79 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
प्राप्य वाराणसीं दिव्यां कृष्णद्वैपायनो मुनिः
किम् अकार्षीन्महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः
ṛṣaya ūcuḥ
prāpya vārāṇasīṃ divyāṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
kim akārṣīnmahābuddhiḥ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
- 2
सूत उवाच
प्राप्य वाराणसीं दिव्यामुपस्पृश्य महामुनिः
पूजयामास जाह्नव्यां देवं विश्वेश्वरं शिवम्
sūta uvāca
prāpya vārāṇasīṃ divyāmupaspṛśya mahāmuniḥ
pūjayāmāsa jāhnavyāṃ devaṃ viśveśvaraṃ śivam
- 3
तमागतं मुनिं दृष्ट्वा तत्र ये निवसन्ति वै
पूजयांचक्रिरे व्यासं मुनयो मुनिपुङ्गवम्
tamāgataṃ muniṃ dṛṣṭvā tatra ye nivasanti vai
pūjayāṃcakrire vyāsaṃ munayo munipuṅgavam
- 4
पप्रच्छुः प्रणताः सर्वे कथाः पापविनाशनीः
महादेवाश्रयाः पुण्या मोक्षधर्मान्सनातनान्
papracchuḥ praṇatāḥ sarve kathāḥ pāpavināśanīḥ
mahādevāśrayāḥ puṇyā mokṣadharmānsanātanān
- 5
स चापि कथयामास सर्वज्ञो भगवानृषिः
माहात्म्यं देवदेवस्य धर्मान्वेदनिदर्शितान्
sa cāpi kathayāmāsa sarvajño bhagavānṛṣiḥ
māhātmyaṃ devadevasya dharmānvedanidarśitān
- 6
तेषां मध्ये मुनीन्द्राणां व्यासशिष्यो महामुनिः
पृष्टवान्जैमिनिर्व्यासं गूढमर्थं सनातनम्
teṣāṃ madhye munīndrāṇāṃ vyāsaśiṣyo mahāmuniḥ
pṛṣṭavānjaiminirvyāsaṃ gūḍhamarthaṃ sanātanam
- 7
जैमिनिरुवाच
भगवन्संशयं त्वेकं छेत्तुमर्हसि तत्त्वतः
न विद्यते ह्यविदितं भवता परमर्षिणा
jaiminiruvāca
bhagavansaṃśayaṃ tvekaṃ chettumarhasi tattvataḥ
na vidyate hyaviditaṃ bhavatā paramarṣiṇā
- 8
केचिद्ध्यानं प्रशंसन्ति धर्ममेवापरे जनाः
अन्ये सांख्यं तथा योगं तपस्त्वन्ये महर्षयः
keciddhyānaṃ praśaṃsanti dharmamevāpare janāḥ
anye sāṃkhyaṃ tathā yogaṃ tapastvanye maharṣayaḥ
- 9
ब्रह्मचर्यम् अथो मौनमन्ये प्राहुर्महर्षयः
अहिंसां सत्यमप्यन्ये संन्यासमपरे विदुः
brahmacaryam atho maunamanye prāhurmaharṣayaḥ
ahiṃsāṃ satyamapyanye saṃnyāsamapare viduḥ
- 10
केचिद्दयां प्रशंसन्ति दानमध्ययनं तथा
तीर्थयात्रां तथा केचिदन्ये चेन्द्रियनिग्रहम्
keciddayāṃ praśaṃsanti dānamadhyayanaṃ tathā
tīrthayātrāṃ tathā kecidanye cendriyanigraham
- 11
किमेतेषां भवेज्ज्यायः प्रब्रूहि मुनिपुङ्गव
यदि वा विद्यते ऽप्यन्यद्गुह्यं तद्वक्तुमर्हसि
kimeteṣāṃ bhavejjyāyaḥ prabrūhi munipuṅgava
yadi vā vidyate 'pyanyadguhyaṃ tadvaktumarhasi
- 12
श्रुत्वा स जैमिनेर्वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः
प्राह गम्भीरया वाचा प्रणम्य वृषकेतनम्
śrutvā sa jaiminervākyaṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
prāha gambhīrayā vācā praṇamya vṛṣaketanam
- 13
साधु साधु महाभाग यत्पृष्टं भवता मुने
वक्ष्ये गुह्यतमाद्गुह्यं शृण्वन्त्वन्ये महर्षयः
sādhu sādhu mahābhāga yatpṛṣṭaṃ bhavatā mune
vakṣye guhyatamādguhyaṃ śṛṇvantvanye maharṣayaḥ
- 14
ईश्वरेण पुरा प्रोक्तं ज्ञानमेतत्सनातनम्
गूढम् अप्राज्ञविद्विष्टं सेवितं सूक्ष्मदर्शिभिः
īśvareṇa purā proktaṃ jñānametatsanātanam
gūḍham aprājñavidviṣṭaṃ sevitaṃ sūkṣmadarśibhiḥ
- 15
नाश्रद्दधाने दातव्यं नाभक्ते परमेष्ठिनः
न वेदविद्विषि शुभं ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम्
nāśraddadhāne dātavyaṃ nābhakte parameṣṭhinaḥ
na vedavidviṣi śubhaṃ jñānānāṃ jñānamuttamam
- 16
मेरुशृङ्गे पुरा देवमीशानं त्रिपुरद्विषम्
देवासनगता देवी महादेवमपृच्छत
meruśṛṅge purā devamīśānaṃ tripuradviṣam
devāsanagatā devī mahādevamapṛcchata
- 17
देव्युवाच
देवदेव महादेव भक्तानामार्तिनाशन
कथं त्वां पुरुषो देवमचिरादेव पश्यति
devyuvāca
devadeva mahādeva bhaktānāmārtināśana
kathaṃ tvāṃ puruṣo devamacirādeva paśyati
- 18
सांख्ययोगस्तथा ध्यानं कर्मयोगो ऽथ वैदिकः
आयासबहुला लोके यानि चान्यानि शङ्कर
sāṃkhyayogastathā dhyānaṃ karmayogo 'tha vaidikaḥ
āyāsabahulā loke yāni cānyāni śaṅkara
- 19
येन विभ्रान्तचित्तानां योगिनां कर्मिणामपि
दृश्यो हि भगवान्सूक्ष्मः सर्वेषामथ देहिनाम्
yena vibhrāntacittānāṃ yogināṃ karmiṇāmapi
dṛśyo hi bhagavānsūkṣmaḥ sarveṣāmatha dehinām
- 20
एतद्गुह्यतमं ज्ञानं गूढं ब्रह्मादिसेवितम्
हिताय सर्वभक्तानां ब्रूहि कामाङ्गनाशन
etadguhyatamaṃ jñānaṃ gūḍhaṃ brahmādisevitam
hitāya sarvabhaktānāṃ brūhi kāmāṅganāśana
- 21
ईश्वर उवाच
अवाच्यमेतद्विज्ञानं ज्ञानमज्ञैर्बहिष्कृतम्
वक्ष्ये तव यथातत्त्वं यदुक्तं परमर्षिभिः
īśvara uvāca
avācyametadvijñānaṃ jñānamajñairbahiṣkṛtam
vakṣye tava yathātattvaṃ yaduktaṃ paramarṣibhiḥ
- 22
परं गुह्यतमं क्षेत्रं मम वाराणसी पुरी
सर्वेषामेव भूतानां संसारार्णवतारिणी
paraṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ mama vārāṇasī purī
sarveṣāmeva bhūtānāṃ saṃsārārṇavatāriṇī
- 23
तत्र भक्ता महादेवि मदीयं व्रतमास्थिताः
निवसन्ति महात्मानः परं नियममास्थिताः
tatra bhaktā mahādevi madīyaṃ vratamāsthitāḥ
nivasanti mahātmānaḥ paraṃ niyamamāsthitāḥ
- 24
उत्तमं सर्वतीर्थानां स्थानानामुत्तमं च तत्
ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानमविमुक्तं परं मम
uttamaṃ sarvatīrthānāṃ sthānānāmuttamaṃ ca tat
jñānānāmuttamaṃ jñānamavimuktaṃ paraṃ mama
- 25
स्थानान्तरं पवित्राणि तीर्थान्यायतनानि च
श्मशानसंस्थितान्येव दिव्यभूमिगतानि च
sthānāntaraṃ pavitrāṇi tīrthānyāyatanāni ca
śmaśānasaṃsthitānyeva divyabhūmigatāni ca
- 26
भूर्लोके नैव संलग्नमन्तरिक्षे ममालयम्
अयुक्तास्तन्न पश्यन्ति युक्ताः पश्यन्ति चेतसा
bhūrloke naiva saṃlagnamantarikṣe mamālayam
ayuktāstanna paśyanti yuktāḥ paśyanti cetasā
- 27
श्मशानम् एतद्विख्यातमविमुक्तमिति श्रुतम्
कालो भूत्वा जगदिदं संहराम्यत्र सुन्दरि
śmaśānam etadvikhyātamavimuktamiti śrutam
kālo bhūtvā jagadidaṃ saṃharāmyatra sundari
- 28
देवीदं सर्वगुह्यानां स्थानं प्रियतमं मम
मद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति मामेव प्रविशन्ति ते
devīdaṃ sarvaguhyānāṃ sthānaṃ priyatamaṃ mama
madbhaktāstatra gacchanti māmeva praviśanti te
- 29
दत्तं जप्तं हुतं चेष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत्
ध्यानमध्ययनं ज्ञानं सर्वं तत्राक्षयं भवेत्
dattaṃ japtaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat
dhyānamadhyayanaṃ jñānaṃ sarvaṃ tatrākṣayaṃ bhavet
- 30
जन्मान्तरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम्
अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्
janmāntarasahasreṣu yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam
avimuktaṃ praviṣṭasya tatsarvaṃ vrajati kṣayam

