65 shlokas
- 1
सूत उवाच
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायंभुवस्य तु
धर्मज्ञौ सुमहावीर्यौ शतरूपा व्यजीजनत्
sūta uvāca
priyavratottānapādau manoḥ svāyaṃbhuvasya tu
dharmajñau sumahāvīryau śatarūpā vyajījanat
- 2
ततस्तूत्तानपादस्य ध्रुवो नाम सुतो ऽभवत्
भक्तो नारायणे देवे प्राप्तवान्स्थानमुत्तमम्
tatastūttānapādasya dhruvo nāma suto 'bhavat
bhakto nārāyaṇe deve prāptavānsthānamuttamam
- 3
ध्रुवात्श्लिष्टिं च भव्यं च भार्या शम्भुर्व्यजायत
श्लिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्
dhruvātśliṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhāryā śambhurvyajāyata
śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrānakalmaṣān
- 4
वसिष्ठवचनाद्देवी तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्
आराध्य पुरुषं विष्णुं शालग्रामे जनार्दनम्
vasiṣṭhavacanāddevī tapastaptvā suduścaram
ārādhya puruṣaṃ viṣṇuṃ śālagrāme janārdanam
- 5
रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम्
नारायणपरान्शुद्धान्स्वधर्मपरिपालकान्
ripuṃ ripuñjayaṃ vipraṃ vṛkalaṃ vṛṣatejasam
nārāyaṇaparānśuddhānsvadharmaparipālakān
- 6
रिपोराधत्त बृहती चक्षुषं सर्वतेजसम्
सो ऽजीजनत्पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषं मनुम्
प्रजापतेरात्मजायां वीरणस्य महात्मनः
riporādhatta bṛhatī cakṣuṣaṃ sarvatejasam
so 'jījanatpuṣkariṇyāṃ vairaṇyāṃ cākṣuṣaṃ manum
prajāpaterātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ
- 7
मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः
कन्यायां सुमहावीर्या वैराजस्य प्रजापतेः
manorajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
kanyāyāṃ sumahāvīryā vairājasya prajāpateḥ
- 8
ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्शुचिः
अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः
ūruḥ pūruḥ śatadyumnastapasvī satyavākśuciḥ
agniṣṭudatirātraśca sudyumnaścābhimanyukaḥ
- 9
ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाबलान्
अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसं शिवम्
ūrorajanayatputrānṣaḍāgneyī mahābalān
aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratumaṅgirasaṃ śivam
- 10
अङ्गाद्वेनो ऽभवत्पश्चाद्वैन्यो वेनादजायत
यो ऽसौ पृथुरिति ख्यातः प्रजापालो महाबलः
aṅgādveno 'bhavatpaścādvainyo venādajāyata
yo 'sau pṛthuriti khyātaḥ prajāpālo mahābalaḥ
- 11
येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात्
नियोगाद्ब्रह्मणः सार्धं देवेन्द्रेण महौजसा
yena dugdhā mahī pūrvaṃ prajānāṃ hitakāraṇāt
niyogādbrahmaṇaḥ sārdhaṃ devendreṇa mahaujasā
- 12
वेनपुत्रस्य वितते पुरा पैतामहे मखे
सूतः पौराणिको जज्ञे मायारूपः स्वयं हरिः
venaputrasya vitate purā paitāmahe makhe
sūtaḥ paurāṇiko jajñe māyārūpaḥ svayaṃ hariḥ
- 13
प्रवक्ता सर्वशास्त्राणां धर्मज्ञो गुणवत्सलः
तं मां वित्त मुनिश्रेष्ठाः पूर्वोद्भूतं सनातनम्
pravaktā sarvaśāstrāṇāṃ dharmajño guṇavatsalaḥ
taṃ māṃ vitta muniśreṣṭhāḥ pūrvodbhūtaṃ sanātanam
- 14
अस्मिन्मन्वन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम्
श्रावयामास मां प्रीत्या पुराणं पुरुषो हरिः
asminmanvantare vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam
śrāvayāmāsa māṃ prītyā purāṇaṃ puruṣo hariḥ
- 15
मदन्वये तु ये सूताः सम्भूता वेदवर्जिताः
तेषां पुराणवक्तृत्वं वृत्तिरासीदजाज्ञया
madanvaye tu ye sūtāḥ sambhūtā vedavarjitāḥ
teṣāṃ purāṇavaktṛtvaṃ vṛttirāsīdajājñayā
- 16
स तु वैन्यः पृथुर्धीमान्सत्यसंधो जितेन्द्रियः
सार्वभौमो महातेजाः स्वधर्मपरिपालकः
sa tu vainyaḥ pṛthurdhīmānsatyasaṃdho jitendriyaḥ
sārvabhaumo mahātejāḥ svadharmaparipālakaḥ
- 17
तस्य बाल्यात्प्रभृत्येव भक्तिर्नारायणे ऽभवत्
गोवर्धनगिरिं प्राप्य तपस्तेपे जितेन्द्रियः
tasya bālyātprabhṛtyeva bhaktirnārāyaṇe 'bhavat
govardhanagiriṃ prāpya tapastepe jitendriyaḥ
- 18
तपसा भगवान्प्रीतः शङ्खचक्रगदाधरः
आगत्य देवो राजानं प्राह दामोदरः स्वयम्
tapasā bhagavānprītaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
āgatya devo rājānaṃ prāha dāmodaraḥ svayam
- 19
धार्मिकौ रूपसम्पन्नौ सर्वशस्त्रभृतां वरौ
मत्प्रसादादसंदिग्धं पुत्रौ तव भविष्यतः
एकमुक्त्वा हृषीकेशः स्वकीयां प्रकृतिं गतः
dhārmikau rūpasampannau sarvaśastrabhṛtāṃ varau
matprasādādasaṃdigdhaṃ putrau tava bhaviṣyataḥ
ekamuktvā hṛṣīkeśaḥ svakīyāṃ prakṛtiṃ gataḥ
- 20
वैन्यो ऽपि वेदविधिना निश्चलां भक्तिमुद्वहन्
अपालयत्स्वकं राज्यं न्यायेन मधुसूदने
vainyo 'pi vedavidhinā niścalāṃ bhaktimudvahan
apālayatsvakaṃ rājyaṃ nyāyena madhusūdane
- 21
अचिरादेव तन्वङ्गी भार्या तस्य शुचिस्मिता
शिखण्डिनं हविर्धानम् अन्तर्धाना व्यजायत
acirādeva tanvaṅgī bhāryā tasya śucismitā
śikhaṇḍinaṃ havirdhānam antardhānā vyajāyata
- 22
शिखण्डिनो ऽभवत्पुत्रः सुशील इति विश्रुतः
धार्मिको रूपसम्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः
śikhaṇḍino 'bhavatputraḥ suśīla iti viśrutaḥ
dhārmiko rūpasampanno vedavedāṅgapāragaḥ
- 23
सो ऽधीत्य विधिवद्वेदान्धर्मेण तपसि स्थितः
मतिं चक्रे भाग्ययोगात्संन्यासं प्रति धर्मवित्
so 'dhītya vidhivadvedāndharmeṇa tapasi sthitaḥ
matiṃ cakre bhāgyayogātsaṃnyāsaṃ prati dharmavit
- 24
स कृत्वा तीर्थसंसेवां स्वाध्याये तपसि स्थितः
जगाम हिमवत्पृष्ठं कदाचित्सिद्धसेवितम्
sa kṛtvā tīrthasaṃsevāṃ svādhyāye tapasi sthitaḥ
jagāma himavatpṛṣṭhaṃ kadācitsiddhasevitam
- 25
तत्र धर्मपदं नाम धर्मसिद्धिप्रदं वनम्
अपश्यद्योगिनां गम्यमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम्
tatra dharmapadaṃ nāma dharmasiddhipradaṃ vanam
apaśyadyogināṃ gamyamagamyaṃ brahmavidviṣām
- 26
तत्र मन्दाकिनी नाम सुपुण्या विमला नदी
पद्मोत्पलवनोपेता सिद्धाश्रमविभूषिता
tatra mandākinī nāma supuṇyā vimalā nadī
padmotpalavanopetā siddhāśramavibhūṣitā
- 27
स तस्या दक्षिणे तीरे मुनीन्द्रैर्योगिभिर्वृतम्
सुपुण्यमाश्रमं रम्यमपश्यत्प्रीतिसंयुतः
sa tasyā dakṣiṇe tīre munīndrairyogibhirvṛtam
supuṇyamāśramaṃ ramyamapaśyatprītisaṃyutaḥ
- 28
मन्दाकिनीजले स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः
अर्चयित्वा महादेवं पुष्पैः पद्मोत्पलादिभिः
mandākinījale snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ
arcayitvā mahādevaṃ puṣpaiḥ padmotpalādibhiḥ
- 29
ध्यात्वार्कसंस्थम् ईशानं शिरस्याधाय चाञ्जलिम्
सम्प्रेक्षमाणो भास्वन्तं तुष्टाव परमेश्वरम्
dhyātvārkasaṃstham īśānaṃ śirasyādhāya cāñjalim
samprekṣamāṇo bhāsvantaṃ tuṣṭāva parameśvaram
- 30
रुद्राध्यायेन गिरिशं रुद्रस्य चरितेन च
अन्यैश्च विविधैः स्तोत्रैः शांभवैर्वेदसंभवैः
rudrādhyāyena giriśaṃ rudrasya caritena ca
anyaiśca vividhaiḥ stotraiḥ śāṃbhavairvedasaṃbhavaiḥ

