30 shlokas
- 1
सूत उवाच
ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकः कोटियोजनविस्तृतः
कल्पाधिकारिणस्तत्र संस्थिता द्विजपुङ्गवाः
sūta uvāca
dhruvādūrdhvaṃ maharlokaḥ koṭiyojanavistṛtaḥ
kalpādhikāriṇastatra saṃsthitā dvijapuṅgavāḥ
- 2
जनलोको महर्लोकात्तथा कोटिद्वयात्मकः
सनन्दनादयस्तत्र संस्थिता ब्रह्मणः सुताः
janaloko maharlokāttathā koṭidvayātmakaḥ
sanandanādayastatra saṃsthitā brahmaṇaḥ sutāḥ
- 3
जनलोकात्तपोलोकः कोटित्रयसमन्वितः
वैराजास्तत्र वै देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः
janalokāttapolokaḥ koṭitrayasamanvitaḥ
vairājāstatra vai devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ
- 4
प्राजापत्यात्सत्यलोकः कोटिषट्केन संयुतः
अपुनर्मारकास्तत्र ब्रह्मलोकस्तु स स्मृतः
prājāpatyātsatyalokaḥ koṭiṣaṭkena saṃyutaḥ
apunarmārakāstatra brahmalokastu sa smṛtaḥ
- 5
अत्र लोकगुरुर्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः
आस्ते स योगिभिर्नित्यं पीत्वा योगामृतं परम्
atra lokagururbrahmā viśvātmā viśvatomukhaḥ
āste sa yogibhirnityaṃ pītvā yogāmṛtaṃ param
- 6
विशन्ति यतयः शान्ता नैष्ठिका ब्रह्मचारिणः
योगिनस्तापसाः सिद्धा जापकाः परमेष्ठिनम्
viśanti yatayaḥ śāntā naiṣṭhikā brahmacāriṇaḥ
yoginastāpasāḥ siddhā jāpakāḥ parameṣṭhinam
- 7
द्वारं तद्योगिनामेकं गच्छतां परमं पदम्
तत्र गत्वा न शोचन्ति स विष्णुः स च शङ्करः
dvāraṃ tadyogināmekaṃ gacchatāṃ paramaṃ padam
tatra gatvā na śocanti sa viṣṇuḥ sa ca śaṅkaraḥ
- 8
सूर्यकोटिप्रतीकाशं पुरं तस्य दुरासदम्
न मे वर्णयितुं शक्यं ज्वालामालासमाकुलम्
sūryakoṭipratīkāśaṃ puraṃ tasya durāsadam
na me varṇayituṃ śakyaṃ jvālāmālāsamākulam
- 9
तत्र नारायणस्यापि भवनं ब्रह्मणः पुरे
शेते तत्र हरिः श्रीमान्मायी मायामयः परः
tatra nārāyaṇasyāpi bhavanaṃ brahmaṇaḥ pure
śete tatra hariḥ śrīmānmāyī māyāmayaḥ paraḥ
- 10
स विष्णुलोकः कथितः पुनरावृत्तिवर्जितः
यान्ति तत्र महात्मानो ये प्रपन्ना जनार्दनम्
sa viṣṇulokaḥ kathitaḥ punarāvṛttivarjitaḥ
yānti tatra mahātmāno ye prapannā janārdanam
- 11
ऊर्ध्वं तद्ब्रह्मसदनात्पुरं ज्योतिर्मयं शुभम्
वह्निना च परिक्षिप्तं तत्रास्ते भगवान्भवः
ūrdhvaṃ tadbrahmasadanātpuraṃ jyotirmayaṃ śubham
vahninā ca parikṣiptaṃ tatrāste bhagavānbhavaḥ
- 12
देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः
योगिभिः शतसाहस्रैर्भूतै रुद्रैश्च संवृतः
devyā saha mahādevaścintyamāno manīṣibhiḥ
yogibhiḥ śatasāhasrairbhūtai rudraiśca saṃvṛtaḥ
- 13
तत्र ते यान्ति नियता द्विजा वै ब्रह्मचारिणः
महादेवपराः शान्तास्तापसा ब्रह्मवादिनः
tatra te yānti niyatā dvijā vai brahmacāriṇaḥ
mahādevaparāḥ śāntāstāpasā brahmavādinaḥ
- 14
निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः
द्रक्ष्यन्ति ब्रह्मणा युक्ता रुद्रलोकः स वै स्मृतः
nirmamā nirahaṅkārāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ
drakṣyanti brahmaṇā yuktā rudralokaḥ sa vai smṛtaḥ
- 15
एते सप्त महालोकाः पृथिव्याः परिकीर्तिताः
महातलादयश्चाधः पातालाः सन्ति वै द्विजाः
ete sapta mahālokāḥ pṛthivyāḥ parikīrtitāḥ
mahātalādayaścādhaḥ pātālāḥ santi vai dvijāḥ
- 16
महातलं च पातालं सर्वरत्नोपशोभितम्
प्रासादैर्विविधैः शुभ्रैर्देवतायतनैर्युतम्
mahātalaṃ ca pātālaṃ sarvaratnopaśobhitam
prāsādairvividhaiḥ śubhrairdevatāyatanairyutam
- 17
अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता
नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना
anantena ca saṃyuktaṃ mucukundena dhīmatā
nṛpeṇa balinā caiva pātālasvargavāsinā
- 18
शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम्
पीतं सुतलमित्युक्तं नितलं विद्रुमप्रभम्
सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्
śailaṃ rasātalaṃ viprāḥ śārkaraṃ hi talātalam
pītaṃ sutalamityuktaṃ nitalaṃ vidrumaprabham
sitaṃ hi vitalaṃ proktaṃ talaṃ caiva sitetaram
- 19
सुपर्णेन मुनिश्रेष्ठास्तथा वासुकिना शुभम्
रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश्च निषेवितम्
suparṇena muniśreṣṭhāstathā vāsukinā śubham
rasātalamiti khyātaṃ tathānyaiśca niṣevitam
- 20
विरोचनहिरण्याक्षतक्षकाद्यैश्च सेवितम्
तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्
virocanahiraṇyākṣatakṣakādyaiśca sevitam
talātalamiti khyātaṃ sarvaśobhāsamanvitam
- 21
वैनतेयादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः
पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः
vainateyādibhiścaiva kālanemipurogamaiḥ
pūrvadevaiḥ samākīrṇaṃ sutalaṃ ca tathāparaiḥ
- 22
नितलं यवनाद्यैश्च तारकाग्निमुखैस्तथा
महान्तकाद्यैर्नागैश्च प्रह्लादेनासुरेण च
nitalaṃ yavanādyaiśca tārakāgnimukhaistathā
mahāntakādyairnāgaiśca prahlādenāsureṇa ca
- 23
वितलं चैव विख्यातं कम्बलाहीन्द्रसेवितम्
महाजम्भेन वीरेण हयग्रीवेण वै तथा
vitalaṃ caiva vikhyātaṃ kambalāhīndrasevitam
mahājambhena vīreṇa hayagrīveṇa vai tathā
- 24
शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः
तथान्यैर्विविधैर्नागैस्तलं चैव सुशोभनम्
śaṅkukarṇena saṃbhinnaṃ tathā namucipūrvakaiḥ
tathānyairvividhairnāgaistalaṃ caiva suśobhanam
- 25
तेषामधस्तान्नरका मायाद्याः परिकीर्तिताः
पापिनस्तेषु पच्यन्ते न ते वर्णयितुं क्षमाः
teṣāmadhastānnarakā māyādyāḥ parikīrtitāḥ
pāpinasteṣu pacyante na te varṇayituṃ kṣamāḥ
- 26
पातालानामधश्चास्ते शेषाख्या वैष्णवी तनुः
कालाग्निरुद्रो योगात्मा नारसिंहो ऽपि माधवः
pātālānāmadhaścāste śeṣākhyā vaiṣṇavī tanuḥ
kālāgnirudro yogātmā nārasiṃho 'pi mādhavaḥ
- 27
यो ऽनन्तः पठ्यते देवो नागरूपी जनार्दनः
तदाधारमिदं सर्वं स कालाग्निमपाश्रितः
yo 'nantaḥ paṭhyate devo nāgarūpī janārdanaḥ
tadādhāramidaṃ sarvaṃ sa kālāgnimapāśritaḥ
- 28
तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनोत्थितः
विषज्वालामयो ऽन्ते ऽसौ जगत्संहरति स्वयम्
tamāviśya mahāyogī kālastadvadanotthitaḥ
viṣajvālāmayo 'nte 'sau jagatsaṃharati svayam
- 29
सहस्रमायो ऽप्रतिमः संहर्ता शङ्करोद्भवः
तामसी शांभवी मूर्तिः कालो लोकप्रकालनः
sahasramāyo 'pratimaḥ saṃhartā śaṅkarodbhavaḥ
tāmasī śāṃbhavī mūrtiḥ kālo lokaprakālanaḥ
- 30
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ

