26 shlokas
- 1
सूत उवाच
अस्मिन्मन्वन्तरे पूर्वं वर्तमाने महान्विभुः
द्वापरे प्रथमे व्यासो मनुः स्वायंभुवो मतः
sūta uvāca
asminmanvantare pūrvaṃ vartamāne mahānvibhuḥ
dvāpare prathame vyāso manuḥ svāyaṃbhuvo mataḥ
- 2
बिभेद बहुधा वेदं नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः
द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः
bibheda bahudhā vedaṃ niyogādbrahmaṇaḥ prabhoḥ
dvitīye dvāpare caiva vedavyāsaḥ prajāpatiḥ
- 3
तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे स्याद्बृहस्पतिः
सविता पञ्चमे व्यासः षष्ठे मृत्युः प्रकीर्तितः
tṛtīye cośanā vyāsaścaturthe syādbṛhaspatiḥ
savitā pañcame vyāsaḥ ṣaṣṭhe mṛtyuḥ prakīrtitaḥ
- 4
सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे मतः
सारस्वतश्च नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः
saptame ca tathaivendro vasiṣṭhaścāṣṭame mataḥ
sārasvataśca navame tridhāmā daśame smṛtaḥ
- 5
एकादशे तु त्रिवृषः शततेजास्ततः परः
त्रयोदशे तथा धर्मस्तरक्षुस्तु चतुर्दशे
ekādaśe tu trivṛṣaḥ śatatejāstataḥ paraḥ
trayodaśe tathā dharmastarakṣustu caturdaśe
- 6
त्र्यारुणिर्वै पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः
कृतञ्जयः सप्तदशे ह्यष्टादशे ऋतञ्जयः
tryāruṇirvai pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanañjayaḥ
kṛtañjayaḥ saptadaśe hyaṣṭādaśe ṛtañjayaḥ
- 7
ततो व्यासो भरद्वाजस्तस्मादूर्ध्वं तु गौतमः
राजश्रवाश्चैकविंशस्तस्माच्छुष्मायणः परः
tato vyāso bharadvājastasmādūrdhvaṃ tu gautamaḥ
rājaśravāścaikaviṃśastasmācchuṣmāyaṇaḥ paraḥ
- 8
तृणबिन्दुस्त्रयोविंशे वाल्मीकिस्तत्परः स्मृतः
पञ्चविंशे तथा शक्तिः षड्विंशे तु पराशरः
tṛṇabindustrayoviṃśe vālmīkistatparaḥ smṛtaḥ
pañcaviṃśe tathā śaktiḥ ṣaḍviṃśe tu parāśaraḥ
- 9
सप्तविंशे तथा व्यासो जातूकर्णो महामुनिः
अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते ह्यस्मिन्वै द्वापरे द्विजाः
पराशरसुतो व्यासः कृष्णद्वैपायनो ऽभवत्
saptaviṃśe tathā vyāso jātūkarṇo mahāmuniḥ
aṣṭāviṃśe punaḥ prāpte hyasminvai dvāpare dvijāḥ
parāśarasuto vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyano 'bhavat
- 10
स एव सर्ववेदानां पुराणानां प्रदर्शकः
पाराशर्यो महायोगी कृष्णद्वैपायनो हरिः
sa eva sarvavedānāṃ purāṇānāṃ pradarśakaḥ
pārāśaryo mahāyogī kṛṣṇadvaipāyano hariḥ
- 11
आराध्य देवमीशानं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्
तत्प्रसादादसौ व्यासं वेदानामकरोत्प्रभुः
ārādhya devamīśānaṃ dṛṣṭvā sāmbaṃ trilocanam
tatprasādādasau vyāsaṃ vedānāmakarotprabhuḥ
- 12
अथ शिष्यान्परिजग्राह चतुरो वेदपारगान्
जैमिनिं च सुमन्तुं च वैशम्पायनमेव च
पैलं तेषां चतुर्थं च पञ्चमं मां महामुनिः
atha śiṣyānparijagrāha caturo vedapāragān
jaiminiṃ ca sumantuṃ ca vaiśampāyanameva ca
pailaṃ teṣāṃ caturthaṃ ca pañcamaṃ māṃ mahāmuniḥ
- 13
ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः
यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च
ṛgvedaśrāvakaṃ pailaṃ jagrāha sa mahāmuniḥ
yajurvedapravaktāraṃ vaiśampāyanameva ca
- 14
जैमिनिं सामवेदस्य श्रावकं सो न्वपद्यत
तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम्
इतिहासपुराणानि प्रवक्तुं मामयोजयत्
jaiminiṃ sāmavedasya śrāvakaṃ so nvapadyata
tathaivātharvavedasya sumantumṛṣisattamam
itihāsapurāṇāni pravaktuṃ māmayojayat
- 15
एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत्
चातुर्होत्रम् अभूद्यस्मिंस्तेन यज्ञमथाकरोत्
eka āsīdyajurvedastaṃ caturdhā vyakalpayat
cāturhotram abhūdyasmiṃstena yajñamathākarot
- 16
आध्वर्यवं यजुर्भिः स्याद् ऋग्भिर्हेत्रं द्विजोत्तमाः
औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः
ādhvaryavaṃ yajurbhiḥ syād ṛgbhirhetraṃ dvijottamāḥ
audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ
- 17
ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान्प्रभुः
यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः
tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ kṛtavānprabhuḥ
yajūṃṣi ca yajurvedaṃ sāmavedaṃ ca sāmabhiḥ
- 18
एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान्पुरा
शाखानां तु शतेनैव यजुर्वेदमथाकरोत्
ekaviṃśatibhedena ṛgvedaṃ kṛtavānpurā
śākhānāṃ tu śatenaiva yajurvedamathākarot
- 19
सामवेदं सहस्रेण शाखानां प्रबिभेद सः
अथर्वाणम् अथो वेदं बिभेद नवकेन तु
sāmavedaṃ sahasreṇa śākhānāṃ prabibheda saḥ
atharvāṇam atho vedaṃ bibheda navakena tu
- 20
भेदैरष्टादशैर्व्यासः पुराणं कृतवान्प्रभुः
सो ऽयमेकश्चतुष्पादो वेदः पूर्वं पुरातनात्
bhedairaṣṭādaśairvyāsaḥ purāṇaṃ kṛtavānprabhuḥ
so 'yamekaścatuṣpādo vedaḥ pūrvaṃ purātanāt
- 21
ओङ्कारो ब्रह्मणो जातः सर्वदोषविशोधनः
वेदवेद्यो हि भगवान्वासुदेवः सनातनः
oṅkāro brahmaṇo jātaḥ sarvadoṣaviśodhanaḥ
vedavedyo hi bhagavānvāsudevaḥ sanātanaḥ
- 22
स गीयते परो वेदे यो वेदैनं स वेदवित्
एतत्परतरं ब्रह्म ज्योतिरानन्दमुत्तमम्
sa gīyate paro vede yo vedainaṃ sa vedavit
etatparataraṃ brahma jyotirānandamuttamam
- 23
वेदवाक्योदितं तत्त्वं वासुदेवः परं पदम्
वेदवेद्यमिमं वेत्ति वेदं वेदपरो मुनिः
vedavākyoditaṃ tattvaṃ vāsudevaḥ paraṃ padam
vedavedyamimaṃ vetti vedaṃ vedaparo muniḥ
- 24
अवेदं परमं वेत्ति वेदनिष्ठः सदेश्वरः
स वेदवेद्यो भगवान्वेदमूर्तिर्महेश्वरः
स एव वेदो वेद्यश्च तमेवाश्रित्य मुच्यते
avedaṃ paramaṃ vetti vedaniṣṭhaḥ sadeśvaraḥ
sa vedavedyo bhagavānvedamūrtirmaheśvaraḥ
sa eva vedo vedyaśca tamevāśritya mucyate
- 25
इत्येदक्षरं वेद्यम् ओङ्कारं वेदमव्ययम्
अवेदं च विजानाति पाराशर्यो महामुनिः
ityedakṣaraṃ vedyam oṅkāraṃ vedamavyayam
avedaṃ ca vijānāti pārāśaryo mahāmuniḥ
- 26
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चाशो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge pañcāśo 'dhyāyaḥ

