27 shlokas
- 1
ब्राह्मण उवाच
न तद्दुर्योधनकृतं न च तद्भवता कृतम्
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्क्षयं गताः
brāhmaṇa uvāca
na tadduryodhanakṛtaṃ na ca tadbhavatā kṛtam
na karṇasaubalābhyāṃ ca kuravo yatkṣayaṃ gatāḥ
- 2
दैवं तत्तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम्
दैवं पुरुषकारेण न शक्यम् अतिवर्तितुम्
daivaṃ tattu vijānīmo yanna śakyaṃ prabādhitum
daivaṃ puruṣakāreṇa na śakyam ativartitum
- 3
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः
अष्टादशाहेन हता दशभिर्योधपुंगवैः
akṣauhiṇyo mahārāja daśāṣṭau ca samāgatāḥ
aṣṭādaśāhena hatā daśabhiryodhapuṃgavaiḥ
- 4
भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चैव ह
bhīṣmadroṇakṛpādyaiśca karṇena ca mahātmanā
yuyudhānena vīreṇa dhṛṣṭadyumnena caiva ha
- 5
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैर्नृप
जनक्षयो ऽयं नृपते कृतो दैवबलात्कृतैः
caturbhiḥ pāṇḍuputraiśca bhīmārjunayamairnṛpa
janakṣayo 'yaṃ nṛpate kṛto daivabalātkṛtaiḥ
- 6
अवश्यम् एव संग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः
कर्तव्यं निधनं लोके शस्त्रेण क्षत्रबन्धुना
avaśyam eva saṃgrāme kṣatriyeṇa viśeṣataḥ
kartavyaṃ nidhanaṃ loke śastreṇa kṣatrabandhunā
- 7
तैर् इयं पुरुषव्याघ्रैर्विद्याबाहुबलान्वितैः
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा
tair iyaṃ puruṣavyāghrairvidyābāhubalānvitaiḥ
pṛthivī nihatā sarvā sahayā sarathadvipā
- 8
न स राजापराध्नोति पुत्रस्तव महामनाः
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः
na sa rājāparādhnoti putrastava mahāmanāḥ
na bhavānna ca te bhṛtyā na karṇo na ca saubalaḥ
- 9
यद्विनष्टाः कुरुश्रेष्ठा राजानश्च सहस्रशः
सर्वं दैवकृतं तद्वै को ऽत्र किं वक्तुम् अर्हति
yadvinaṣṭāḥ kuruśreṣṭhā rājānaśca sahasraśaḥ
sarvaṃ daivakṛtaṃ tadvai ko 'tra kiṃ vaktum arhati
- 10
गुरुर्मतो भवान् अस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः
धर्मात्मानम् अतस्तुभ्यम् अनुजानीमहे सुतम्
gururmato bhavān asya kṛtsnasya jagataḥ prabhuḥ
dharmātmānam atastubhyam anujānīmahe sutam
- 11
लभतां वीरलोकान्स ससहायो नराधिपः
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखी
labhatāṃ vīralokānsa sasahāyo narādhipaḥ
dvijāgryaiḥ samanujñātastridive modatāṃ sukhī
- 12
प्राप्स्यते च भवान्पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम्
वेद पुण्यं च कार्त्स्न्येन सम्यग्भरतसत्तम
prāpsyate ca bhavānpuṇyaṃ dharme ca paramāṃ sthitim
veda puṇyaṃ ca kārtsnyena samyagbharatasattama
- 13
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः
dṛṣṭāpadānāścāsmābhiḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ
samarthāstridivasyāpi pālane kiṃ punaḥ kṣiteḥ
- 14
अनुवत्स्यन्ति चापीमाः समेषु विषमेषु च
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान्
anuvatsyanti cāpīmāḥ sameṣu viṣameṣu ca
prajāḥ kurukulaśreṣṭha pāṇḍavāñśīlabhūṣaṇān
- 15
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च परिहारांश्च पार्थिव
पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः
brahmadeyāgrahārāṃśca parihārāṃśca pārthiva
pūrvarājātisargāṃśca pālayatyeva pāṇḍavaḥ
- 16
दीर्घदर्शी कृतप्रज्ञः सदा वैश्रवणो यथा
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः
dīrghadarśī kṛtaprajñaḥ sadā vaiśravaṇo yathā
akṣudrasacivaścāyaṃ kuntīputro mahāmanāḥ
- 17
अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभ
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत्पाति नः सदा
apyamitre dayāvāṃśca śuciśca bharatarṣabha
ṛju paśyati medhāvī putravatpāti naḥ sadā
- 18
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद्धर्मजस्य वै
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः
vipriyaṃ ca janasyāsya saṃsargāddharmajasya vai
na kariṣyanti rājarṣe tathā bhīmārjunādayaḥ
- 19
मन्दा मृदुषु कौरव्यास्तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः
mandā mṛduṣu kauravyāstīkṣṇeṣvāśīviṣopamāḥ
vīryavanto mahātmānaḥ paurāṇāṃ ca hite ratāḥ
- 20
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित्
na kuntī na ca pāñcālī na colūpī na sātvatī
asmiñjane kariṣyanti pratikūlāni karhicit
- 21
भवत्कृतम् इमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम्
न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरजानपदा जनाः
bhavatkṛtam imaṃ snehaṃ yudhiṣṭhiravivardhitam
na pṛṣṭhataḥ kariṣyanti paurajānapadā janāḥ
- 22
अधर्मिष्ठान् अपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः
मानवान्पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः
adharmiṣṭhān api sataḥ kuntīputrā mahārathāḥ
mānavānpālayiṣyanti bhūtvā dharmaparāyaṇāḥ
- 23
स राजन्मानसं दुःखम् अपनीय युधिष्ठिरात्
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते भरतर्षभ
sa rājanmānasaṃ duḥkham apanīya yudhiṣṭhirāt
kuru kāryāṇi dharmyāṇi namaste bharatarṣabha
- 24
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं धर्म्यम् अनुबन्धगुणोत्तरम्
साधु साध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya tadvacanaṃ dharmyam anubandhaguṇottaram
sādhu sādhviti sarvaḥ sa janaḥ pratigṛhītavān
- 25
धृतराष्ट्रश्च तद्वाक्यम् अभिपूज्य पुनः पुनः
विसर्जयामास तदा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः
dhṛtarāṣṭraśca tadvākyam abhipūjya punaḥ punaḥ
visarjayāmāsa tadā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ
- 26
स तैः सम्पूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तदा
प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ
sa taiḥ sampūjito rājā śivenāvekṣitastadā
prāñjaliḥ pūjayāmāsa taṃ janaṃ bharatarṣabha
- 27
ततो विवेश भुवनं गान्धार्या सहितो नृपः
व्युष्टायां चैव शर्वर्यां यच्चकार निबोध तत्
tato viveśa bhuvanaṃ gāndhāryā sahito nṛpaḥ
vyuṣṭāyāṃ caiva śarvaryāṃ yaccakāra nibodha tat

