20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
तथा महात्मनस्तस्य तपस्युग्रे च वर्ततः
अनाथस्येव निधनं तिष्ठत्स्वस्मासु बन्धुषु
yudhiṣṭhira uvāca
tathā mahātmanastasya tapasyugre ca vartataḥ
anāthasyeva nidhanaṃ tiṣṭhatsvasmāsu bandhuṣu
- 2
दुर्विज्ञेया हि गतयः पुरुषाणां मता मम
यत्र वैचित्रवीर्यो ऽसौ दग्ध एवं दवाग्निना
durvijñeyā hi gatayaḥ puruṣāṇāṃ matā mama
yatra vaicitravīryo 'sau dagdha evaṃ davāgninā
- 3
यस्य पुत्रशतं श्रीमद् अभवद्बाहुशालिनः
नागायुतबलो राजा स दग्धो हि दवाग्निना
yasya putraśataṃ śrīmad abhavadbāhuśālinaḥ
nāgāyutabalo rājā sa dagdho hi davāgninā
- 4
यं पुरा पर्यवीजन्त तालवृन्तैर्वरस्त्रियः
तं गृध्राः पर्यवीजन्त दावाग्निपरिकालितम्
yaṃ purā paryavījanta tālavṛntairvarastriyaḥ
taṃ gṛdhrāḥ paryavījanta dāvāgniparikālitam
- 5
सूतमागधसंघैश्च शयानो यः प्रबोध्यते
धरण्यां स नृपः शेते पापस्य मम कर्मभिः
sūtamāgadhasaṃghaiśca śayāno yaḥ prabodhyate
dharaṇyāṃ sa nṛpaḥ śete pāpasya mama karmabhiḥ
- 6
न तु शोचामि गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम्
पतिलोकम् अनुप्राप्तां तथा भर्तृव्रते स्थिताम्
na tu śocāmi gāndhārīṃ hataputrāṃ yaśasvinīm
patilokam anuprāptāṃ tathā bhartṛvrate sthitām
- 7
पृथाम् एव तु शोचामि या पुत्रैश्वर्यम् ऋद्धिमत्
उत्सृज्य सुमहद्दीप्तं वनवासम् अरोचयत्
pṛthām eva tu śocāmi yā putraiśvaryam ṛddhimat
utsṛjya sumahaddīptaṃ vanavāsam arocayat
- 8
धिग्राज्यम् इदम् अस्माकं धिग्बलं धिक्पराक्रमम्
क्षत्रधर्मं च धिग्यस्मान्मृता जीवामहे वयम्
dhigrājyam idam asmākaṃ dhigbalaṃ dhikparākramam
kṣatradharmaṃ ca dhigyasmānmṛtā jīvāmahe vayam
- 9
सुसूक्ष्मा किल कालस्य गतिर्द्विजवरोत्तम
यत्समुत्सृज्य राज्यं सा वनवासम् अरोचयत्
susūkṣmā kila kālasya gatirdvijavarottama
yatsamutsṛjya rājyaṃ sā vanavāsam arocayat
- 10
युधिष्ठिरस्य जननी भीमस्य विजयस्य च
अनाथवत्कथं दग्धा इति मुह्यामि चिन्तयन्
yudhiṣṭhirasya jananī bhīmasya vijayasya ca
anāthavatkathaṃ dagdhā iti muhyāmi cintayan
- 11
वृथा संतोषितो वह्निः खाण्डवे सव्यसाचिना
उपकारम् अजानन्स कृतघ्न इति मे मतिः
vṛthā saṃtoṣito vahniḥ khāṇḍave savyasācinā
upakāram ajānansa kṛtaghna iti me matiḥ
- 12
यत्रादहत्स भगवान्मातरं सव्यसाचिनः
कृत्वा यो ब्राह्मणच्छद्म भिक्षार्थी समुपागतः
धिग् अग्निं धिक्च पार्थस्य विश्रुतां सत्यसंधताम्
yatrādahatsa bhagavānmātaraṃ savyasācinaḥ
kṛtvā yo brāhmaṇacchadma bhikṣārthī samupāgataḥ
dhig agniṃ dhikca pārthasya viśrutāṃ satyasaṃdhatām
- 13
इदं कष्टतरं चान्यद्भगवन्प्रतिभाति मे
वृथाग्निना समायोगो यद् अभूत्पृथिवीपतेः
idaṃ kaṣṭataraṃ cānyadbhagavanpratibhāti me
vṛthāgninā samāyogo yad abhūtpṛthivīpateḥ
- 14
तथा तपस्विनस्तस्य राजर्षेः कौरवस्य ह
कथम् एवंविधो मृत्युः प्रशास्य पृथिवीम् इमाम्
tathā tapasvinastasya rājarṣeḥ kauravasya ha
katham evaṃvidho mṛtyuḥ praśāsya pṛthivīm imām
- 15
तिष्ठत्सु मन्त्रपूतेषु तस्याग्निषु महावने
वृथाग्निना समायुक्तो निष्ठां प्राप्तः पिता मम
tiṣṭhatsu mantrapūteṣu tasyāgniṣu mahāvane
vṛthāgninā samāyukto niṣṭhāṃ prāptaḥ pitā mama
- 16
मन्ये पृथा वेपमाना कृशा धमनिसंतता
हा तात धर्मराजेति समाक्रन्दन्महाभये
manye pṛthā vepamānā kṛśā dhamanisaṃtatā
hā tāta dharmarājeti samākrandanmahābhaye
- 17
भीम पर्याप्नुहि भयाद् इति चैवाभिवाशती
समन्ततः परिक्षिप्ता माता मे ऽभूद्दवाग्निना
bhīma paryāpnuhi bhayād iti caivābhivāśatī
samantataḥ parikṣiptā mātā me 'bhūddavāgninā
- 18
सहदेवः प्रियस्तस्याः पुत्रेभ्यो ऽधिक एव तु
न चैनां मोक्षयामास वीरो माद्रवतीसुतः
sahadevaḥ priyastasyāḥ putrebhyo 'dhika eva tu
na caināṃ mokṣayāmāsa vīro mādravatīsutaḥ
- 19
तच्छ्रुत्वा रुरुदुः सर्वे समालिङ्ग्य परस्परम्
पाण्डवाः पञ्च दुःखार्ता भूतानीव युगक्षये
tacchrutvā ruruduḥ sarve samāliṅgya parasparam
pāṇḍavāḥ pañca duḥkhārtā bhūtānīva yugakṣaye
- 20
तेषां तु पुरुषेन्द्राणां रुदतां रुदितस्वनः
प्रासादाभोगसंरुद्धो अन्वरौत्सीत्स रोदसी
teṣāṃ tu puruṣendrāṇāṃ rudatāṃ ruditasvanaḥ
prāsādābhogasaṃruddho anvarautsītsa rodasī

