21 shlokas
- 1
कुन्त्युवाच
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव
कृतम् उद्धर्षणं पूर्वं मया वः सीदतां नृप
kuntyuvāca
evam etanmahābāho yathā vadasi pāṇḍava
kṛtam uddharṣaṇaṃ pūrvaṃ mayā vaḥ sīdatāṃ nṛpa
- 2
द्यूतापहृतराज्यानां पतितानां सुखाद् अपि
ज्ञातिभिः परिभूतानां कृतम् उद्धर्षणं मया
dyūtāpahṛtarājyānāṃ patitānāṃ sukhād api
jñātibhiḥ paribhūtānāṃ kṛtam uddharṣaṇaṃ mayā
- 3
कथं पाण्डोर्न नश्येत संततिः पुरुषर्षभाः
यशश्च वो न नश्येत इति चोद्धर्षणं कृतम्
kathaṃ pāṇḍorna naśyeta saṃtatiḥ puruṣarṣabhāḥ
yaśaśca vo na naśyeta iti coddharṣaṇaṃ kṛtam
- 4
यूयम् इन्द्रसमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः
मा परेषां मुखप्रेक्षाः स्थेत्येवं तत्कृतं मया
yūyam indrasamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ
mā pareṣāṃ mukhaprekṣāḥ sthetyevaṃ tatkṛtaṃ mayā
- 5
कथं धर्मभृतां श्रेष्ठो राजा त्वं वासवोपमः
पुनर्वने न दुःखी स्या इति चोद्धर्षणं कृतम्
kathaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭho rājā tvaṃ vāsavopamaḥ
punarvane na duḥkhī syā iti coddharṣaṇaṃ kṛtam
- 6
नागायुतसमप्राणः ख्यातविक्रमपौरुषः
नायं भीमो ऽत्ययं गच्छेद् इति चोद्धर्षणं कृतम्
nāgāyutasamaprāṇaḥ khyātavikramapauruṣaḥ
nāyaṃ bhīmo 'tyayaṃ gacched iti coddharṣaṇaṃ kṛtam
- 7
भीमसेनाद् अवरजस्तथायं वासवोपमः
विजयो नावसीदेत इति चोद्धर्षणं कृतम्
bhīmasenād avarajastathāyaṃ vāsavopamaḥ
vijayo nāvasīdeta iti coddharṣaṇaṃ kṛtam
- 8
नकुलः सहदेवश्च तथेमौ गुरुवर्तिनौ
क्षुधा कथं न सीदेताम् इति चोद्धर्षणं कृतम्
nakulaḥ sahadevaśca tathemau guruvartinau
kṣudhā kathaṃ na sīdetām iti coddharṣaṇaṃ kṛtam
- 9
इयं च बृहती श्यामा श्रीमत्यायतलोचना
वृथा सभातले क्लिष्टा मा भूद् इति च तत्कृतम्
iyaṃ ca bṛhatī śyāmā śrīmatyāyatalocanā
vṛthā sabhātale kliṣṭā mā bhūd iti ca tatkṛtam
- 10
प्रेक्षन्त्या मे तदा हीमां वेपन्तीं कदलीम् इव
स्त्रीधर्मिणीम् अनिन्द्याङ्गीं तथा द्यूतपराजिताम्
prekṣantyā me tadā hīmāṃ vepantīṃ kadalīm iva
strīdharmiṇīm anindyāṅgīṃ tathā dyūtaparājitām
- 11
दुःशासनो यदा मौढ्याद्दासीवत्पर्यकर्षत
तदैव विदितं मह्यं पराभूतम् इदं कुलम्
duḥśāsano yadā mauḍhyāddāsīvatparyakarṣata
tadaiva viditaṃ mahyaṃ parābhūtam idaṃ kulam
- 12
विषण्णाः कुरवश्चैव तदा मे श्वशुरादयः
यदैषा नाथम् इच्छन्ती व्यलपत्कुररी यथा
viṣaṇṇāḥ kuravaścaiva tadā me śvaśurādayaḥ
yadaiṣā nātham icchantī vyalapatkurarī yathā
- 13
केशपक्षे परामृष्टा पापेन हतबुद्धिना
यदा दुःशासनेनैषा तदा मुह्याम्यहं नृप
keśapakṣe parāmṛṣṭā pāpena hatabuddhinā
yadā duḥśāsanenaiṣā tadā muhyāmyahaṃ nṛpa
- 14
युष्मत्तेजोविवृद्ध्यर्थं मया ह्युद्धर्षणं कृतम्
तदानीं विदुरावाक्यैर् इति तद्वित्त पुत्रकाः
yuṣmattejovivṛddhyarthaṃ mayā hyuddharṣaṇaṃ kṛtam
tadānīṃ vidurāvākyair iti tadvitta putrakāḥ
- 15
कथं न राजवंशो ऽयं नश्येत्प्राप्य सुतान्मम
पाण्डोर् इति मया पुत्र तस्माद् उद्धर्षणं कृतम्
kathaṃ na rājavaṃśo 'yaṃ naśyetprāpya sutānmama
pāṇḍor iti mayā putra tasmād uddharṣaṇaṃ kṛtam
- 16
न तस्य पुत्रः पौत्रौ वा कुत एव स पार्थिव
लभते सुकृतांल्लोकान्यस्माद्वंशः प्रणश्यति
na tasya putraḥ pautrau vā kuta eva sa pārthiva
labhate sukṛtāṃllokānyasmādvaṃśaḥ praṇaśyati
- 17
भुक्तं राज्यफलं पुत्रा भर्तुर्मे विपुलं पुरा
महादानानि दत्तानि पीतः सोमो यथाविधि
bhuktaṃ rājyaphalaṃ putrā bharturme vipulaṃ purā
mahādānāni dattāni pītaḥ somo yathāvidhi
- 18
साहं नात्मफलार्थं वै वासुदेवम् अचूचुदम्
विदुरायाः प्रलापैस्तैः प्लावनार्थं तु तत्कृतम्
sāhaṃ nātmaphalārthaṃ vai vāsudevam acūcudam
vidurāyāḥ pralāpaistaiḥ plāvanārthaṃ tu tatkṛtam
- 19
नाहं राज्यफलं पुत्र कामये पुत्रनिर्जितम्
पतिलोकान् अहं पुण्यान्कामये तपसा विभो
nāhaṃ rājyaphalaṃ putra kāmaye putranirjitam
patilokān ahaṃ puṇyānkāmaye tapasā vibho
- 20
श्वश्रूश्वशुरयोः कृत्वा शुश्रूषां वनवासिनोः
तपसा शोषयिष्यामि युधिष्ठिर कलेवरम्
śvaśrūśvaśurayoḥ kṛtvā śuśrūṣāṃ vanavāsinoḥ
tapasā śoṣayiṣyāmi yudhiṣṭhira kalevaram
- 21
निवर्तस्व कुरुश्रेष्ठ भीमसेनादिभिः सह
धर्मे ते धीयतां बुद्धिर्मनस्ते महद् अस्तु च
nivartasva kuruśreṣṭha bhīmasenādibhiḥ saha
dharme te dhīyatāṃ buddhirmanaste mahad astu ca

