24 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा पाण्डवा राजसत्तम
व्रीडिताः संन्यवर्तन्त पाञ्चाल्या सहितानघाः
vaiśaṃpāyana uvāca
kuntyāstu vacanaṃ śrutvā pāṇḍavā rājasattama
vrīḍitāḥ saṃnyavartanta pāñcālyā sahitānaghāḥ
- 2
ततः शब्दो महान् आसीत्सर्वेषाम् एव भारत
अन्तःपुराणां रुदतां दृष्ट्वा कुन्तीं तथागताम्
tataḥ śabdo mahān āsītsarveṣām eva bhārata
antaḥpurāṇāṃ rudatāṃ dṛṣṭvā kuntīṃ tathāgatām
- 3
प्रदक्षिणम् अथावृत्य राजानं पाण्डवास्तदा
अभिवाद्य न्यवर्तन्त पृथां ताम् अनिवर्त्य वै
pradakṣiṇam athāvṛtya rājānaṃ pāṇḍavāstadā
abhivādya nyavartanta pṛthāṃ tām anivartya vai
- 4
ततो ऽब्रवीन्महाराजो धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
गान्धारीं विदुरं चैव समाभाष्य निगृह्य च
tato 'bravīnmahārājo dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
gāndhārīṃ viduraṃ caiva samābhāṣya nigṛhya ca
- 5
युधिष्ठिरस्य जननी देवी साधु निवर्त्यताम्
यथा युधिष्ठिरः प्राह तत्सर्वं सत्यम् एव हि
yudhiṣṭhirasya jananī devī sādhu nivartyatām
yathā yudhiṣṭhiraḥ prāha tatsarvaṃ satyam eva hi
- 6
पुत्रैश्वर्यं महद् इदम् अपास्य च महाफलम्
का नु गच्छेद्वनं दुर्गं पुत्रान् उत्सृज्य मूढवत्
putraiśvaryaṃ mahad idam apāsya ca mahāphalam
kā nu gacchedvanaṃ durgaṃ putrān utsṛjya mūḍhavat
- 7
राज्यस्थया तपस्तप्तं दानं दत्तं व्रतं कृतम्
अनया शक्यम् अद्येह श्रूयतां च वचो मम
rājyasthayā tapastaptaṃ dānaṃ dattaṃ vrataṃ kṛtam
anayā śakyam adyeha śrūyatāṃ ca vaco mama
- 8
गान्धारि परितुष्टो ऽस्मि वध्वाः शुश्रूषणेन वै
तस्मात्त्वम् एनां धर्मज्ञे समनुज्ञातुम् अर्हसि
gāndhāri parituṣṭo 'smi vadhvāḥ śuśrūṣaṇena vai
tasmāttvam enāṃ dharmajñe samanujñātum arhasi
- 9
इत्युक्ता सौबलेयी तु राज्ञा कुन्तीम् उवाच ह
तत्सर्वं राजवचनं स्वं च वाक्यं विशेषवत्
ityuktā saubaleyī tu rājñā kuntīm uvāca ha
tatsarvaṃ rājavacanaṃ svaṃ ca vākyaṃ viśeṣavat
- 10
न च सा वनवासाय देवीं कृतमतिं तदा
शक्नोत्युपावर्तयितुं कुन्तीं धर्मपरां सतीम्
na ca sā vanavāsāya devīṃ kṛtamatiṃ tadā
śaknotyupāvartayituṃ kuntīṃ dharmaparāṃ satīm
- 11
तस्यास्तु तं स्थिरं ज्ञात्वा व्यवसायं कुरुस्त्रियः
निवृत्तांश्च कुरुश्रेष्ठान्दृष्ट्वा प्ररुरुदुस्तदा
tasyāstu taṃ sthiraṃ jñātvā vyavasāyaṃ kurustriyaḥ
nivṛttāṃśca kuruśreṣṭhāndṛṣṭvā prarurudustadā
- 12
उपावृत्तेषु पार्थेषु सर्वेष्वन्तःपुरेषु च
ययौ राजा महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो वनं तदा
upāvṛtteṣu pārtheṣu sarveṣvantaḥpureṣu ca
yayau rājā mahāprājño dhṛtarāṣṭro vanaṃ tadā
- 13
पाण्डवा अपि दीनास्ते दुःखशोकपरायणाः
यानैः स्त्रीसहिताः सर्वे पुरं प्रविविशुस्तदा
pāṇḍavā api dīnāste duḥkhaśokaparāyaṇāḥ
yānaiḥ strīsahitāḥ sarve puraṃ praviviśustadā
- 14
तद् अहृष्टम् इवाकूजं गतोत्सवम् इवाभवत्
नगरं हास्तिनपुरं सस्त्रीवृद्धकुमारकम्
tad ahṛṣṭam ivākūjaṃ gatotsavam ivābhavat
nagaraṃ hāstinapuraṃ sastrīvṛddhakumārakam
- 15
सर्वे चासन्निरुत्साहाः पाण्डवा जातमन्यवः
कुन्त्या हीनाः सुदुःखार्ता वत्सा इव विनाकृताः
sarve cāsannirutsāhāḥ pāṇḍavā jātamanyavaḥ
kuntyā hīnāḥ suduḥkhārtā vatsā iva vinākṛtāḥ
- 16
धृतराष्ट्रस्तु तेनाह्ना गत्वा सुमहद् अन्तरम्
ततो भागीरथीतीरे निवासम् अकरोत्प्रभुः
dhṛtarāṣṭrastu tenāhnā gatvā sumahad antaram
tato bhāgīrathītīre nivāsam akarotprabhuḥ
- 17
प्रादुष्कृता यथान्यायम् अग्नयो वेदपारगैः
व्यराजन्त द्विजश्रेष्ठैस्तत्र तत्र तपोधनैः
प्रादुष्कृताग्निर् अभवत्स च वृद्धो नराधिपः
prāduṣkṛtā yathānyāyam agnayo vedapāragaiḥ
vyarājanta dvijaśreṣṭhaistatra tatra tapodhanaiḥ
prāduṣkṛtāgnir abhavatsa ca vṛddho narādhipaḥ
- 18
स राजाग्नीन्पर्युपास्य हुत्वा च विधिवत्तदा
संध्यागतं सहस्रांशुम् उपातिष्ठत भारत
sa rājāgnīnparyupāsya hutvā ca vidhivattadā
saṃdhyāgataṃ sahasrāṃśum upātiṣṭhata bhārata
- 19
विदुरः संजयश्चैव राज्ञः शय्यां कुशैस्ततः
चक्रतुः कुरुवीरस्य गान्धार्याश्चाविदूरतः
viduraḥ saṃjayaścaiva rājñaḥ śayyāṃ kuśaistataḥ
cakratuḥ kuruvīrasya gāndhāryāścāvidūrataḥ
- 20
गान्धार्याः संनिकर्षे तु निषसाद कुशेष्वथ
युधिष्ठिरस्य जननी कुन्ती साधुव्रते स्थिता
gāndhāryāḥ saṃnikarṣe tu niṣasāda kuśeṣvatha
yudhiṣṭhirasya jananī kuntī sādhuvrate sthitā
- 21
तेषां संश्रवणे चापि निषेदुर्विदुरादयः
याजकाश्च यथोद्देशं द्विजा ये चानुयायिनः
teṣāṃ saṃśravaṇe cāpi niṣedurvidurādayaḥ
yājakāśca yathoddeśaṃ dvijā ye cānuyāyinaḥ
- 22
प्राधीतद्विजमुख्या सा संप्रज्वालितपावका
बभूव तेषां रजनी ब्राह्मीव प्रीतिवर्धनी
prādhītadvijamukhyā sā saṃprajvālitapāvakā
babhūva teṣāṃ rajanī brāhmīva prītivardhanī
- 23
ततो रात्र्यां व्यतीतायां कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः
हुत्वाग्निं विधिवत्सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम्
उदङ्मुखा निरीक्षन्त उपवासपरायणाः
tato rātryāṃ vyatītāyāṃ kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ
hutvāgniṃ vidhivatsarve prayayuste yathākramam
udaṅmukhā nirīkṣanta upavāsaparāyaṇāḥ
- 24
स तेषाम् अतिदुःखो ऽभून्निवासः प्रथमे ऽहनि
शोचतां शोच्यमानानां पौरजानपदैर्जनैः
sa teṣām atiduḥkho 'bhūnnivāsaḥ prathame 'hani
śocatāṃ śocyamānānāṃ paurajānapadairjanaiḥ

