22 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
एवम् एतत्करिष्यामि यथात्थ पृथिवीपते
भूयश्चैवानुशास्यो ऽहं भवता पार्थिवर्षभ
yudhiṣṭhira uvāca
evam etatkariṣyāmi yathāttha pṛthivīpate
bhūyaścaivānuśāsyo 'haṃ bhavatā pārthivarṣabha
- 2
भीष्मे स्वर्गम् अनुप्राप्ते गते च मधुसूदने
विदुरे संजये चैव को ऽन्यो मां वक्तुम् अर्हति
bhīṣme svargam anuprāpte gate ca madhusūdane
vidure saṃjaye caiva ko 'nyo māṃ vaktum arhati
- 3
यत्तु माम् अनुशास्तीह भवान् अद्य हिते स्थितः
कर्तास्म्येतन्महीपाल निर्वृतो भव भारत
yattu mām anuśāstīha bhavān adya hite sthitaḥ
kartāsmyetanmahīpāla nirvṛto bhava bhārata
- 4
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः स राजर्षिर्धर्मराजेन धीमता
कौन्तेयं समनुज्ञातुम् इयेष भरतर्षभ
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ sa rājarṣirdharmarājena dhīmatā
kaunteyaṃ samanujñātum iyeṣa bharatarṣabha
- 5
पुत्र विश्रम्यतां तावन्ममापि बलवाञ्श्रमः
इत्युक्त्वा प्राविशद्राजा गान्धार्या भवनं तदा
putra viśramyatāṃ tāvanmamāpi balavāñśramaḥ
ityuktvā prāviśadrājā gāndhāryā bhavanaṃ tadā
- 6
तम् आसनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी
उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम्
tam āsanagataṃ devī gāndhārī dharmacāriṇī
uvāca kāle kālajñā prajāpatisamaṃ patim
- 7
अनुज्ञातः स्वयं तेन व्यासेनापि महर्षिणा
युधिष्ठिरस्यानुमते कदारण्यं गमिष्यसि
anujñātaḥ svayaṃ tena vyāsenāpi maharṣiṇā
yudhiṣṭhirasyānumate kadāraṇyaṃ gamiṣyasi
- 8
धृतराष्ट्र उवाच
गान्धार्यहम् अनुज्ञातः स्वयं पित्रा महात्मना
युधिष्ठिरस्यानुमते गन्तास्मि नचिराद्वनम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
gāndhāryaham anujñātaḥ svayaṃ pitrā mahātmanā
yudhiṣṭhirasyānumate gantāsmi nacirādvanam
- 9
अहं हि नाम सर्वेषां तेषां दुर्द्यूतदेविनाम्
पुत्राणां दातुम् इच्छामि प्रेत्यभावानुगं वसु
सर्वप्रकृतिसांनिध्यं कारयित्वा स्ववेश्मनि
ahaṃ hi nāma sarveṣāṃ teṣāṃ durdyūtadevinām
putrāṇāṃ dātum icchāmi pretyabhāvānugaṃ vasu
sarvaprakṛtisāṃnidhyaṃ kārayitvā svaveśmani
- 10
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा धर्मराजाय प्रेषयामास पार्थिवः
स च तद्वचनात्सर्वं समानिन्ये महीपतिः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā dharmarājāya preṣayāmāsa pārthivaḥ
sa ca tadvacanātsarvaṃ samāninye mahīpatiḥ
- 11
ततो निष्क्रम्य नृपतिस्तस्माद् अन्तःपुरात्तदा
सर्वं सुहृज्जनं चैव सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा
समवेतांश्च तान्सर्वान्पौरजानपदान् अथ
tato niṣkramya nṛpatistasmād antaḥpurāttadā
sarvaṃ suhṛjjanaṃ caiva sarvāśca prakṛtīstathā
samavetāṃśca tānsarvānpaurajānapadān atha
- 12
ब्राह्मणांश्च महीपालान्नानादेशसमागतान्
ततः प्राह महातेजा धृतराष्ट्रो महीपतिः
brāhmaṇāṃśca mahīpālānnānādeśasamāgatān
tataḥ prāha mahātejā dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ
- 13
शृण्वन्त्येकाग्रमनसो ब्राह्मणाः कुरुजाङ्गलाः
क्षत्रियाश्चैव वैश्याश्च शूद्राश्चैव समागताः
śṛṇvantyekāgramanaso brāhmaṇāḥ kurujāṅgalāḥ
kṣatriyāścaiva vaiśyāśca śūdrāścaiva samāgatāḥ
- 14
भवन्तः कुरवश्चैव बहुकालं सहोषिताः
परस्परस्य सुहृदः परस्परहिते रताः
bhavantaḥ kuravaścaiva bahukālaṃ sahoṣitāḥ
parasparasya suhṛdaḥ parasparahite ratāḥ
- 15
यद् इदानीम् अहं ब्रूयाम् अस्मिन्काल उपस्थिते
तथा भवद्भिः कर्तव्यम् अविचार्य वचो मम
yad idānīm ahaṃ brūyām asminkāla upasthite
tathā bhavadbhiḥ kartavyam avicārya vaco mama
- 16
अरण्यगमने बुद्धिर्गान्धारीसहितस्य मे
व्यासस्यानुमते राज्ञस्तथा कुन्तीसुतस्य च
भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु मा वो ऽन्या भूद्विचारणा
araṇyagamane buddhirgāndhārīsahitasya me
vyāsasyānumate rājñastathā kuntīsutasya ca
bhavanto 'pyanujānantu mā vo 'nyā bhūdvicāraṇā
- 17
अस्माकं भवतां चैव येयं प्रीतिर्हि शाश्वती
न चान्येष्वस्ति देशेषु राज्ञाम् इति मतिर्मम
asmākaṃ bhavatāṃ caiva yeyaṃ prītirhi śāśvatī
na cānyeṣvasti deśeṣu rājñām iti matirmama
- 18
श्रान्तो ऽस्मि वयसानेन तथा पुत्रविनाकृतः
उपवासकृशश्चास्मि गान्धारीसहितो ऽनघाः
śrānto 'smi vayasānena tathā putravinākṛtaḥ
upavāsakṛśaścāsmi gāndhārīsahito 'naghāḥ
- 19
युधिष्ठिरगते राज्ये प्राप्तश्चास्मि सुखं महत्
मन्ये दुर्योधनैश्वर्याद्विशिष्टम् इति सत्तमाः
yudhiṣṭhiragate rājye prāptaścāsmi sukhaṃ mahat
manye duryodhanaiśvaryādviśiṣṭam iti sattamāḥ
- 20
मम त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य का गतिः
ऋते वनं महाभागास्तन्मानुज्ञातुम् अर्हथ
mama tvandhasya vṛddhasya hataputrasya kā gatiḥ
ṛte vanaṃ mahābhāgāstanmānujñātum arhatha
- 21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते कुरुजाङ्गलाः
बाष्पसंदिग्धया वाचा रुरुदुर्भरतर्षभ
tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te kurujāṅgalāḥ
bāṣpasaṃdigdhayā vācā rurudurbharatarṣabha
- 22
तान् अविब्रुवतः किंचिद्दुःखशोकपरायणान्
पुनर् एव महातेजा धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम्
tān avibruvataḥ kiṃcidduḥkhaśokaparāyaṇān
punar eva mahātejā dhṛtarāṣṭro 'bravīd idam

