51 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि तु
तानि त्वं कथयास्माकं व्यासांश्च द्वापरे युगे
ṛṣaya ūcuḥ
atītānāgatānīha yāni manvantarāṇi tu
tāni tvaṃ kathayāsmākaṃ vyāsāṃśca dvāpare yuge
- 2
वेदशाखाप्रणयनं देवदेवस्य धीमतः
तथावतारान्धर्मार्थमीशानस्य कलौ युगे
vedaśākhāpraṇayanaṃ devadevasya dhīmataḥ
tathāvatārāndharmārthamīśānasya kalau yuge
- 3
कियन्तो देवदेवस्य शिष्याः कलियुगेषु वै
एतत्सर्वं समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि
kiyanto devadevasya śiṣyāḥ kaliyugeṣu vai
etatsarvaṃ samāsena sūta vaktumihārhasi
- 4
सूत उवाच
मनुः स्वायंभुवः पूर्वं ततः स्वारोचिषो मनुः
उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा
sūta uvāca
manuḥ svāyaṃbhuvaḥ pūrvaṃ tataḥ svārociṣo manuḥ
uttamastāmasaścaiva raivataścākṣuṣastathā
- 5
षडेते मनवो ऽतीताः सांप्रतं तु रवेः सुतः
वैवस्वतो ऽयं यस्यैतत्सप्तमं वर्तते ऽन्तरम्
ṣaḍete manavo 'tītāḥ sāṃprataṃ tu raveḥ sutaḥ
vaivasvato 'yaṃ yasyaitatsaptamaṃ vartate 'ntaram
- 6
स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादावन्तरं मया
अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं मनोः स्वारोचिषस्य तु
svāyaṃbhuvaṃ tu kathitaṃ kalpādāvantaraṃ mayā
ata ūrdhvaṃ nibodhadhvaṃ manoḥ svārociṣasya tu
- 7
पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे
विपश्चिन्नाम देवेन्द्रो बभूवासुरसूदनः
pārāvatāśca tuṣitā devāḥ svārociṣe 'ntare
vipaścinnāma devendro babhūvāsurasūdanaḥ
- 8
ऊर्जस्तम्भस्तथा प्राणो दान्तो ऽथ वृषभस्तथा
तिमिरश्चार्वरीवांश्च सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्
ūrjastambhastathā prāṇo dānto 'tha vṛṣabhastathā
timiraścārvarīvāṃśca sapta saptarṣayo 'bhavan
- 9
चैत्रकिंपुरुषाद्याश्च सुताः स्वारोचिषस्य तु
द्वितीयम् अतदाख्यातम् अन्तरं शृणु चोत्तरम्
caitrakiṃpuruṣādyāśca sutāḥ svārociṣasya tu
dvitīyam atadākhyātam antaraṃ śṛṇu cottaram
- 10
तृतीये ऽप्यन्तरे विप्रा उत्तमो नाम वै मनुः
सुशान्तिस्तत्र देवेन्द्रो बभूवामित्रकर्षणः
tṛtīye 'pyantare viprā uttamo nāma vai manuḥ
suśāntistatra devendro babhūvāmitrakarṣaṇaḥ
- 11
सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाथ प्रतर्दनाः
वशवर्तिनश्च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः
sudhāmānastathā satyāḥ śivāścātha pratardanāḥ
vaśavartinaśca pañcaite gaṇā dvādaśakāḥ smṛtāḥ
- 12
रजोर्ध्वश्चोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानयस्तथा
सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्
rajordhvaścordhvabāhuśca sabalaścānayastathā
sutapāḥ śukra ityete sapta saptarṣayo 'bhavan
- 13
तामसस्यान्तरे देवाः सुरा वाहरयस्तथा
सत्याश्च सुधियश्चैव सप्तविंशतिका गणाः
tāmasasyāntare devāḥ surā vāharayastathā
satyāśca sudhiyaścaiva saptaviṃśatikā gaṇāḥ
- 14
शिबिरिन्द्रस्तथैवासीच्छतयज्ञोपलक्षणः
बभूव शङ्करे भक्तो महादेवार्चने रतः
śibirindrastathaivāsīcchatayajñopalakṣaṇaḥ
babhūva śaṅkare bhakto mahādevārcane rataḥ
- 15
ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रो ऽग्निर्वनकस्तथा
पीवरस्त्वृषयो ह्येते सप्त तत्रापि चान्तरे
jyotirdharmā pṛthuḥ kāvyaścaitro 'gnirvanakastathā
pīvarastvṛṣayo hyete sapta tatrāpi cāntare
- 16
पञ्चमे चापि विप्रेन्द्रा रैवतो नाम नामतः
मनुर्वसुश्च तत्रेन्द्रो बभूवासुरमर्दनः
pañcame cāpi viprendrā raivato nāma nāmataḥ
manurvasuśca tatrendro babhūvāsuramardanaḥ
- 17
अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः स्वच्छमेधसः
एते देवगणास्तत्र चतुर्दश चतुर्दश
amitābhā bhūtarayā vaikuṇṭhāḥ svacchamedhasaḥ
ete devagaṇāstatra caturdaśa caturdaśa
- 18
हिरण्यरोमा वेदश्रीरूर्ध्वबाहुस्तथैव च
वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः
एते सप्तर्षयो विप्रास्तत्रासन्रैवते ऽन्तरे
hiraṇyaromā vedaśrīrūrdhvabāhustathaiva ca
vedabāhuḥ sudhāmā ca parjanyaśca mahāmuniḥ
ete saptarṣayo viprāstatrāsanraivate 'ntare
- 19
स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा
प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः
svārociṣaścottamaśca tāmaso raivatastathā
priyavratānvayā hyete catvāro manavaḥ smṛtāḥ
- 20
षष्ठे मन्वन्तरे चासीच्चाक्षुषस्तु मनुर्द्विजाः
मनोजवस्तथैवेन्द्रो देवानपि निबोधतः
ṣaṣṭhe manvantare cāsīccākṣuṣastu manurdvijāḥ
manojavastathaivendro devānapi nibodhataḥ
- 21
आद्याः प्रसूता भाव्याश्च पृथुगाश्च दिवौकसः
महानुभावा लेख्याश्च पञ्चैते ह्यष्टका गणाः
ādyāḥ prasūtā bhāvyāśca pṛthugāśca divaukasaḥ
mahānubhāvā lekhyāśca pañcaite hyaṣṭakā gaṇāḥ
- 22
सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुत्तमो मधुः
अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्नृषयः शुभाः
sumedhā virajāścaiva haviṣmānuttamo madhuḥ
atināmā sahiṣṇuśca saptāsannṛṣayaḥ śubhāḥ
- 23
विवस्वतः सुतो विप्राः श्राद्धदेवो महाद्युतिः
मनुः स वर्तते धीमान्सांप्रतं सप्तमे ऽन्तरे
vivasvataḥ suto viprāḥ śrāddhadevo mahādyutiḥ
manuḥ sa vartate dhīmānsāṃprataṃ saptame 'ntare
- 24
आदित्या वसवो रुद्रा देवास्तत्र मरुद्गणाः
पुरन्दरस्तथैवेन्द्रो बभूव परवीरहा
ādityā vasavo rudrā devāstatra marudgaṇāḥ
purandarastathaivendro babhūva paravīrahā
- 25
वसिष्ठः कश्यपश्चात्रिर्जमदग्निश्च गौतमः
विश्वामित्रो भरद्वाजः सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्
vasiṣṭhaḥ kaśyapaścātrirjamadagniśca gautamaḥ
viśvāmitro bharadvājaḥ sapta saptarṣayo 'bhavan
- 26
विष्णुशक्तिर् अनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थिता स्थितौ
तदंशभूता राजानः सर्वे च त्रिदिवौकसः
viṣṇuśaktir anaupamyā sattvodriktā sthitā sthitau
tadaṃśabhūtā rājānaḥ sarve ca tridivaukasaḥ
- 27
स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमाकूत्यां मानसः सुतः
रुचेः प्रजापतेर्यज्ञस्तदंशेनाभवद्द्विजाः
svāyaṃbhuve 'ntare pūrvamākūtyāṃ mānasaḥ sutaḥ
ruceḥ prajāpateryajñastadaṃśenābhavaddvijāḥ
- 28
ततः पुनरसौ देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे
तुषितायां समुत्पन्नस्तुषितैः सह दैवतैः
tataḥ punarasau devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare
tuṣitāyāṃ samutpannastuṣitaiḥ saha daivataiḥ
- 29
औत्तमे ऽप्यन्तरे विष्णुः सत्यैः सह सुरोत्तमैः
सत्यायामभवत्सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः
auttame 'pyantare viṣṇuḥ satyaiḥ saha surottamaiḥ
satyāyāmabhavatsatyaḥ satyarūpo janārdanaḥ
- 30
तामसस्यान्तरे चैव सम्प्राप्ते पुनरेव हि
हर्यायां हरिभिर्देवैर्हरिरेवाभवद्धरिः
tāmasasyāntare caiva samprāpte punareva hi
haryāyāṃ haribhirdevairharirevābhavaddhariḥ

