23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
व्युषितायां रजन्यां तु धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
विदुरं प्रेषयामास युधिष्ठिरनिवेशनम्
vaiśaṃpāyana uvāca
vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
viduraṃ preṣayāmāsa yudhiṣṭhiraniveśanam
- 2
स गत्वा राजवचनाद् उवाचाच्युतम् ईश्वरम्
युधिष्ठिरं महातेजाः सर्वबुद्धिमतां वरः
sa gatvā rājavacanād uvācācyutam īśvaram
yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ sarvabuddhimatāṃ varaḥ
- 3
धृतराष्ट्रो महाराज वनवासाय दीक्षितः
गमिष्यति वनं राजन्कार्त्तिकीम् आगताम् इमाम्
dhṛtarāṣṭro mahārāja vanavāsāya dīkṣitaḥ
gamiṣyati vanaṃ rājankārttikīm āgatām imām
- 4
स त्वा कुरुकुलश्रेष्ठ किंचिद् अर्थम् अभीप्सति
श्राद्धम् इच्छति दातुं स गाङ्गेयस्य महात्मनः
sa tvā kurukulaśreṣṭha kiṃcid artham abhīpsati
śrāddham icchati dātuṃ sa gāṅgeyasya mahātmanaḥ
- 5
द्रोणस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः
पुत्राणां चैव सर्वेषां ये चास्य सुहृदो हताः
यदि चाभ्यनुजानीषे सैन्धवापसदस्य च
droṇasya somadattasya bāhlīkasya ca dhīmataḥ
putrāṇāṃ caiva sarveṣāṃ ye cāsya suhṛdo hatāḥ
yadi cābhyanujānīṣe saindhavāpasadasya ca
- 6
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य युधिष्ठिरः
हृष्टः संपूजयामास गुडाकेशश्च पाण्डवः
etacchrutvā tu vacanaṃ vidurasya yudhiṣṭhiraḥ
hṛṣṭaḥ saṃpūjayāmāsa guḍākeśaśca pāṇḍavaḥ
- 7
न तु भीमो दृढक्रोधस्तद्वचो जगृहे तदा
विदुरस्य महातेजा दुर्योधनकृतं स्मरन्
na tu bhīmo dṛḍhakrodhastadvaco jagṛhe tadā
vidurasya mahātejā duryodhanakṛtaṃ smaran
- 8
अभिप्रायं विदित्वा तु भीमसेनस्य फल्गुनः
किरीटी किंचिद् आनम्य भीमं वचनम् अब्रवीत्
abhiprāyaṃ viditvā tu bhīmasenasya phalgunaḥ
kirīṭī kiṃcid ānamya bhīmaṃ vacanam abravīt
- 9
भीम राजा पिता वृद्धो वनवासाय दीक्षितः
दातुम् इच्छति सर्वेषां सुहृदाम् और्ध्वदेहिकम्
bhīma rājā pitā vṛddho vanavāsāya dīkṣitaḥ
dātum icchati sarveṣāṃ suhṛdām aurdhvadehikam
- 10
भवता निर्जितं वित्तं दातुम् इच्छति कौरवः
भीष्मादीनां महाबाहो तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
bhavatā nirjitaṃ vittaṃ dātum icchati kauravaḥ
bhīṣmādīnāṃ mahābāho tad anujñātum arhasi
- 11
दिष्ट्या त्वद्य महाबाहो धृतराष्ट्रः प्रयाचति
याचितो यः पुरास्माभिः पश्य कालस्य पर्ययम्
diṣṭyā tvadya mahābāho dhṛtarāṣṭraḥ prayācati
yācito yaḥ purāsmābhiḥ paśya kālasya paryayam
- 12
यो ऽसौ पृथिव्याः कृत्स्नाया भर्ता भूत्वा नराधिपः
परैर्विनिहतापत्यो वनं गन्तुम् अभीप्सति
yo 'sau pṛthivyāḥ kṛtsnāyā bhartā bhūtvā narādhipaḥ
parairvinihatāpatyo vanaṃ gantum abhīpsati
- 13
मा ते ऽन्यत्पुरुषव्याघ्र दानाद्भवतु दर्शनम्
अयशस्यम् अतो ऽन्यत्स्याद् अधर्म्यं च महाभुज
mā te 'nyatpuruṣavyāghra dānādbhavatu darśanam
ayaśasyam ato 'nyatsyād adharmyaṃ ca mahābhuja
- 14
राजानम् उपतिष्ठस्व ज्येष्ठं भ्रातरम् ईश्वरम्
अर्हस्त्वम् असि दातुं वै नादातुं भरतर्षभ
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मराजो ऽभ्यपूजयत्
rājānam upatiṣṭhasva jyeṣṭhaṃ bhrātaram īśvaram
arhastvam asi dātuṃ vai nādātuṃ bharatarṣabha
evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ dharmarājo 'bhyapūjayat
- 15
भीमसेनस्तु सक्रोधः प्रोवाचेदं वचस्तदा
वयं भीष्मस्य कुर्मेह प्रेतकार्याणि फल्गुन
bhīmasenastu sakrodhaḥ provācedaṃ vacastadā
vayaṃ bhīṣmasya kurmeha pretakāryāṇi phalguna
- 16
सोमदत्तस्य नृपतेर्भूरिश्रवस एव च
बाह्लीकस्य च राजर्षेर्द्रोणस्य च महात्मनः
somadattasya nṛpaterbhūriśravasa eva ca
bāhlīkasya ca rājarṣerdroṇasya ca mahātmanaḥ
- 17
अन्येषां चैव सुहृदां कुन्ती कर्णाय दास्यति
श्राद्धानि पुरुषव्याघ्र मादात्कौरवको नृपः
anyeṣāṃ caiva suhṛdāṃ kuntī karṇāya dāsyati
śrāddhāni puruṣavyāghra mādātkauravako nṛpaḥ
- 18
इति मे वर्तते बुद्धिर्मा वो नन्दन्तु शत्रवः
कष्टात्कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः
यैर् इयं पृथिवी सर्वा घातिता कुलपांसनैः
iti me vartate buddhirmā vo nandantu śatravaḥ
kaṣṭātkaṣṭataraṃ yāntu sarve duryodhanādayaḥ
yair iyaṃ pṛthivī sarvā ghātitā kulapāṃsanaiḥ
- 19
कुतस्त्वम् अद्य विस्मृत्य वैरं द्वादशवार्षिकम्
अज्ञातवासगमनं द्रौपदीशोकवर्धनम्
क्व तदा धृतराष्ट्रस्य स्नेहो ऽस्मास्वभवत्तदा
kutastvam adya vismṛtya vairaṃ dvādaśavārṣikam
ajñātavāsagamanaṃ draupadīśokavardhanam
kva tadā dhṛtarāṣṭrasya sneho 'smāsvabhavattadā
- 20
कृष्णाजिनोपसंवीतो हृताभरणभूषणः
सार्धं पाञ्चालपुत्र्या त्वं राजानम् उपजग्मिवान्
क्व तदा द्रोणभीष्मौ तौ सोमदत्तो ऽपि वाभवत्
kṛṣṇājinopasaṃvīto hṛtābharaṇabhūṣaṇaḥ
sārdhaṃ pāñcālaputryā tvaṃ rājānam upajagmivān
kva tadā droṇabhīṣmau tau somadatto 'pi vābhavat
- 21
यत्र त्रयोदश समा वने वन्येन जीवसि
न तदा त्वा पिता ज्येष्ठः पितृत्वेनाभिवीक्षते
yatra trayodaśa samā vane vanyena jīvasi
na tadā tvā pitā jyeṣṭhaḥ pitṛtvenābhivīkṣate
- 22
किं ते तद्विस्मृतं पार्थ यद् एष कुलपांसनः
दुर्वृत्तो विदुरं प्राह द्यूते किं जितम् इत्युत
kiṃ te tadvismṛtaṃ pārtha yad eṣa kulapāṃsanaḥ
durvṛtto viduraṃ prāha dyūte kiṃ jitam ityuta
- 23
तम् एवंवादिनं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
उवाच भ्रातरं धीमाञ्जोषम् आस्वेति भर्त्सयन्
tam evaṃvādinaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
uvāca bhrātaraṃ dhīmāñjoṣam āsveti bhartsayan

