88 shlokas
- 1
सूत उवाच
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदाद्या महर्षयः
प्रणम्य वरदं विष्णुं पप्रच्छुः संशयान्विताः
sūta uvāca
etacchrutvā tu vacanaṃ nāradādyā maharṣayaḥ
praṇamya varadaṃ viṣṇuṃ papracchuḥ saṃśayānvitāḥ
- 2
ऋषय ऊचुः
कथितो भवता सर्गो मुख्यादीनां जनार्दन
इदानीं संशयं चेममस्माकं छेत्तुमर्हसि
ṛṣaya ūcuḥ
kathito bhavatā sargo mukhyādīnāṃ janārdana
idānīṃ saṃśayaṃ cemamasmākaṃ chettumarhasi
- 3
कथं स भगवानीशः पूर्वजो ऽपि पिनाकधृक्
पुत्रत्वमगमच्छंभुर्ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
kathaṃ sa bhagavānīśaḥ pūrvajo 'pi pinākadhṛk
putratvamagamacchaṃbhurbrahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
- 4
कथं च भगवाञ्जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः
अण्डजो जगतामीशस्तन्नो वक्तुमिहार्हसि
kathaṃ ca bhagavāñjajñe brahmā lokapitāmahaḥ
aṇḍajo jagatāmīśastanno vaktumihārhasi
- 5
श्रीकूर्म उवाच
शृणुध्वमृषयः सर्वे शङ्करस्यामितौजसः
पुत्रत्वं ब्रह्मणस्तस्य पद्मयोनित्वमेव च
śrīkūrma uvāca
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve śaṅkarasyāmitaujasaḥ
putratvaṃ brahmaṇastasya padmayonitvameva ca
- 6
अतीतकल्पावसाने तमोभूतं जगत्त्रयम्
आसीदेकार्णवं सर्वं न देवाद्या न चर्षयः
atītakalpāvasāne tamobhūtaṃ jagattrayam
āsīdekārṇavaṃ sarvaṃ na devādyā na carṣayaḥ
- 7
तत्र नारायणो देवो निर्जने निरुपप्लवे
आश्रित्य शेषशयनं सुष्वाप पुरुषोत्तमः
tatra nārāyaṇo devo nirjane nirupaplave
āśritya śeṣaśayanaṃ suṣvāpa puruṣottamaḥ
- 8
सहस्रशीर्षा भूत्वा स सहस्राक्षः सहस्रपात्
सहस्रबाहुः सर्वज्ञश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः
sahasraśīrṣā bhūtvā sa sahasrākṣaḥ sahasrapāt
sahasrabāhuḥ sarvajñaścintyamāno manīṣibhiḥ
- 9
पीतवासा विशालाक्षो नीलजीमूतसन्निभः
महाविभूतिर्योगात्मा योगिनां हृदयालयः
pītavāsā viśālākṣo nīlajīmūtasannibhaḥ
mahāvibhūtiryogātmā yogināṃ hṛdayālayaḥ
- 10
कदाचित्तस्य सुप्तस्य लीलार्थं दिव्यमद्भुतम्
त्रैलोक्यसारं विमलं नाभ्यां पङ्कजम् उद्बभौ
kadācittasya suptasya līlārthaṃ divyamadbhutam
trailokyasāraṃ vimalaṃ nābhyāṃ paṅkajam udbabhau
- 11
शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम्
दिव्यगन्धमयं पुण्यं कर्णिकाकेसरान्वितम्
śatayojanavistīrṇaṃ taruṇādityasannibham
divyagandhamayaṃ puṇyaṃ karṇikākesarānvitam
- 12
तस्यैवं सुचिरं कालं वर्तमानस्य शार्ङ्गिणः
हिरण्यगर्भो भगवांस्तं देशमुपचक्रमे
tasyaivaṃ suciraṃ kālaṃ vartamānasya śārṅgiṇaḥ
hiraṇyagarbho bhagavāṃstaṃ deśamupacakrame
- 13
स तं करेण विश्वात्मा समुत्थाप्य सनातनम्
प्रोवाच मधुरं वाक्यं मायया तस्य मोहितः
sa taṃ kareṇa viśvātmā samutthāpya sanātanam
provāca madhuraṃ vākyaṃ māyayā tasya mohitaḥ
- 14
अस्मिन्नेकार्णवे घोरे निर्जने तमसावृते
एकाकी को भवाञ्छेते ब्रूहि मे पुरुषर्षभ
asminnekārṇave ghore nirjane tamasāvṛte
ekākī ko bhavāñchete brūhi me puruṣarṣabha
- 15
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य गरुडध्वजः
उवाच देवं ब्रह्माणं मेघगम्भीरनिःस्वनः
tasya tadvacanaṃ śrutvā vihasya garuḍadhvajaḥ
uvāca devaṃ brahmāṇaṃ meghagambhīraniḥsvanaḥ
- 16
भो भो नारायणं देवं लोकानां प्रभवाप्ययम्
महायोगेश्वरं मां त्वं जानीहि पुरुषोत्तमम्
bho bho nārāyaṇaṃ devaṃ lokānāṃ prabhavāpyayam
mahāyogeśvaraṃ māṃ tvaṃ jānīhi puruṣottamam
- 17
मयि पश्य जगत्कृत्स्नं त्वां च लोकपितामहम्
सपर्वतमहाद्वीपं समुद्रैः सप्तभिर्वृतम्
mayi paśya jagatkṛtsnaṃ tvāṃ ca lokapitāmaham
saparvatamahādvīpaṃ samudraiḥ saptabhirvṛtam
- 18
एवमाभाष्य विश्वात्मा प्रोवाच पुरुषं हरिः
जानन्नपि महायोगी को भवानिति वेधसम्
evamābhāṣya viśvātmā provāca puruṣaṃ hariḥ
jānannapi mahāyogī ko bhavāniti vedhasam
- 19
ततः प्रहस्य भगवान्ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः
प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं सस्मितं श्लक्ष्णया गिरा
tataḥ prahasya bhagavānbrahmā vedanidhiḥ prabhuḥ
pratyuvācāmbujābhākṣaṃ sasmitaṃ ślakṣṇayā girā
- 20
अहं धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः
मय्येव संस्थितं विश्वं ब्रह्माहं विश्वतोमुखः
ahaṃ dhātā vidhātā ca svayaṃbhūḥ prapitāmahaḥ
mayyeva saṃsthitaṃ viśvaṃ brahmāhaṃ viśvatomukhaḥ
- 21
श्रुत्वा वाचं स भगवान्विष्णुः सत्यपराक्रमः
अनुज्ञाप्याथ योगेन प्रविष्टो ब्रह्मणस्तनुम्
śrutvā vācaṃ sa bhagavānviṣṇuḥ satyaparākramaḥ
anujñāpyātha yogena praviṣṭo brahmaṇastanum
- 22
त्रैलोक्यमेतत्सकलं सदेवासुरमानुषम्
उदरे तस्य देवस्य दृष्ट्वा विस्मयमागतः
trailokyametatsakalaṃ sadevāsuramānuṣam
udare tasya devasya dṛṣṭvā vismayamāgataḥ
- 23
तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः
अजातशत्रुर्भगवान्पितामहमथाब्रवीत्
tadāsya vaktrānniṣkramya pannagendraniketanaḥ
ajātaśatrurbhagavānpitāmahamathābravīt
- 24
भवानप्येवमेवाद्य शाश्वतं हि ममोदरम्
प्रविश्य लोकान्पश्यैतान्विचित्रान्पुरुषर्षभ
bhavānapyevamevādya śāśvataṃ hi mamodaram
praviśya lokānpaśyaitānvicitrānpuruṣarṣabha
- 25
ततः प्रह्लादनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च
श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः
tataḥ prahlādanīṃ vāṇīṃ śrutvā tasyābhinandya ca
śrīpaterudaraṃ bhūyaḥ praviveśa kuśadhvajaḥ
- 26
तानेव लोकान्गर्भस्थानपश्यत्सत्यविक्रमः
पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः
tāneva lokāngarbhasthānapaśyatsatyavikramaḥ
paryaṭitvā tu devasya dadṛśe 'ntaṃ na vai hareḥ
- 27
ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि महात्मना
जनार्दनेन ब्रह्मासौ नाभ्यां द्वारमविन्दत
tato dvārāṇi sarvāṇi pihitāni mahātmanā
janārdanena brahmāsau nābhyāṃ dvāramavindata
- 28
तत्र योगबलेनासौ प्रविश्य कनकाण्डजः
उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः
tatra yogabalenāsau praviśya kanakāṇḍajaḥ
ujjahārātmano rūpaṃ puṣkarāccaturānanaḥ
- 29
विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः
ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्जगद्योनिः पितामहः
virarājāravindasthaḥ padmagarbhasamadyutiḥ
brahmā svayaṃbhūrbhagavānjagadyoniḥ pitāmahaḥ
- 30
स मन्यमानो विश्वेशमात्मानं परमं पदम्
प्रोवाच पुरुषं विष्णुं मेघगम्भीरया गिरा
sa manyamāno viśveśamātmānaṃ paramaṃ padam
provāca puruṣaṃ viṣṇuṃ meghagambhīrayā girā

