89 shlokas
- 1
श्रीकूर्म उवाच
गते महेश्वरे देवे स्वाधिवासं पितामहः
तदेव सुमहत्पद्मं भेजे नाभिसमुत्थितम्
śrīkūrma uvāca
gate maheśvare deve svādhivāsaṃ pitāmahaḥ
tadeva sumahatpadmaṃ bheje nābhisamutthitam
- 2
अथ दीर्घेण कालेन तत्राप्रतिमपौरुषौ
महासुरौ समायातौ भ्रातरौ मधुकैटभौ
atha dīrgheṇa kālena tatrāpratimapauruṣau
mahāsurau samāyātau bhrātarau madhukaiṭabhau
- 3
क्रोधेन महताविष्टौ महापर्वतविग्रहौ
कर्णान्तरसमुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
krodhena mahatāviṣṭau mahāparvatavigrahau
karṇāntarasamudbhūtau devadevasya śārṅgiṇaḥ
- 4
तावागतौ समीक्ष्याह नारायणमजो विभुः
त्रैलोक्यकण्टकावेतावसुरौ हन्तुमर्हसि
tāvāgatau samīkṣyāha nārāyaṇamajo vibhuḥ
trailokyakaṇṭakāvetāvasurau hantumarhasi
- 5
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरिर्नारायणः प्रभुः
आज्ञापयामास तयोर्वधार्थं पुरुषावुभौ
tasya tadvacanaṃ śrutvā harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ
ājñāpayāmāsa tayorvadhārthaṃ puruṣāvubhau
- 6
तदाज्ञया महद्युद्धं तयोस्ताभ्यामभूद्द्विजाः
व्यनयत्कैटभं विष्णुर्जिष्णुश्च व्यनयन्मधुम्
tadājñayā mahadyuddhaṃ tayostābhyāmabhūddvijāḥ
vyanayatkaiṭabhaṃ viṣṇurjiṣṇuśca vyanayanmadhum
- 7
ततः पद्मासनासीनं जगन्नाथं पितामहम्
बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेहाविष्टमना हरिः
tataḥ padmāsanāsīnaṃ jagannāthaṃ pitāmaham
babhāṣe madhuraṃ vākyaṃ snehāviṣṭamanā hariḥ
- 8
अस्मान्मयोच्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो
नाहं भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजोमयं गुरुम्
asmānmayocyamānastvaṃ padmādavatara prabho
nāhaṃ bhavantaṃ śaknomi voḍhuṃ tejomayaṃ gurum
- 9
ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहमाविश्य चक्रिणः
अवाप वैष्णवीं निद्रामेकीभूयाथ विष्णुना
tato 'vatīrya viśvātmā dehamāviśya cakriṇaḥ
avāpa vaiṣṇavīṃ nidrāmekībhūyātha viṣṇunā
- 10
सहस्रशीर्षनयनः शङ्खचक्रगदाधरः
ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा
sahasraśīrṣanayanaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
brahmā nārāyaṇākhyo 'sau suṣvāpa salile tadā
- 11
सो ऽनुभूय चिरं कालमानन्दं परमात्मनः
अनाद्यनन्तम् अद्वैतं स्वात्मानं ब्रह्मसंज्ञितम्
so 'nubhūya ciraṃ kālamānandaṃ paramātmanaḥ
anādyanantam advaitaṃ svātmānaṃ brahmasaṃjñitam
- 12
ततः प्रभाते योगात्मा भूत्वा देवश्चतुर्मुखः
ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां वैष्णवं भावमाश्रितः
tataḥ prabhāte yogātmā bhūtvā devaścaturmukhaḥ
sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ vaiṣṇavaṃ bhāvamāśritaḥ
- 13
पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा
ऋभुं सनत्कुमारं च पूर्वजं तं सनातनम्
purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā
ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca pūrvajaṃ taṃ sanātanam
- 14
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः परं वैराग्यमास्थिताः
विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्
te dvandvamohanirmuktāḥ paraṃ vairāgyamāsthitāḥ
viditvā paramaṃ bhāvaṃ na sṛṣṭau dadhire matim
- 15
तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ पितामहः
बभूव नष्टचेता वै मायया परमेष्ठिनः
teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau pitāmahaḥ
babhūva naṣṭacetā vai māyayā parameṣṭhinaḥ
- 16
ततः पुराणपुरुषो जगन्मूर्तिर्जनार्दनः
व्याजहारात्मनः पुत्रं मोहनाशाय पद्मजम्
tataḥ purāṇapuruṣo jaganmūrtirjanārdanaḥ
vyājahārātmanaḥ putraṃ mohanāśāya padmajam
- 17
विष्णुरुवाच
कच्चिन्न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः
यदुक्तवानात्मनो ऽसौ पुत्रत्वे तव शङ्करः
viṣṇuruvāca
kaccinna vismṛto devaḥ śūlapāṇiḥ sanātanaḥ
yaduktavānātmano 'sau putratve tava śaṅkaraḥ
- 18
अवाप्य संज्ञां गोविन्दात्पद्मयोनिः पितामहः
प्रजाः स्रष्टुमनास्तेपे तपः परमदुश्चरम्
avāpya saṃjñāṃ govindātpadmayoniḥ pitāmahaḥ
prajāḥ sraṣṭumanāstepe tapaḥ paramaduścaram
- 19
तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत
ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो ऽभ्यजायत
tasyaivaṃ tapyamānasya na kiṃcitsamavartata
tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho 'bhyajāyata
- 20
क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः
ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तथाभवन्
krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ
tatastebhyo 'śrubindubhyo bhūtāḥ pretāstathābhavan
- 21
सर्वांस्तानश्रुजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानम् अनिन्दत
जहौ प्राणांश्च भगवान्क्रोधाविष्टः प्रजापतिः
sarvāṃstānaśrujāndṛṣṭvā brahmātmānam anindata
jahau prāṇāṃśca bhagavānkrodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ
- 22
तदा प्राणमयो रुद्रः प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्
सहस्रादित्यसंकाशो युगान्तदहनोपमः
tadā prāṇamayo rudraḥ prādurāsītprabhormukhāt
sahasrādityasaṃkāśo yugāntadahanopamaḥ
- 23
रुरोद सुस्वरं घोरं देवदेवः स्वयं शिवः
रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीरित्यभाषत
रोदनाद्रुद्र इत्येवं लोके ख्यातिं गमिष्यसि
ruroda susvaraṃ ghoraṃ devadevaḥ svayaṃ śivaḥ
rodamānaṃ tato brahmā mā rodīrityabhāṣata
rodanādrudra ityevaṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi
- 24
अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रांश्चशाश्वतान्
स्थानानि चैषामष्टानां ददौ लोकपितामहः
anyāni sapta nāmāni patnīḥ putrāṃścaśāśvatān
sthānāni caiṣāmaṣṭānāṃ dadau lokapitāmahaḥ
- 25
भवः शर्वस्तथेशानः पशूनां पतिरेव च
भीमश्चोग्रो महादेवस्तानि नामानि सप्त वै
bhavaḥ śarvastatheśānaḥ paśūnāṃ patireva ca
bhīmaścogro mahādevastāni nāmāni sapta vai
- 26
सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च
दीक्षितो ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येता अष्टमूर्तयः
sūryo jalaṃ mahī vahnirvāyurākāśameva ca
dīkṣito brāhmaṇaścandra ityetā aṣṭamūrtayaḥ
- 27
स्थानेष्वेतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च
तेषामष्टतनुर्देवो ददाति परमं पदम्
sthāneṣveteṣu ye rudraṃ dhyāyanti praṇamanti ca
teṣāmaṣṭatanurdevo dadāti paramaṃ padam
- 28
सुवर्चला तथैवोमा विकेशी च तथा शिवा
स्वाहा दिशश्च दीक्षा च रोहिणी चेति पत्नयः
suvarcalā tathaivomā vikeśī ca tathā śivā
svāhā diśaśca dīkṣā ca rohiṇī ceti patnayaḥ
- 29
शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः
स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चैषां सुताः स्मृताः
śanaiścarastathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ
skandaḥ sargo 'tha santāno budhaścaiṣāṃ sutāḥ smṛtāḥ
- 30
एवंप्रकारो भगवान्देवदेवो महेश्वरः
प्रजाधर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमाश्रितः
evaṃprakāro bhagavāndevadevo maheśvaraḥ
prajādharmaṃ ca kāmaṃ ca tyaktvā vairāgyamāśritaḥ

