधाय वयसो ऽन्ते वनं नृप
ucitaṃ naḥ kule tāta sarveṣāṃ bharatarṣabha
putreṣvaiśvaryam ādhāya vayaso 'nte vanaṃ nṛpa
- 22
तत्राहं वायुभक्षो वा निराहारो ऽपि वा वसन्
पत्न्या सहानया वीर चरिष्यामि तपः परम्
tatrāhaṃ vāyubhakṣo vā nirāhāro 'pi vā vasan
patnyā sahānayā vīra cariṣyāmi tapaḥ param
- 23
त्वं चापि फलभाक्तात तपसः पार्थिवो ह्यसि
फलभाजो हि राजानः कल्याणस्येतरस्य वा
tvaṃ cāpi phalabhāktāta tapasaḥ pārthivo hyasi
phalabhājo hi rājānaḥ kalyāṇasyetarasya vā

