25 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
प्राप्य राज्यं महाभागाः पाण्डवा मे पितामहाः
कथम् आसन्महाराजे धृतराष्ट्रे महात्मनि
janamejaya uvāca
prāpya rājyaṃ mahābhāgāḥ pāṇḍavā me pitāmahāḥ
katham āsanmahārāje dhṛtarāṣṭre mahātmani
- 2
स हि राजा हतामात्यो हतपुत्रो निराश्रयः
कथम् आसीद्धतैश्वर्यो गान्धारी च यशस्विनी
sa hi rājā hatāmātyo hataputro nirāśrayaḥ
katham āsīddhataiśvaryo gāndhārī ca yaśasvinī
- 3
कियन्तं चैव कालं ते पितरो मम पूर्वकाः
स्थिता राज्ये महात्मानस्तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि
kiyantaṃ caiva kālaṃ te pitaro mama pūrvakāḥ
sthitā rājye mahātmānastanme vyākhyātum arhasi
- 4
वैशंपायन उवाच
प्राप्य राज्यं महात्मानः पाण्डवा हतशत्रवः
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य पृथिवीं पर्यपालयन्
vaiśaṃpāyana uvāca
prāpya rājyaṃ mahātmānaḥ pāṇḍavā hataśatravaḥ
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya pṛthivīṃ paryapālayan
- 5
धृतराष्ट्रम् उपातिष्ठद्विदुरः संजयस्तथा
युयुत्सुश्चापि मेधावी वैश्यापुत्रः स कौरवः
dhṛtarāṣṭram upātiṣṭhadviduraḥ saṃjayastathā
yuyutsuścāpi medhāvī vaiśyāputraḥ sa kauravaḥ
- 6
पाण्डवाः सर्वकार्याणि संपृच्छन्ति स्म तं नृपम्
चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता वर्षाणि दश पञ्च च
pāṇḍavāḥ sarvakāryāṇi saṃpṛcchanti sma taṃ nṛpam
cakrustenābhyanujñātā varṣāṇi daśa pañca ca
- 7
सदा हि गत्वा ते वीराः पर्युपासन्त तं नृपम्
पादाभिवन्दनं कृत्वा धर्मराजमते स्थिताः
ते मूर्ध्नि समुपाघ्राताः सर्वकार्याणि चक्रिरे
sadā hi gatvā te vīrāḥ paryupāsanta taṃ nṛpam
pādābhivandanaṃ kṛtvā dharmarājamate sthitāḥ
te mūrdhni samupāghrātāḥ sarvakāryāṇi cakrire
- 8
कुन्तिभोजसुता चैव गान्धारीम् अन्ववर्तत
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चान्याः पाण्डवस्त्रियः
समां वृत्तिम् अवर्तन्त तयोः श्वश्र्वोर्यथाविधि
kuntibhojasutā caiva gāndhārīm anvavartata
draupadī ca subhadrā ca yāścānyāḥ pāṇḍavastriyaḥ
samāṃ vṛttim avartanta tayoḥ śvaśrvoryathāvidhi
- 9
शयनानि महार्हाणि वासांस्याभरणानि च
राजार्हाणि च सर्वाणि भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः
युधिष्ठिरो महाराज धृतराष्ट्रे ऽभ्युपाहरत्
śayanāni mahārhāṇi vāsāṃsyābharaṇāni ca
rājārhāṇi ca sarvāṇi bhakṣyabhojyānyanekaśaḥ
yudhiṣṭhiro mahārāja dhṛtarāṣṭre 'bhyupāharat
- 10
तथैव कुन्ती गान्धार्यां गुरुवृत्तिम् अवर्तत
विदुरः संजयश्चैव युयुत्सुश्चैव कौरवः
उपासते स्म तं वृद्धं हतपुत्रं जनाधिपम्
tathaiva kuntī gāndhāryāṃ guruvṛttim avartata
viduraḥ saṃjayaścaiva yuyutsuścaiva kauravaḥ
upāsate sma taṃ vṛddhaṃ hataputraṃ janādhipam
- 11
स्यालो द्रोणस्य यश्चैको दयितो ब्राह्मणो महान्
स च तस्मिन्महेष्वासः कृपः समभवत्तदा
syālo droṇasya yaścaiko dayito brāhmaṇo mahān
sa ca tasminmaheṣvāsaḥ kṛpaḥ samabhavattadā
- 12
व्यासश्च भगवान्नित्यं वासं चक्रे नृपेण ह
कथाः कुर्वन्पुराणर्षिर्देवर्षिनृपरक्षसाम्
vyāsaśca bhagavānnityaṃ vāsaṃ cakre nṛpeṇa ha
kathāḥ kurvanpurāṇarṣirdevarṣinṛparakṣasām
- 13
धर्मयुक्तानि कार्याणि व्यवहारान्वितानि च
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो विदुरस्तान्यकारयत्
dharmayuktāni kāryāṇi vyavahārānvitāni ca
dhṛtarāṣṭrābhyanujñāto vidurastānyakārayat
- 14
सामन्तेभ्यः प्रियाण्यस्य कार्याणि सुगुरूण्यपि
प्राप्यन्ते ऽर्थैः सुलघुभिः प्रभावाद्विदुरस्य वै
sāmantebhyaḥ priyāṇyasya kāryāṇi sugurūṇyapi
prāpyante 'rthaiḥ sulaghubhiḥ prabhāvādvidurasya vai
- 15
अकरोद्बन्धमोक्षांश्च वध्यानां मोक्षणं तथा
न च धर्मात्मजो राजा कदाचित्किंचिद् अब्रवीत्
akarodbandhamokṣāṃśca vadhyānāṃ mokṣaṇaṃ tathā
na ca dharmātmajo rājā kadācitkiṃcid abravīt
- 16
विहारयात्रासु पुनः कुरुराजो युधिष्ठिरः
सर्वान्कामान्महातेजाः प्रददावम्बिकासुते
vihārayātrāsu punaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ
sarvānkāmānmahātejāḥ pradadāvambikāsute
- 17
आरालिकाः सूपकारा रागखाण्डविकास्तथा
उपातिष्ठन्त राजानं धृतराष्ट्रं यथा पुरा
ārālikāḥ sūpakārā rāgakhāṇḍavikāstathā
upātiṣṭhanta rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yathā purā
- 18
वासांसि च महार्हाणि माल्यानि विविधानि च
उपाजह्रुर्यथान्यायं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः
vāsāṃsi ca mahārhāṇi mālyāni vividhāni ca
upājahruryathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍavāḥ
- 19
मैरेयं मधु मांसानि पानकानि लघूनि च
चित्रान्भक्ष्यविकारांश्च चक्रुर् अस्य यथा पुरा
maireyaṃ madhu māṃsāni pānakāni laghūni ca
citrānbhakṣyavikārāṃśca cakrur asya yathā purā
- 20
ये चापि पृथिवीपालाः समाजग्मुः समन्ततः
उपातिष्ठन्त ते सर्वे कौरवेन्द्रं यथा पुरा
ye cāpi pṛthivīpālāḥ samājagmuḥ samantataḥ
upātiṣṭhanta te sarve kauravendraṃ yathā purā
- 21
कुन्ती च द्रौपदी चैव सात्वती चैव भामिनी
उलूपी नागकन्या च देवी चित्राङ्गदा तथा
kuntī ca draupadī caiva sātvatī caiva bhāminī
ulūpī nāgakanyā ca devī citrāṅgadā tathā
- 22
धृष्टकेतोश्च भगिनी जरासंधस्य चात्मजा
किंकराः स्मोपतिष्ठन्ति सर्वाः सुबलजां तथा
dhṛṣṭaketośca bhaginī jarāsaṃdhasya cātmajā
kiṃkarāḥ smopatiṣṭhanti sarvāḥ subalajāṃ tathā
- 23
यथा पुत्रवियुक्तो ऽयं न किंचिद्दुःखम् आप्नुयात्
इति राजान्वशाद्भ्रातॄन्नित्यम् एव युधिष्ठिरः
yathā putraviyukto 'yaṃ na kiṃcidduḥkham āpnuyāt
iti rājānvaśādbhrātṝnnityam eva yudhiṣṭhiraḥ
- 24
एवं ते धर्मराजस्य श्रुत्वा वचनम् अर्थवत्
सविशेषम् अवर्तन्त भीमम् एकं विना तदा
evaṃ te dharmarājasya śrutvā vacanam arthavat
saviśeṣam avartanta bhīmam ekaṃ vinā tadā
- 25
न हि तत्तस्य वीरस्य हृदयाद् अपसर्पति
धृतराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्यद्वृत्तं द्यूतकारितम्
na hi tattasya vīrasya hṛdayād apasarpati
dhṛtarāṣṭrasya durbuddheryadvṛttaṃ dyūtakāritam

