25 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तथा समुपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु
व्यासः सत्यवतीपुत्रः प्रोवाचामन्त्र्य पार्थिवम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā samupaviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu
vyāsaḥ satyavatīputraḥ provācāmantrya pārthivam
- 2
धृतराष्ट्र महाबाहो कच्चित्ते वर्धते तपः
कच्चिन्मनस्ते प्रीणाति वनवासे नराधिप
dhṛtarāṣṭra mahābāho kaccitte vardhate tapaḥ
kaccinmanaste prīṇāti vanavāse narādhipa
- 3
कच्चिद्धृदि न ते शोको राजन्पुत्रविनाशजः
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवानघ
kacciddhṛdi na te śoko rājanputravināśajaḥ
kaccijjñānāni sarvāṇi prasannāni tavānagha
- 4
कच्चिद्बुद्धिं दृढां कृत्वा चरस्यारण्यकं विधिम्
कच्चिद्वधूश्च गान्धारी न शोकेनाभिभूयते
kaccidbuddhiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā carasyāraṇyakaṃ vidhim
kaccidvadhūśca gāndhārī na śokenābhibhūyate
- 5
महाप्रज्ञा बुद्धिमती देवी धर्मार्थदर्शिनी
आगमापायतत्त्वज्ञा कच्चिद् एषा न शोचति
mahāprajñā buddhimatī devī dharmārthadarśinī
āgamāpāyatattvajñā kaccid eṣā na śocati
- 6
कच्चित्कुन्ती च राजंस्त्वां शुश्रूषुर् अनहंकृता
या परित्यज्य राज्यं स्वं गुरुशुश्रूषणे रता
kaccitkuntī ca rājaṃstvāṃ śuśrūṣur anahaṃkṛtā
yā parityajya rājyaṃ svaṃ guruśuśrūṣaṇe ratā
- 7
कच्चिद्धर्मसुतो राजा त्वया प्रीत्याभिनन्दितः
भीमार्जुनयमाश्चैव कच्चिद् एते ऽपि सान्त्विताः
kacciddharmasuto rājā tvayā prītyābhinanditaḥ
bhīmārjunayamāścaiva kaccid ete 'pi sāntvitāḥ
- 8
कच्चिन्नन्दसि दृष्ट्वैतान्कच्चित्ते निर्मलं मनः
कच्चिद्विशुद्धभावो ऽसि जातज्ञानो नराधिप
kaccinnandasi dṛṣṭvaitānkaccitte nirmalaṃ manaḥ
kaccidviśuddhabhāvo 'si jātajñāno narādhipa
- 9
एतद्धि त्रितयं श्रेष्ठं सर्वभूतेषु भारत
निर्वैरता महाराज सत्यम् अद्रोह एव च
etaddhi tritayaṃ śreṣṭhaṃ sarvabhūteṣu bhārata
nirvairatā mahārāja satyam adroha eva ca
- 10
कच्चित्ते नानुतापो ऽस्ति वनवासेन भारत
स्वदते वन्यम् अन्नं वा मुनिवासांसि वा विभो
kaccitte nānutāpo 'sti vanavāsena bhārata
svadate vanyam annaṃ vā munivāsāṃsi vā vibho
- 11
विदितं चापि मे राजन्विदुरस्य महात्मनः
गमनं विधिना येन धर्मस्य सुमहात्मनः
viditaṃ cāpi me rājanvidurasya mahātmanaḥ
gamanaṃ vidhinā yena dharmasya sumahātmanaḥ
- 12
माण्डव्यशापाद्धि स वै धर्मो विदुरतां गतः
महाबुद्धिर्महायोगी महात्मा सुमहामनाः
māṇḍavyaśāpāddhi sa vai dharmo viduratāṃ gataḥ
mahābuddhirmahāyogī mahātmā sumahāmanāḥ
- 13
बृहस्पतिर्वा देवेषु शुक्रो वाप्यसुरेषु यः
न तथा बुद्धिसम्पन्नो यथा स पुरुषर्षभः
bṛhaspatirvā deveṣu śukro vāpyasureṣu yaḥ
na tathā buddhisampanno yathā sa puruṣarṣabhaḥ
- 14
तपोबलव्ययं कृत्वा सुमहच्चिरसंभृतम्
माण्डव्येनर्षिणा धर्मो ह्यभिभूतः सनातनः
tapobalavyayaṃ kṛtvā sumahaccirasaṃbhṛtam
māṇḍavyenarṣiṇā dharmo hyabhibhūtaḥ sanātanaḥ
- 15
नियोगाद्ब्रह्मणः पूर्वं मया स्वेन बलेन च
वैचित्रवीर्यके क्षेत्रे जातः स सुमहामतिः
niyogādbrahmaṇaḥ pūrvaṃ mayā svena balena ca
vaicitravīryake kṣetre jātaḥ sa sumahāmatiḥ
- 16
भ्राता तव महाराज देवदेवः सनातनः
धारणाच्छ्रेयसो ध्यानाद्यं धर्मं कवयो विदुः
bhrātā tava mahārāja devadevaḥ sanātanaḥ
dhāraṇācchreyaso dhyānādyaṃ dharmaṃ kavayo viduḥ
- 17
सत्येन संवर्धयति दमेन नियमेन च
अहिंसया च दानेन तपसा च सनातनः
satyena saṃvardhayati damena niyamena ca
ahiṃsayā ca dānena tapasā ca sanātanaḥ
- 18
येन योगबलाज्जातः कुरुराजो युधिष्ठिरः
धर्म इत्येष नृपते प्राज्ञेनामितबुद्धिना
yena yogabalājjātaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ
dharma ityeṣa nṛpate prājñenāmitabuddhinā
- 19
यथा ह्यग्निर्यथा वायुर्यथापः पृथिवी यथा
यथाकाशं तथा धर्म इह चामुत्र च स्थितः
yathā hyagniryathā vāyuryathāpaḥ pṛthivī yathā
yathākāśaṃ tathā dharma iha cāmutra ca sthitaḥ
- 20
सर्वगश्चैव कौरव्य सर्वं व्याप्य चराचरम्
दृश्यते देवदेवः स सिद्धैर्निर्दग्धकिल्बिषैः
sarvagaścaiva kauravya sarvaṃ vyāpya carācaram
dṛśyate devadevaḥ sa siddhairnirdagdhakilbiṣaiḥ
- 21
यो हि धर्मः स विदुरो विदुरो यः स पाण्डवः
स एष राजन्वश्यस्ते पाण्डवः प्रेष्यवत्स्थितः
yo hi dharmaḥ sa viduro viduro yaḥ sa pāṇḍavaḥ
sa eṣa rājanvaśyaste pāṇḍavaḥ preṣyavatsthitaḥ
- 22
प्रविष्टः स स्वम् आत्मानं भ्राता ते बुद्धिसत्तमः
दिष्ट्या महात्मा कौन्तेयं महायोगबलान्वितः
praviṣṭaḥ sa svam ātmānaṃ bhrātā te buddhisattamaḥ
diṣṭyā mahātmā kaunteyaṃ mahāyogabalānvitaḥ
- 23
त्वां चापि श्रेयसा योक्ष्ये नचिराद्भरतर्षभ
संशयच्छेदनार्थं हि प्राप्तं मां विद्धि पुत्रक
tvāṃ cāpi śreyasā yokṣye nacirādbharatarṣabha
saṃśayacchedanārthaṃ hi prāptaṃ māṃ viddhi putraka
- 24
न कृतं यत्पुरा कैश्चित्कर्म लोके महर्षिभिः
आश्चर्यभूतं तपसः फलं संदर्शयामि वः
na kṛtaṃ yatpurā kaiścitkarma loke maharṣibhiḥ
āścaryabhūtaṃ tapasaḥ phalaṃ saṃdarśayāmi vaḥ
- 25
किम् इच्छसि महीपाल मत्तः प्राप्तुम् अमानुषम्
द्रष्टुं स्प्रष्टुम् अथ श्रोतुं वद कर्तास्मि तत्तथा
kim icchasi mahīpāla mattaḥ prāptum amānuṣam
draṣṭuṃ spraṣṭum atha śrotuṃ vada kartāsmi tattathā

