45 shlokas
- 1
श्रीकूर्म उवाच
एवमुक्तास्तु मुनयो नैमिषीया महामतिम्
पप्रच्छुरुत्तरं सूतं पृथिव्यादिविनिर्णयम्
śrīkūrma uvāca
evamuktāstu munayo naimiṣīyā mahāmatim
papracchuruttaraṃ sūtaṃ pṛthivyādivinirṇayam
- 2
ऋषय ऊचुः
कथितो भवता सूत सर्गः स्वयंभुवः शुभः
इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्रिलोकस्यास्य मण्डलम्
ṛṣaya ūcuḥ
kathito bhavatā sūta sargaḥ svayaṃbhuvaḥ śubhaḥ
idānīṃ śrotumicchāmastrilokasyāsya maṇḍalam
- 3
यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः
वनानि सरितः सूर्यग्रहाणां स्थितिरेव च
yāvantaḥ sāgarā dvīpāstathā varṣāṇi parvatāḥ
vanāni saritaḥ sūryagrahāṇāṃ sthitireva ca
- 4
यदाधारमिदं कृत्स्नं येषां पृथ्वी पुरा त्वियम्
नृपाणां तत्समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि
yadādhāramidaṃ kṛtsnaṃ yeṣāṃ pṛthvī purā tviyam
nṛpāṇāṃ tatsamāsena sūta vaktumihārhasi
- 5
सूत उवाच
वक्ष्ये देवादिदेवाय विष्णवे प्रभविष्णवे
नमस्कृत्वाप्रमेयाय यदुक्तं तेन धीमता
sūta uvāca
vakṣye devādidevāya viṣṇave prabhaviṣṇave
namaskṛtvāprameyāya yaduktaṃ tena dhīmatā
- 6
स्वायंभुवस्य तु मनोः प्रागुक्तो यः प्रियव्रतः
पुत्रस्तस्याभवन्पुत्राः प्रजापतिसमा दश
svāyaṃbhuvasya tu manoḥ prāgukto yaḥ priyavrataḥ
putrastasyābhavanputrāḥ prajāpatisamā daśa
- 7
अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान्द्युतिमांस्तथा
मेधा मेधातिथिर्हव्यः सवनः पुत्र एव च
agnīdhraścāgnibāhuśca vapuṣmāndyutimāṃstathā
medhā medhātithirhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
- 8
ज्योतिष्मान्दशमस्तेषां महाबलपराक्रमः
धार्मिको दाननिरतः सर्वभूतानुकम्पकः
jyotiṣmāndaśamasteṣāṃ mahābalaparākramaḥ
dhārmiko dānanirataḥ sarvabhūtānukampakaḥ
- 9
मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः
जातिस्मरा महाभागा न राज्ये दधिरे मतिम्
medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ
jātismarā mahābhāgā na rājye dadhire matim
- 10
प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद्वै सप्तद्वीपेषु सप्त तान्
जम्बुद्वीपेश्वरं पुत्रमग्नीध्रमकरोन्नृपः
priyavrato 'bhyaṣiñcadvai saptadvīpeṣu sapta tān
jambudvīpeśvaraṃ putramagnīdhramakaronnṛpaḥ
- 11
प्लक्षद्वीपेश्वरश्चैव तेन मेधातिथिः कृतः
शाल्मलेशं वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान्
plakṣadvīpeśvaraścaiva tena medhātithiḥ kṛtaḥ
śālmaleśaṃ vapuṣmantaṃ narendramabhiṣiktavān
- 12
ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्प्रभुः
द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavānprabhuḥ
dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
- 13
शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः
पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं च प्रजापतिः
śākadvīpeśvaraṃ cāpi havyaṃ cakre priyavrataḥ
puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ ca prajāpatiḥ
- 14
पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत्
धातकिश्चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ
puṣkare savanasyāpi mahāvītaḥ suto 'bhavat
dhātakiścaiva dvāvetau putrau putravatāṃ varau
- 15
महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः
नाम्ना तु धातकेश्चापि धातकीखण्डमुच्यते
mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ
nāmnā tu dhātakeścāpi dhātakīkhaṇḍamucyate
- 16
शाकद्वीपेश्वरस्याथ हव्यस्याप्यभवन्सुताः
जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मणीचकः
कुसुमोत्तरो ऽथ मोदाकिः सप्तमः स्यान्महाद्रुमः
śākadvīpeśvarasyātha havyasyāpyabhavansutāḥ
jaladaśca kumāraśca sukumāro maṇīcakaḥ
kusumottaro 'tha modākiḥ saptamaḥ syānmahādrumaḥ
- 17
जलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते
कुमारस्य तु कौमारं तृतीयं सुकुमारकम्
jaladaṃ jaladasyātha varṣaṃ prathamamucyate
kumārasya tu kaumāraṃ tṛtīyaṃ sukumārakam
- 18
मणीचकं चतुर्थं तु पञ्चमं कुसुमोत्तरम्
मोदाकं षष्ठमित्युक्तं सप्तमं तु महाद्रुमम्
maṇīcakaṃ caturthaṃ tu pañcamaṃ kusumottaram
modākaṃ ṣaṣṭhamityuktaṃ saptamaṃ tu mahādrumam
- 19
क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि सुता द्युतिमतो ऽभवन्
कुशलः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु मनोहरः
krauñcadvīpeśvarasyāpi sutā dyutimato 'bhavan
kuśalaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu manoharaḥ
- 20
उष्णस्तृतीयः सम्प्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः
अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः
तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः
uṣṇastṛtīyaḥ samproktaścaturthaḥ pravaraḥ smṛtaḥ
andhakāro muniścaiva dundubhiścaiva saptamaḥ
teṣāṃ svanāmabhirdeśāḥ krauñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ
- 21
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन्महौजसः
उद्भेदो वेणुमांश्चैवाश्वरथो लम्बनो धृतिः
षष्ठः प्रभाकरश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः
jyotiṣmataḥ kuśadvīpe saptaivāsanmahaujasaḥ
udbhedo veṇumāṃścaivāśvaratho lambano dhṛtiḥ
ṣaṣṭhaḥ prabhākaraścāpi saptamaḥ kapilaḥ smṛtaḥ
- 22
स्वनामचिह्नितान्यत्र तथा वर्षाणि सुव्रताः
ज्ञेयानि सप्त तान्येषु द्वीपेष्वेवं न यो मतः
svanāmacihnitānyatra tathā varṣāṇi suvratāḥ
jñeyāni sapta tānyeṣu dvīpeṣvevaṃ na yo mataḥ
- 23
शाल्मलद्वीपनाथस्य सुताश्चासन्वपुष्मतः
श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा
वैद्युतो मानसश्चैव सप्तमः सुप्रभो मतः
śālmaladvīpanāthasya sutāścāsanvapuṣmataḥ
śvetaśca haritaścaiva jīmūto rohitastathā
vaidyuto mānasaścaiva saptamaḥ suprabho mataḥ
- 24
प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः
ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः
आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा
plakṣadvīpeśvarasyāpi sapta medhātitheḥ sutāḥ
jyeṣṭhaḥ śāntabhayasteṣāṃ śiśiraśca sukhodayaḥ
ānandaśca śivaścaiva kṣemakaśca dhruvastathā
- 25
प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै
वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मो मुक्तये द्विजाः
plakṣadvīpādiṣu jñeyaḥ śākadvīpāntikeṣu vai
varṇāśramavibhāgena svadharmo muktaye dvijāḥ
- 26
जम्बुद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रास्त्वासन्महाबलाः
अग्नीध्रस्य द्विजश्रेष्ठास्तन्नामानि निबोधत
jambudvīpeśvarasyāpi putrāstvāsanmahābalāḥ
agnīdhrasya dvijaśreṣṭhāstannāmāni nibodhata
- 27
नाभिः किंपुरुषश्चैव तथा हरिरिलावृतः
रम्यो हिरण्वांश्च कुरुर्भद्राश्वः केतुमालकः
nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva tathā haririlāvṛtaḥ
ramyo hiraṇvāṃśca kururbhadrāśvaḥ ketumālakaḥ
- 28
जम्बुद्वीपेश्वरो राजा स चाग्नीध्रो महामतिः
विभज्य नवधा तेभ्यो यथान्यायं ददौ पुनः
jambudvīpeśvaro rājā sa cāgnīdhro mahāmatiḥ
vibhajya navadhā tebhyo yathānyāyaṃ dadau punaḥ
- 29
नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाह्वं प्रददौ पुनः
हेमकूटं ततो वर्षं ददौ किंपुरुषाय तु
nābhestu dakṣiṇaṃ varṣaṃ himāhvaṃ pradadau punaḥ
hemakūṭaṃ tato varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya tu
- 30
तृतीयं नैषधं वर्षं हरये दत्तवान्पिता
इलावृताय प्रददौ मेरुमध्यमिलावृतम्
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ haraye dattavānpitā
ilāvṛtāya pradadau merumadhyamilāvṛtam

