41 shlokas
- 1
सूत उवाच
चतुर्दशसहस्राणि योजनानां महापुरी
मेरोरुपरि विख्याता देवदेवस्य वेधसः
sūta uvāca
caturdaśasahasrāṇi yojanānāṃ mahāpurī
merorupari vikhyātā devadevasya vedhasaḥ
- 2
तत्रास्ते भगवान्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः
उपास्यमानो योगीन्द्रैर्मुनीन्द्रोपेन्द्रशङ्करैः
tatrāste bhagavānbrahmā viśvātmā viśvabhāvanaḥ
upāsyamāno yogīndrairmunīndropendraśaṅkaraiḥ
- 3
तत्र देवेश्वरेशानं विश्वात्मानं प्रजापतिम्
सनत्कुमारो भगवानुपास्ते नित्यमेव हि
tatra deveśvareśānaṃ viśvātmānaṃ prajāpatim
sanatkumāro bhagavānupāste nityameva hi
- 4
स सिद्धैरृषिगन्धर्वैः पूज्यमानः सुरैरपि
समास्ते योगयुक्तात्मा पीत्वा तत्परमामृतम्
sa siddhairṛṣigandharvaiḥ pūjyamānaḥ surairapi
samāste yogayuktātmā pītvā tatparamāmṛtam
- 5
तत्र देवादिदेवस्य शंभोरमिततेजसः
दीप्तमायतनं शुभ्रं पुरस्ताद्ब्रह्मणः स्थितम्
tatra devādidevasya śaṃbhoramitatejasaḥ
dīptamāyatanaṃ śubhraṃ purastādbrahmaṇaḥ sthitam
- 6
दिव्यकान्तिसमायुक्तं चतुर्द्वारं सुशोभनम्
महर्षिगणसंकीर्णं ब्रह्मविद्भिर्निषेवितम्
divyakāntisamāyuktaṃ caturdvāraṃ suśobhanam
maharṣigaṇasaṃkīrṇaṃ brahmavidbhirniṣevitam
- 7
देव्या सह महादेवः शशाङ्कार्काग्निलोचनः
रमते तत्र विश्वेशः प्रमथैः प्रमथेश्वरः
devyā saha mahādevaḥ śaśāṅkārkāgnilocanaḥ
ramate tatra viśveśaḥ pramathaiḥ pramatheśvaraḥ
- 8
तत्र वेदविदः शान्ता मुनयो ब्रह्मचारिणः
पूजयन्ति महादेवं तापसाः सत्यवादिनः
tatra vedavidaḥ śāntā munayo brahmacāriṇaḥ
pūjayanti mahādevaṃ tāpasāḥ satyavādinaḥ
- 9
तेषां साक्षान्महादेवो मुनीनां ब्रह्मवादिनाम्
गृह्णाति पूजां शिरसा पार्वत्या परमेश्वरः
teṣāṃ sākṣānmahādevo munīnāṃ brahmavādinām
gṛhṇāti pūjāṃ śirasā pārvatyā parameśvaraḥ
- 10
तत्रैव पर्वतवरे शक्रस्य परमा पुरी
नाम्नामरावती पूर्वे सर्वशोभासमन्विता
tatraiva parvatavare śakrasya paramā purī
nāmnāmarāvatī pūrve sarvaśobhāsamanvitā
- 11
तमिन्द्रमप्सरःसङ्घा गन्धर्वा गीततत्पराः
उपासते सहस्राक्षं देवास्तत्र सहस्रशः
tamindramapsaraḥsaṅghā gandharvā gītatatparāḥ
upāsate sahasrākṣaṃ devāstatra sahasraśaḥ
- 12
ये धार्मिका वेदविदो यागहोमपरायणाः
तेषां तत्परमं स्थानं देवानामपि दुर्लभम्
ye dhārmikā vedavido yāgahomaparāyaṇāḥ
teṣāṃ tatparamaṃ sthānaṃ devānāmapi durlabham
- 13
तस्य दक्षिणदिग्भागे वह्नेरमिततेजसः
तेजोवती नाम पुरी दिव्याश्चर्यसमन्विता
tasya dakṣiṇadigbhāge vahneramitatejasaḥ
tejovatī nāma purī divyāścaryasamanvitā
- 14
तत्रास्ते भगवान्वह्निर्भ्राजमानः स्वतेजसा
जपिनां होमिनां स्थानं दानवानां दुरासदम्
tatrāste bhagavānvahnirbhrājamānaḥ svatejasā
japināṃ homināṃ sthānaṃ dānavānāṃ durāsadam
- 15
दक्षिणे पर्वतवरे यमस्यापि महापुरी
नाम्ना संयमनी दिव्या सिद्धगन्धर्वसेविता
dakṣiṇe parvatavare yamasyāpi mahāpurī
nāmnā saṃyamanī divyā siddhagandharvasevitā
- 16
तत्र वैवस्वतं देवं देवाद्याः पर्युपासते
स्थानं तत्सत्यसंधानां लोके पुण्यकृतां नृणाम्
tatra vaivasvataṃ devaṃ devādyāḥ paryupāsate
sthānaṃ tatsatyasaṃdhānāṃ loke puṇyakṛtāṃ nṛṇām
- 17
तस्यास्तु पश्चिमे भागे निरृतेस्तु महात्मनः
रक्षोवती नाम पुरी राक्षसैः सर्वतो वृता
tasyāstu paścime bhāge nirṛtestu mahātmanaḥ
rakṣovatī nāma purī rākṣasaiḥ sarvato vṛtā
- 18
तत्र तं निरृतिं देवं राक्षसाः पर्युपासते
गच्छन्ति तां धर्मरता ये वै तामसवृत्तयः
tatra taṃ nirṛtiṃ devaṃ rākṣasāḥ paryupāsate
gacchanti tāṃ dharmaratā ye vai tāmasavṛttayaḥ
- 19
पश्चिमे पर्वतवरे वरुणस्य महापुरी
नाम्ना शुद्धवती पुण्या सर्वकामर्द्धिसंयुता
paścime parvatavare varuṇasya mahāpurī
nāmnā śuddhavatī puṇyā sarvakāmarddhisaṃyutā
- 20
तत्राप्सरोगणैः सिद्धैः सेव्यमानो ऽमराधिपः
आस्ते स वरुणो राजा तत्र गच्छन्ति ये ऽम्बुदाः
तीर्थयात्रापरा नित्यं ये च लोके ऽघमर्षिणः
tatrāpsarogaṇaiḥ siddhaiḥ sevyamāno 'marādhipaḥ
āste sa varuṇo rājā tatra gacchanti ye 'mbudāḥ
tīrthayātrāparā nityaṃ ye ca loke 'ghamarṣiṇaḥ
- 21
तस्या उत्तरदिग्भागे वायोरपि महापुरी
नाम्ना गन्धवती पुण्या तत्रास्ते ऽसौ प्रभञ्जनः
tasyā uttaradigbhāge vāyorapi mahāpurī
nāmnā gandhavatī puṇyā tatrāste 'sau prabhañjanaḥ
- 22
अप्सरोगणगन्धर्वैः सेव्यमानो ऽमरप्रभुः
प्राणायामपरा मर्त्याः स्थानं तद्यान्ति शाश्वतम्
apsarogaṇagandharvaiḥ sevyamāno 'maraprabhuḥ
prāṇāyāmaparā martyāḥ sthānaṃ tadyānti śāśvatam
- 23
तस्याः पूर्वेण दिग्भागे सोमस्य परमा पुरी
नाम्ना कान्तिमती शुभ्रा तत्र सोमो विराजते
tasyāḥ pūrveṇa digbhāge somasya paramā purī
nāmnā kāntimatī śubhrā tatra somo virājate
- 24
तत्र ये भोगनिरताः स्वधर्मं पर्युपासते
तेषां तद्रचितं स्थानं नानाभोगसमन्वितम्
tatra ye bhoganiratāḥ svadharmaṃ paryupāsate
teṣāṃ tadracitaṃ sthānaṃ nānābhogasamanvitam
- 25
तस्याश्च पूर्वदिग्भागे शङ्करस्य महापुरी
नाम्ना यशोवती पुण्या सर्वेषां सुदुरासदा
tasyāśca pūrvadigbhāge śaṅkarasya mahāpurī
nāmnā yaśovatī puṇyā sarveṣāṃ sudurāsadā
- 26
तत्रेशानस्य भवनं रुद्रविष्णुतनोः शुभम्
गणेश्वरस्य विपुलं तत्रास्ते स गणैर्वृतः
tatreśānasya bhavanaṃ rudraviṣṇutanoḥ śubham
gaṇeśvarasya vipulaṃ tatrāste sa gaṇairvṛtaḥ
- 27
तत्र भोगाभिलिप्सूनां भक्तानां परमेष्ठिनः
निवासः कल्पितः पूर्वं देवदेवेन शूलिना
tatra bhogābhilipsūnāṃ bhaktānāṃ parameṣṭhinaḥ
nivāsaḥ kalpitaḥ pūrvaṃ devadevena śūlinā
- 28
विष्णुपादाद्विनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम्
समन्ताद्ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवः
viṣṇupādādviniṣkrāntā plāvayitvendumaṇḍalam
samantādbrahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divaḥ
- 29
सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा ह्यभवद्द्विजाः
सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रनामिका
sā tatra patitā dikṣu caturdhā hyabhavaddvijāḥ
sītā cālakanandā ca sucakṣurbhadranāmikā
- 30
पूर्वेण सीता शैलात्तु शैलं यात्यन्तरिक्षतः
ततश्च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति चार्णवम्
pūrveṇa sītā śailāttu śailaṃ yātyantarikṣataḥ
tataśca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti cārṇavam

