32 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रासादहर्म्येषु वसुधायां च पार्थिव
स्त्रीणां च पुरुषाणां च सुमहान्निस्वनो ऽभवत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prāsādaharmyeṣu vasudhāyāṃ ca pārthiva
strīṇāṃ ca puruṣāṇāṃ ca sumahānnisvano 'bhavat
- 2
स राजा राजमार्गेण नृनारीसंकुलेन च
कथंचिन्निर्ययौ धीमान्वेपमानः कृताञ्जलिः
sa rājā rājamārgeṇa nṛnārīsaṃkulena ca
kathaṃcinniryayau dhīmānvepamānaḥ kṛtāñjaliḥ
- 3
स वर्धमानद्वारेण निर्ययौ गजसाह्वयात्
विसर्जयामास च तं जनौघं स मुहुर्मुहुः
sa vardhamānadvāreṇa niryayau gajasāhvayāt
visarjayāmāsa ca taṃ janaughaṃ sa muhurmuhuḥ
- 4
वनं गन्तुं च विदुरो राज्ञा सह कृतक्षणः
संजयश्च महामात्रः सूतो गावल्गणिस्तथा
vanaṃ gantuṃ ca viduro rājñā saha kṛtakṣaṇaḥ
saṃjayaśca mahāmātraḥ sūto gāvalgaṇistathā
- 5
कृपं निवर्तयामास युयुत्सुं च महारथम्
धृतराष्ट्रो महीपालः परिदाय युधिष्ठिरे
kṛpaṃ nivartayāmāsa yuyutsuṃ ca mahāratham
dhṛtarāṣṭro mahīpālaḥ paridāya yudhiṣṭhire
- 6
निवृत्ते पौरवर्गे तु राजा सान्तःपुरस्तदा
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो निवर्तितुम् इयेष सः
nivṛtte pauravarge tu rājā sāntaḥpurastadā
dhṛtarāṣṭrābhyanujñāto nivartitum iyeṣa saḥ
- 7
सो ऽब्रवीन्मातरं कुन्तीम् उपेत्य भरतर्षभ
अहं राजानम् अन्विष्ये भवती विनिवर्तताम्
so 'bravīnmātaraṃ kuntīm upetya bharatarṣabha
ahaṃ rājānam anviṣye bhavatī vinivartatām
- 8
वधूपरिवृता राज्ञि नगरं गन्तुम् अर्हसि
राजा यात्वेष धर्मात्मा तपसे धृतनिश्चयः
vadhūparivṛtā rājñi nagaraṃ gantum arhasi
rājā yātveṣa dharmātmā tapase dhṛtaniścayaḥ
- 9
इत्युक्ता धर्मराजेन बाष्पव्याकुललोचना
जगादैवं तदा कुन्ती गान्धारीं परिगृह्य ह
ityuktā dharmarājena bāṣpavyākulalocanā
jagādaivaṃ tadā kuntī gāndhārīṃ parigṛhya ha
- 10
सहदेवे महाराज मा प्रमादं कृथाः क्वचित्
एष माम् अनुरक्तो हि राजंस्त्वां चैव नित्यदा
sahadeve mahārāja mā pramādaṃ kṛthāḥ kvacit
eṣa mām anurakto hi rājaṃstvāṃ caiva nityadā
- 11
कर्णं स्मरेथाः सततं संग्रामेष्वपलायिनम्
अवकीर्णो हि स मया वीरो दुष्प्रज्ञया तदा
karṇaṃ smarethāḥ satataṃ saṃgrāmeṣvapalāyinam
avakīrṇo hi sa mayā vīro duṣprajñayā tadā
- 12
आयसं हृदयं नूनं मन्दाया मम पुत्रक
यत्सूर्यजम् अपश्यन्त्याः शतधा न विदीर्यते
āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ mandāyā mama putraka
yatsūryajam apaśyantyāḥ śatadhā na vidīryate
- 13
एवंगते तु किं शक्यं मया कर्तुम् अरिंदम
मम दोषो ऽयम् अत्यर्थं ख्यापितो यन्न सूर्यजः
तन्निमित्तं महाबाहो दानं दद्यास्त्वम् उत्तमम्
evaṃgate tu kiṃ śakyaṃ mayā kartum ariṃdama
mama doṣo 'yam atyarthaṃ khyāpito yanna sūryajaḥ
tannimittaṃ mahābāho dānaṃ dadyāstvam uttamam
- 14
सदैव भ्रातृभिः सार्धम् अग्रजस्यारिमर्दन
द्रौपद्याश्च प्रिये नित्यं स्थातव्यम् अरिकर्शन
sadaiva bhrātṛbhiḥ sārdham agrajasyārimardana
draupadyāśca priye nityaṃ sthātavyam arikarśana
- 15
भीमसेनार्जुनौ चैव नकुलश्च कुरूद्वह
समाधेयास्त्वया वीर त्वय्यद्य कुलधूर्गता
bhīmasenārjunau caiva nakulaśca kurūdvaha
samādheyāstvayā vīra tvayyadya kuladhūrgatā
- 16
श्वश्रूश्वशुरयोः पादाञ्शुश्रूषन्ती वने त्वहम्
गान्धारीसहिता वत्स्ये तापसी मलपङ्किनी
śvaśrūśvaśurayoḥ pādāñśuśrūṣantī vane tvaham
gāndhārīsahitā vatsye tāpasī malapaṅkinī
- 17
एवम् उक्तः स धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितो वशी
विषादम् अगमत्तीव्रं न च किंचिद् उवाच ह
evam uktaḥ sa dharmātmā bhrātṛbhiḥ sahito vaśī
viṣādam agamattīvraṃ na ca kiṃcid uvāca ha
- 18
स मुहूर्तम् इव ध्यात्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
उवाच मातरं दीनश्चिन्ताशोकपरायणः
sa muhūrtam iva dhyātvā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
uvāca mātaraṃ dīnaścintāśokaparāyaṇaḥ
- 19
किम् इदं ते व्यवसितं नैवं त्वं वक्तुम् अर्हसि
न त्वाम् अभ्यनुजानामि प्रसादं कर्तुम् अर्हसि
kim idaṃ te vyavasitaṃ naivaṃ tvaṃ vaktum arhasi
na tvām abhyanujānāmi prasādaṃ kartum arhasi
- 20
व्यरोचयः पुरा ह्यस्मान् उत्साह्य प्रियदर्शने
विदुराया वचोभिस्त्वम् अस्मान्न त्यक्तुम् अर्हसि
vyarocayaḥ purā hyasmān utsāhya priyadarśane
vidurāyā vacobhistvam asmānna tyaktum arhasi
- 21
निहत्य पृथिवीपालान्राज्यं प्राप्तम् इदं मया
तव प्रज्ञाम् उपश्रुत्य वासुदेवान्नरर्षभात्
nihatya pṛthivīpālānrājyaṃ prāptam idaṃ mayā
tava prajñām upaśrutya vāsudevānnararṣabhāt
- 22
क्व सा बुद्धिर् इयं चाद्य भवत्या या श्रुता मया
क्षत्रधर्मे स्थितिं ह्युक्त्वा तस्याश्चलितुम् इच्छसि
kva sā buddhir iyaṃ cādya bhavatyā yā śrutā mayā
kṣatradharme sthitiṃ hyuktvā tasyāścalitum icchasi
- 23
अस्मान् उत्सृज्य राज्यं च स्नुषां चेमां यशस्विनीम्
कथं वत्स्यसि शून्येषु वनेष्व् अम्ब प्रसीद मे
asmān utsṛjya rājyaṃ ca snuṣāṃ cemāṃ yaśasvinīm
kathaṃ vatsyasi śūnyeṣu vaneṣv amba prasīda me
- 24
इति बाष्पकलां वाचं कुन्ती पुत्रस्य शृण्वती
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी भीमस्ताम् इदम् अब्रवीत्
iti bāṣpakalāṃ vācaṃ kuntī putrasya śṛṇvatī
jagāmaivāśrupūrṇākṣī bhīmastām idam abravīt
- 25
यदा राज्यम् इदं कुन्ति भोक्तव्यं पुत्रनिर्जितम्
प्राप्तव्या राजधर्माश्च तदेयं ते कुतो मतिः
yadā rājyam idaṃ kunti bhoktavyaṃ putranirjitam
prāptavyā rājadharmāśca tadeyaṃ te kuto matiḥ
- 26
किं वयं कारिताः पूर्वं भवत्या पृथिवीक्षयम्
कस्य हेतोः परित्यज्य वनं गन्तुम् अभीप्ससि
kiṃ vayaṃ kāritāḥ pūrvaṃ bhavatyā pṛthivīkṣayam
kasya hetoḥ parityajya vanaṃ gantum abhīpsasi
- 27
वनाच्चापि किम् आनीता भवत्या बालका वयम्
दुःखशोकसमाविष्टौ माद्रीपुत्राविमौ तथा
vanāccāpi kim ānītā bhavatyā bālakā vayam
duḥkhaśokasamāviṣṭau mādrīputrāvimau tathā
- 28
प्रसीद मातर्मा गास्त्वं वनम् अद्य यशस्विनि
श्रियं यौधिष्ठिरीं तावद्भुङ्क्ष्व पार्थबलार्जिताम्
prasīda mātarmā gāstvaṃ vanam adya yaśasvini
śriyaṃ yaudhiṣṭhirīṃ tāvadbhuṅkṣva pārthabalārjitām
- 29
इति सा निश्चितैवाथ वनवासकृतक्षणा
लालप्यतां बहुविधं पुत्राणां नाकरोद्वचः
iti sā niścitaivātha vanavāsakṛtakṣaṇā
lālapyatāṃ bahuvidhaṃ putrāṇāṃ nākarodvacaḥ
- 30
द्रौपदी चान्वयाच्छ्वश्रूं विषण्णवदना तदा
वनवासाय गच्छन्तीं रुदती भद्रया सह
draupadī cānvayācchvaśrūṃ viṣaṇṇavadanā tadā
vanavāsāya gacchantīṃ rudatī bhadrayā saha

