16 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
वनं गते कौरवेन्द्रे दुःखशोकसमाहताः
बभूवुः पाण्डवा राजन्मातृशोकेन चार्दिताः
vaiśaṃpāyana uvāca
vanaṃ gate kauravendre duḥkhaśokasamāhatāḥ
babhūvuḥ pāṇḍavā rājanmātṛśokena cārditāḥ
- 2
तथा पौरजनः सर्वः शोचन्न् आस्ते जनाधिपम्
कुर्वाणाश्च कथास्तत्र ब्राह्मणा नृपतिं प्रति
tathā paurajanaḥ sarvaḥ śocann āste janādhipam
kurvāṇāśca kathāstatra brāhmaṇā nṛpatiṃ prati
- 3
कथं नु राजा वृद्धः स वने वसति निर्जने
गान्धारी च महाभागा सा च कुन्ती पृथा कथम्
kathaṃ nu rājā vṛddhaḥ sa vane vasati nirjane
gāndhārī ca mahābhāgā sā ca kuntī pṛthā katham
- 4
सुखार्हः स हि राजर्षिर्न सुखं तन्महावनम्
किमवस्थः समासाद्य प्रज्ञाचक्षुर्हतात्मजः
sukhārhaḥ sa hi rājarṣirna sukhaṃ tanmahāvanam
kimavasthaḥ samāsādya prajñācakṣurhatātmajaḥ
- 5
सुदुष्करं कृतवती कुन्ती पुत्रान् अपश्यती
राज्यश्रियं परित्यज्य वनवासम् अरोचयत्
suduṣkaraṃ kṛtavatī kuntī putrān apaśyatī
rājyaśriyaṃ parityajya vanavāsam arocayat
- 6
विदुरः किमवस्थश्च भ्रातुः शुश्रूषुर् आत्मवान्
स च गावल्गणिर्धीमान्भर्तृपिण्डानुपालकः
viduraḥ kimavasthaśca bhrātuḥ śuśrūṣur ātmavān
sa ca gāvalgaṇirdhīmānbhartṛpiṇḍānupālakaḥ
- 7
आकुमारं च पौरास्ते चिन्ताशोकसमाहताः
तत्र तत्र कथाश्चक्रुः समासाद्य परस्परम्
ākumāraṃ ca paurāste cintāśokasamāhatāḥ
tatra tatra kathāścakruḥ samāsādya parasparam
- 8
पाण्डवाश्चैव ते सर्वे भृशं शोकपरायणाः
शोचन्तो मातरं वृद्धाम् ऊषुर्नातिचिरं पुरे
pāṇḍavāścaiva te sarve bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ
śocanto mātaraṃ vṛddhām ūṣurnāticiraṃ pure
- 9
तथैव पितरं वृद्धं हतपुत्रं जनेश्वरम्
गान्धारीं च महाभागां विदुरं च महामतिम्
tathaiva pitaraṃ vṛddhaṃ hataputraṃ janeśvaram
gāndhārīṃ ca mahābhāgāṃ viduraṃ ca mahāmatim
- 10
नैषां बभूव संप्रीतिस्तान्विचिन्तयतां तदा
न राज्ये न च नारीषु न वेदाध्ययने तथा
naiṣāṃ babhūva saṃprītistānvicintayatāṃ tadā
na rājye na ca nārīṣu na vedādhyayane tathā
- 11
परं निर्वेदम् अगमंश्चिन्तयन्तो नराधिपम्
तच्च ज्ञातिवधं घोरं संस्मरन्तः पुनः पुनः
paraṃ nirvedam agamaṃścintayanto narādhipam
tacca jñātivadhaṃ ghoraṃ saṃsmarantaḥ punaḥ punaḥ
- 12
अभिमन्योश्च बालस्य विनाशं रणमूर्धनि
कर्णस्य च महाबाहोः संग्रामेष्वपलायिनः
abhimanyośca bālasya vināśaṃ raṇamūrdhani
karṇasya ca mahābāhoḥ saṃgrāmeṣvapalāyinaḥ
- 13
तथैव द्रौपदेयानाम् अन्येषां सुहृदाम् अपि
वधं संस्मृत्य ते वीरा नातिप्रमनसो ऽभवन्
tathaiva draupadeyānām anyeṣāṃ suhṛdām api
vadhaṃ saṃsmṛtya te vīrā nātipramanaso 'bhavan
- 14
हतप्रवीरां पृथिवीं हतरत्नां च भारत
सदैव चिन्तयन्तस्ते न निद्राम् उपलेभिरे
hatapravīrāṃ pṛthivīṃ hataratnāṃ ca bhārata
sadaiva cintayantaste na nidrām upalebhire
- 15
द्रौपदी हतपुत्रा च सुभद्रा चैव भामिनी
नातिप्रीतियुते देव्यौ तदास्ताम् अप्रहृष्टवत्
draupadī hataputrā ca subhadrā caiva bhāminī
nātiprītiyute devyau tadāstām aprahṛṣṭavat
- 16
वैराट्यास्तु सुतं दृष्ट्वा पितरं ते परिक्षितम्
धारयन्ति स्म ते प्राणांस्तव पूर्वपितामहाः
vairāṭyāstu sutaṃ dṛṣṭvā pitaraṃ te parikṣitam
dhārayanti sma te prāṇāṃstava pūrvapitāmahāḥ

