17 shlokas
- 1
सूत उवाच
एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान्हृष्टो ऽभूज्जनमेजयः
पितामहानां सर्वेषां गमनागमनं तदा
sūta uvāca
etacchrutvā nṛpo vidvānhṛṣṭo 'bhūjjanamejayaḥ
pitāmahānāṃ sarveṣāṃ gamanāgamanaṃ tadā
- 2
अब्रवीच्च मुदा युक्तः पुनरागमनं प्रति
कथं नु त्यक्तदेहानां पुनस्तद्रूपदर्शनम्
abravīcca mudā yuktaḥ punarāgamanaṃ prati
kathaṃ nu tyaktadehānāṃ punastadrūpadarśanam
- 3
इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान्
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम्
ityuktaḥ sa dvijaśreṣṭho vyāsaśiṣyaḥ pratāpavān
provāca vadatāṃ śreṣṭhastaṃ nṛpaṃ janamejayam
- 4
अविप्रणाशः सर्वेषां कर्मणाम् इति निश्चयः
कर्मजानि शरीराणि तथैवाकृतयो नृप
avipraṇāśaḥ sarveṣāṃ karmaṇām iti niścayaḥ
karmajāni śarīrāṇi tathaivākṛtayo nṛpa
- 5
महाभूतानि नित्यानि भूताधिपतिसंश्रयात्
तेषां च नित्यसंवासो न विनाशो वियुज्यताम्
mahābhūtāni nityāni bhūtādhipatisaṃśrayāt
teṣāṃ ca nityasaṃvāso na vināśo viyujyatām
- 6
अनाशाय कृतं कर्म तस्य चेष्टः फलागमः
आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखम् उपाश्नुते
anāśāya kṛtaṃ karma tasya ceṣṭaḥ phalāgamaḥ
ātmā caibhiḥ samāyuktaḥ sukhaduḥkham upāśnute
- 7
अविनाशी तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः
भूतानाम् आत्मभावो यो ध्रुवो ऽसौ संविजानताम्
avināśī tathā nityaṃ kṣetrajña iti niścayaḥ
bhūtānām ātmabhāvo yo dhruvo 'sau saṃvijānatām
- 8
यावन्न क्षीयते कर्म तावद् अस्य स्वरूपता
संक्षीणकर्मा पुरुषो रूपान्यत्वं नियच्छति
yāvanna kṣīyate karma tāvad asya svarūpatā
saṃkṣīṇakarmā puruṣo rūpānyatvaṃ niyacchati
- 9
नानाभावास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः
भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम्
nānābhāvāstathaikatvaṃ śarīraṃ prāpya saṃhatāḥ
bhavanti te tathā nityāḥ pṛthagbhāvaṃ vijānatām
- 10
अश्वमेधे श्रुतिश्चेयम् अश्वसंज्ञपनं प्रति
लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः
aśvamedhe śrutiśceyam aśvasaṃjñapanaṃ prati
lokāntaragatā nityaṃ prāṇā nityā hi vājinaḥ
- 11
अहं हितं वदाम्येतत्प्रियं चेत्तव पार्थिव
देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे
ahaṃ hitaṃ vadāmyetatpriyaṃ cettava pārthiva
devayānā hi panthānaḥ śrutāste yajñasaṃstare
- 12
सुकृतो यत्र ते यज्ञस्तत्र देवा हितास्तव
यदा समन्विता देवाः पशूनां गमनेश्वराः
गतिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्ति ते
sukṛto yatra te yajñastatra devā hitāstava
yadā samanvitā devāḥ paśūnāṃ gamaneśvarāḥ
gatimantaśca teneṣṭvā nānye nityā bhavanti te
- 13
नित्ये ऽस्मिन्पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि यो नरः
अस्य नानासमायोगं यः पश्यति वृथामतिः
वियोगे शोचते ऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः
nitye 'sminpañcake varge nitye cātmani yo naraḥ
asya nānāsamāyogaṃ yaḥ paśyati vṛthāmatiḥ
viyoge śocate 'tyarthaṃ sa bāla iti me matiḥ
- 14
वियोगे दोषदर्शी यः संयोगम् इह वर्जयेत्
असङ्गे संगमो नास्ति दुःखं भुवि वियोगजम्
viyoge doṣadarśī yaḥ saṃyogam iha varjayet
asaṅge saṃgamo nāsti duḥkhaṃ bhuvi viyogajam
- 15
परापरज्ञस्तु नरो नाभिमानाद् उदीरितः
अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद्विमुच्यते
parāparajñastu naro nābhimānād udīritaḥ
aparajñaḥ parāṃ buddhiṃ spṛṣṭvā mohādvimucyate
- 16
अदर्शनाद् आपतितः पुनश्चादर्शनं गतः
नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मे ऽस्ति विरागता
adarśanād āpatitaḥ punaścādarśanaṃ gataḥ
nāhaṃ taṃ vedmi nāsau māṃ na ca me 'sti virāgatā
- 17
येन येन शरीरेण करोत्ययम् अनीश्वरः
तेन तेन शरीरेण तद् अवश्यम् उपाश्नुते
मानसं मनसाप्नोति शारीरं च शरीरवान्
yena yena śarīreṇa karotyayam anīśvaraḥ
tena tena śarīreṇa tad avaśyam upāśnute
mānasaṃ manasāpnoti śārīraṃ ca śarīravān

