52 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
दृष्ट्वा पुत्रांस्तथा पौत्रान्सानुबन्धाञ्जनाधिपः
धृतराष्ट्रः किम् अकरोद्राजा चैव युधिष्ठिरः
janamejaya uvāca
dṛṣṭvā putrāṃstathā pautrānsānubandhāñjanādhipaḥ
dhṛtarāṣṭraḥ kim akarodrājā caiva yudhiṣṭhiraḥ
- 2
वैशंपायन उवाच
तद्दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं पुत्राणां दर्शनं पुनः
वीतशोकः स राजर्षिः पुनर् आश्रमम् आगमत्
vaiśaṃpāyana uvāca
taddṛṣṭvā mahad āścaryaṃ putrāṇāṃ darśanaṃ punaḥ
vītaśokaḥ sa rājarṣiḥ punar āśramam āgamat
- 3
इतरस्तु जनः सर्वस्ते चैव परमर्षयः
प्रतिजग्मुर्यथाकामं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया
itarastu janaḥ sarvaste caiva paramarṣayaḥ
pratijagmuryathākāmaṃ dhṛtarāṣṭrābhyanujñayā
- 4
पाण्डवास्तु महात्मानो लघुभूयिष्ठसैनिकाः
अनुजग्मुर्महात्मानं सदारं तं महीपतिम्
pāṇḍavāstu mahātmāno laghubhūyiṣṭhasainikāḥ
anujagmurmahātmānaṃ sadāraṃ taṃ mahīpatim
- 5
तम् आश्रमगतं धीमान्ब्रह्मर्षिर्लोकपूजितः
मुनिः सत्यवतीपुत्रो धृतराष्ट्रम् अभाषत
tam āśramagataṃ dhīmānbrahmarṣirlokapūjitaḥ
muniḥ satyavatīputro dhṛtarāṣṭram abhāṣata
- 6
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु कौरवनन्दन
श्रुतं ते ज्ञानवृद्धानाम् ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्
dhṛtarāṣṭra mahābāho śṛṇu kauravanandana
śrutaṃ te jñānavṛddhānām ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām
- 7
ऋद्धाभिजनवृद्धानां वेदवेदाङ्गवेदिनाम्
धर्मज्ञानां पुराणानां वदतां विविधाः कथाः
ṛddhābhijanavṛddhānāṃ vedavedāṅgavedinām
dharmajñānāṃ purāṇānāṃ vadatāṃ vividhāḥ kathāḥ
- 8
मा स्म शोके मनः कार्षीर्दिष्टेन व्यथते बुधः
श्रुतं देवरहस्यं ते नारदाद्देवदर्शनात्
mā sma śoke manaḥ kārṣīrdiṣṭena vyathate budhaḥ
śrutaṃ devarahasyaṃ te nāradāddevadarśanāt
- 9
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूतां गतिं शुभाम्
यथा दृष्टास्त्वया पुत्रा यथाकामविहारिणः
gatāste kṣatradharmeṇa śastrapūtāṃ gatiṃ śubhām
yathā dṛṣṭāstvayā putrā yathākāmavihāriṇaḥ
- 10
युधिष्ठिरस्त्वयं धीमान्भवन्तम् अनुरुध्यते
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः सदारः ससुहृज्जनः
yudhiṣṭhirastvayaṃ dhīmānbhavantam anurudhyate
sahito bhrātṛbhiḥ sarvaiḥ sadāraḥ sasuhṛjjanaḥ
- 11
विसर्जयैनं यात्वेष स्वराज्यम् अनुशासताम्
मासः समधिको ह्येषाम् अतीतो वसतां वने
visarjayainaṃ yātveṣa svarājyam anuśāsatām
māsaḥ samadhiko hyeṣām atīto vasatāṃ vane
- 12
एतद्धि नित्यं यत्नेन पदं रक्ष्यं परंतप
बहुप्रत्यर्थिकं ह्येतद्राज्यं नाम नराधिप
etaddhi nityaṃ yatnena padaṃ rakṣyaṃ paraṃtapa
bahupratyarthikaṃ hyetadrājyaṃ nāma narādhipa
- 13
इत्युक्तः कौरवो राजा व्यासेनामितबुद्धिना
युधिष्ठिरम् अथाहूय वाग्मी वचनम् अब्रवीत्
ityuktaḥ kauravo rājā vyāsenāmitabuddhinā
yudhiṣṭhiram athāhūya vāgmī vacanam abravīt
- 14
अजातशत्रो भद्रं ते शृणु मे भ्रातृभिः सह
त्वत्प्रसादान्महीपाल शोको नास्मान्प्रबाधते
ajātaśatro bhadraṃ te śṛṇu me bhrātṛbhiḥ saha
tvatprasādānmahīpāla śoko nāsmānprabādhate
- 15
रमे चाहं त्वया पुत्र पुरेव गजसाह्वये
नाथेनानुगतो विद्वन्प्रियेषु परिवर्तिना
rame cāhaṃ tvayā putra pureva gajasāhvaye
nāthenānugato vidvanpriyeṣu parivartinā
- 16
प्राप्तं पुत्रफलं त्वत्तः प्रीतिर्मे विपुला त्वयि
न मे मन्युर्महाबाहो गम्यतां पुत्र माचिरम्
prāptaṃ putraphalaṃ tvattaḥ prītirme vipulā tvayi
na me manyurmahābāho gamyatāṃ putra māciram
- 17
भवन्तं चेह सम्प्रेक्ष्य तपो मे परिहीयते
तपोयुक्तं शरीरं च त्वां दृष्ट्वा धारितं पुनः
bhavantaṃ ceha samprekṣya tapo me parihīyate
tapoyuktaṃ śarīraṃ ca tvāṃ dṛṣṭvā dhāritaṃ punaḥ
- 18
मातरौ ते तथैवेमे शीर्णपर्णकृताशने
मम तुल्यव्रते पुत्र नचिरं वर्तयिष्यतः
mātarau te tathaiveme śīrṇaparṇakṛtāśane
mama tulyavrate putra naciraṃ vartayiṣyataḥ
- 19
दुर्योधनप्रभृतयो दृष्टा लोकान्तरं गताः
व्यासस्य तपसो वीर्याद्भवतश्च समागमात्
duryodhanaprabhṛtayo dṛṣṭā lokāntaraṃ gatāḥ
vyāsasya tapaso vīryādbhavataśca samāgamāt
- 20
प्रयोजनं चिरं वृत्तं जीवितस्य च मे ऽनघ
उग्रं तपः समास्थास्ये त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
prayojanaṃ ciraṃ vṛttaṃ jīvitasya ca me 'nagha
ugraṃ tapaḥ samāsthāsye tvam anujñātum arhasi
- 21
त्वय्यद्य पिण्डः कीर्तिश्च कुलं चेदं प्रतिष्ठितम्
श्वो वाद्य वा महाबाहो गम्यतां पुत्र माचिरम्
tvayyadya piṇḍaḥ kīrtiśca kulaṃ cedaṃ pratiṣṭhitam
śvo vādya vā mahābāho gamyatāṃ putra māciram
- 22
राजनीतिः सुबहुशः श्रुता ते भरतर्षभ
संदेष्टव्यं न पश्यामि कृतम् एतावता विभो
rājanītiḥ subahuśaḥ śrutā te bharatarṣabha
saṃdeṣṭavyaṃ na paśyāmi kṛtam etāvatā vibho
- 23
इत्युक्तवचनं तात नृपो राजानम् अब्रवीत्
न माम् अर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुम् अनागसम्
ityuktavacanaṃ tāta nṛpo rājānam abravīt
na mām arhasi dharmajña parityaktum anāgasam
- 24
कामं गच्छन्तु मे सर्वे भ्रातरो ऽनुचरास्तथा
भवन्तम् अहम् अन्विष्ये मातरौ च यतव्रते
kāmaṃ gacchantu me sarve bhrātaro 'nucarāstathā
bhavantam aham anviṣye mātarau ca yatavrate
- 25
तम् उवाचाथ गान्धारी मैवं पुत्र शृणुष्व मे
त्वय्यधीनं कुरुकुलं पिण्डश्च श्वशुरस्य मे
tam uvācātha gāndhārī maivaṃ putra śṛṇuṣva me
tvayyadhīnaṃ kurukulaṃ piṇḍaśca śvaśurasya me
- 26
गम्यतां पुत्र पर्याप्तम् एतावत्पूजिता वयम्
राजा यद् आह तत्कार्यं त्वया पुत्र पितुर्वचः
gamyatāṃ putra paryāptam etāvatpūjitā vayam
rājā yad āha tatkāryaṃ tvayā putra piturvacaḥ
- 27
इत्युक्तः स तु गान्धार्या कुन्तीम् इदम् उवाच ह
स्नेहबाष्पाकुले नेत्रे प्रमृज्य रुदतीं वचः
ityuktaḥ sa tu gāndhāryā kuntīm idam uvāca ha
snehabāṣpākule netre pramṛjya rudatīṃ vacaḥ
- 28
विसर्जयति मां राजा गान्धारी च यशस्विनी
भवत्यां बद्धचित्तस्तु कथं यास्यामि दुःखितः
visarjayati māṃ rājā gāndhārī ca yaśasvinī
bhavatyāṃ baddhacittastu kathaṃ yāsyāmi duḥkhitaḥ
- 29
न चोत्सहे तपोविघ्नं कर्तुं ते धर्मचारिणि
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत्
na cotsahe tapovighnaṃ kartuṃ te dharmacāriṇi
tapaso hi paraṃ nāsti tapasā vindate mahat
- 30
ममापि न तथा राज्ञि राज्ये बुद्धिर्यथा पुरा
तपस्येवानुरक्तं मे मनः सर्वात्मना तथा
mamāpi na tathā rājñi rājye buddhiryathā purā
tapasyevānuraktaṃ me manaḥ sarvātmanā tathā

