46 shlokas
- 1
सूत उवाच
केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः
स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्
sūta uvāca
ketumāle narāḥ kālāḥ sarve panasabhojanāḥ
striyaścotpalapatrābhā jīvanti ca varṣāyutam
- 2
भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः
दशवर्षसहस्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः
bhadrāśve puruṣāḥ śuklāḥ striyaścandrāṃśusannibhāḥ
daśavarṣasahasrāṇi jīvante āmrabhojanāḥ
- 3
रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः
दशवर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च
जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः
ramyake puruṣā nāryo ramante rajataprabhāḥ
daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca
jīvanti caiva sattvasthā nyagrodhaphalabhojanāḥ
- 4
हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः
एकादशसहस्राणि शतानि दश पञ्च च
जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव
hiraṇmaye hiraṇyābhāḥ sarve ca lakucāśanāḥ
ekādaśasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca
jīvanti puruṣā nāryo devalokasthitā iva
- 5
त्रयोदशसहस्राणि शतानि दश पञ्च च
जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः
trayodaśasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca
jīvanti kuruvarṣe tu śyāmāṅgāḥ kṣīrabhojanāḥ
- 6
सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः
चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्
sarve mithunajātāśca nityaṃ sukhaniṣevinaḥ
candradvīpe mahādevaṃ yajanti satataṃ śivam
- 7
तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः
दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः
tathā kiṃpuruṣe viprā mānavā hemasannibhāḥ
daśavarṣasahasrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ
- 8
यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्तिचतुर्मुखम्
ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः
yajanti satataṃ devaṃ caturmūrticaturmukham
dhyāne manaḥ samādhāya sādaraṃ bhaktisaṃyutāḥ
- 9
तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः
दशवर्षसहस्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः
tathā ca harivarṣe tu mahārajatasannibhāḥ
daśavarṣasahasrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ
- 10
तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम्
उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः
tatra nārāyaṇaṃ devaṃ viśvayoniṃ sanātanam
upāsate sadā viṣṇuṃ mānavā viṣṇubhāvitāḥ
- 11
तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम्
विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्
tatra candraprabhaṃ śubhraṃ śuddhasphaṭikanirmitam
vimānaṃ vāsudevasya pārijātavanāśritam
- 12
चतुर्धारम् अनौपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम्
प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्
caturdhāram anaupamyaṃ catustoraṇasaṃyutam
prākārairdaśabhiryuktaṃ durādharṣaṃ sudurgamam
- 13
स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम्
स्वर्णस्तम्भसहस्रैश्च सर्वतः समलंकृतम्
sphāṭikairmaṇḍapairyuktaṃ devarājagṛhopamam
svarṇastambhasahasraiśca sarvataḥ samalaṃkṛtam
- 14
हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम्
दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्
hemasopānasaṃyuktaṃ nānāratnopaśobhitam
divyasiṃhāsanopetaṃ sarvaśobhāsamanvitam
- 15
सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम्
नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः
sarobhiḥ svādupānīyairnadībhiścopaśobhitam
nārāyaṇaparaiḥ śuddhairvedādhyayanatatparaiḥ
- 16
योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम्
स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्
yogibhiśca samākīrṇaṃ dhyāyadbhiḥ puruṣaṃ harim
stuvadbhiḥ satataṃ mantrairnamasyadbhiśca mādhavam
- 17
तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते
tatra devādidevasya viṣṇoramitatejasaḥ
rājānaḥ sarvakālaṃ tu mahimānaṃ prakurvate
- 18
गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः
स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः
gāyanti caiva nṛtyanti vilāsinyo manoramāḥ
striyo yauvanaśālinyaḥ sadā maṇḍanatatparāḥ
- 19
इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः
त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः
ilāvṛte padmavarṇā jambūphalarasāśinaḥ
trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ vai sthirāyuṣaḥ
- 20
भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः
नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते
परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः
bhārate tu striyaḥ puṃso nānāvarṇāḥ prakīrtitāḥ
nānādevārcane yuktā nānākarmāṇi kurvate
paramāyuḥ smṛtaṃ teṣāṃ śataṃ varṣāṇi suvratāḥ
- 21
नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः
नवयोजनसाहस्रं वर्षमेतत्प्रकीर्तितम्
कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्
nānāhārāśca jīvanti puṇyapāpanimittataḥ
navayojanasāhasraṃ varṣametatprakīrtitam
karmabhūmiriyaṃ viprā narāṇāmadhikāriṇām
- 22
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ
vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ
- 23
इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान्
नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः
indradyumnaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastimān
nāgadvīpastathā saumyo gandharvastvatha vāruṇaḥ
- 24
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः
योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ
yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ
- 25
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्रास्तथैव च
pūrve kirātāstasyānte paścime yavanāstathā
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāstathaiva ca
- 26
इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः
स्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिःसृताः
ijyāyuddhavaṇijyābhirvartayantyatra mānavāḥ
sravante pāvanā nadyaḥ parvatebhyo viniḥsṛtāḥ
- 27
शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा
इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः
śatadruścandrabhāgā ca sarayūryamunā tathā
irāvatī vitastā ca vipāśā devikā kuhūḥ
- 28
गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती
कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिःसृताः
gomatī dhūtapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī
kauśikī lohitā caiva himavatpādaniḥsṛtāḥ
- 29
वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा
पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा
vedasmṛtirvedavatī vrataghnī tridivā tathā
parṇāśā vandanā caiva sadānīrā manoramā
- 30
चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि
शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
carmaṇvatī tathā dūryā vidiśā vetravatyapi
śigruḥ svaśilpāpi tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ

