16 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
व्यवहाराश्च ते तात नित्यम् आप्तैर् अधिष्ठिताः
योज्यास्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैर् अनुष्ठिताः
dhṛtarāṣṭra uvāca
vyavahārāśca te tāta nityam āptair adhiṣṭhitāḥ
yojyāstuṣṭairhitai rājannityaṃ cārair anuṣṭhitāḥ
- 2
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर
parimāṇaṃ viditvā ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu bhārata
praṇayeyuryathānyāyaṃ puruṣāste yudhiṣṭhira
- 3
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शकाः
उग्रदण्डप्रधानाश्च मिथ्या व्याहारिणस्तथा
ādānarucayaścaiva paradārābhimarśakāḥ
ugradaṇḍapradhānāśca mithyā vyāhāriṇastathā
- 4
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हन्तारः साहसप्रियाः
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः
ākroṣṭāraśca lubdhāśca hantāraḥ sāhasapriyāḥ
sabhāvihārabhettāro varṇānāṃ ca pradūṣakāḥ
hiraṇyadaṇḍyā vadhyāśca kartavyā deśakālataḥ
- 5
प्रातर् एव हि पश्येथा ये कुर्युर्व्ययकर्म ते
अलंकारम् अथो भोज्यम् अत ऊर्ध्वं समाचरेः
prātar eva hi paśyethā ye kuryurvyayakarma te
alaṃkāram atho bhojyam ata ūrdhvaṃ samācareḥ
- 6
पश्येथाश्च ततो योधान्सदा त्वं परिहर्षयन्
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत्
paśyethāśca tato yodhānsadā tvaṃ pariharṣayan
dūtānāṃ ca carāṇāṃ ca pradoṣaste sadā bhavet
- 7
सदा चापररात्रं ते भवेत्कार्यार्थनिर्णये
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत्
sadā cāpararātraṃ te bhavetkāryārthanirṇaye
madhyarātre vihāraste madhyāhne ca sadā bhavet
- 8
सर्वे त्वात्ययिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ
तथैवालंकृतः काले तिष्ठेथा भूरिदक्षिणः
चक्रवत्कर्मणां तात पर्यायो ह्येष नित्यशः
sarve tvātyayikāḥ kālāḥ kāryāṇāṃ bharatarṣabha
tathaivālaṃkṛtaḥ kāle tiṣṭhethā bhūridakṣiṇaḥ
cakravatkarmaṇāṃ tāta paryāyo hyeṣa nityaśaḥ
- 9
कोशस्य संचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा
द्विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः
kośasya saṃcaye yatnaṃ kurvīthā nyāyataḥ sadā
dvividhasya mahārāja viparītaṃ vivarjayeḥ
- 10
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये ते राज्यान्तरायिणः
तान् आप्तैः पुरुषैर्दूराद्घातयेथाः परस्परम्
cārairviditvā śatrūṃśca ye te rājyāntarāyiṇaḥ
tān āptaiḥ puruṣairdūrādghātayethāḥ parasparam
- 11
कर्मदृष्ट्याथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैर् अधिष्ठितैः
karmadṛṣṭyātha bhṛtyāṃstvaṃ varayethāḥ kurūdvaha
kārayethāśca karmāṇi yuktāyuktair adhiṣṭhitaiḥ
- 12
सेनाप्रणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः
शूरः क्लेशसहश्चैव प्रियश्च तव मानवः
senāpraṇetā ca bhavettava tāta dṛḍhavrataḥ
śūraḥ kleśasahaścaiva priyaśca tava mānavaḥ
- 13
सर्वे जानपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव
पौरोगवाश्च सभ्याश्च कुर्युर्ये व्यवहारिणः
sarve jānapadāścaiva tava karmāṇi pāṇḍava
paurogavāśca sabhyāśca kuryurye vyavahāriṇaḥ
- 14
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च
उपलक्षयितव्यं ते नित्यम् एव युधिष्ठिर
svarandhraṃ pararandhraṃ ca sveṣu caiva pareṣu ca
upalakṣayitavyaṃ te nityam eva yudhiṣṭhira
- 15
देशान्तरस्थाश्च नरा विक्रान्ताः सर्वकर्मसु
मात्राभिर् अनुरूपाभिर् अनुग्राह्या हितास्त्वया
deśāntarasthāśca narā vikrāntāḥ sarvakarmasu
mātrābhir anurūpābhir anugrāhyā hitāstvayā
- 16
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषां ते जनाधिप
अविचाल्याश्च ते ते स्युर्यथा मेरुर्महागिरिः
guṇārthināṃ guṇaḥ kāryo viduṣāṃ te janādhipa
avicālyāśca te te syuryathā merurmahāgiriḥ

