47 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत्तदुदीरितम्
इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत
ṛṣaya ūcuḥ
māhātmyamavimuktasya yathāvattadudīritam
idānīṃ tu prayāgasya māhātmyaṃ brūhi suvrata
- 2
यानि तीर्थानि तत्रैव विश्रुतानि महान्ति वै
इदानीं कथयास्माकं सूत सर्वार्थविद्भवान्
yāni tīrthāni tatraiva viśrutāni mahānti vai
idānīṃ kathayāsmākaṃ sūta sarvārthavidbhavān
- 3
सूत उवाच
शृणुध्वमृषयः सर्वे विस्तरेण ब्रवीमि वः
प्रयागस्य च माहात्म्यं यत्र देवः पितामहः
sūta uvāca
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve vistareṇa bravīmi vaḥ
prayāgasya ca māhātmyaṃ yatra devaḥ pitāmahaḥ
- 4
मार्कण्डेयेन कथितं कौन्तेयाय महात्मने
यथा युधिष्ठिरायैतत्तद्वक्ष्ये भवतामहम्
mārkaṇḍeyena kathitaṃ kaunteyāya mahātmane
yathā yudhiṣṭhirāyaitattadvakṣye bhavatāmaham
- 5
निहत्य कौरवान्सर्वान्भ्रातृभिः सह पार्थिवः
शोकेन महताविष्टा मुमोह स युधिष्ठिरः
nihatya kauravānsarvānbhrātṛbhiḥ saha pārthivaḥ
śokena mahatāviṣṭā mumoha sa yudhiṣṭhiraḥ
- 6
अचिरेणाथ कालेन मार्कण्डेयो महातपाः
सम्प्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे स तिष्ठति
acireṇātha kālena mārkaṇḍeyo mahātapāḥ
samprāpto hāstinapuraṃ rājadvāre sa tiṣṭhati
- 7
द्वारपालो ऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान्द्रुतम्
मार्कण्डेयो द्रष्टुमिच्छंस्त्वामास्ते द्वार्यसौ मुनिः
dvārapālo 'pi taṃ dṛṣṭvā rājñaḥ kathitavāndrutam
mārkaṇḍeyo draṣṭumicchaṃstvāmāste dvāryasau muniḥ
- 8
त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारम् एत्याह तत्परम्
स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने
tvarito dharmaputrastu dvāram etyāha tatparam
svāgataṃ te mahāprājña svāgataṃ te mahāmune
- 9
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम्
अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि तुष्टे महामुने
adya me saphalaṃ janma adya me tāritaṃ kulam
adya me pitarastuṣṭāstvayi tuṣṭe mahāmune
- 10
सिंहासनमुपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः
युधिष्ठिरो महात्मेति पूजयामास तं मुनिम्
siṃhāsanamupasthāpya pādaśaucārcanādibhiḥ
yudhiṣṭhiro mahātmeti pūjayāmāsa taṃ munim
- 11
मार्कण्डेयस्ततस्तुष्टः प्रोवाच स युधिष्ठिरम्
किमर्थं मुह्यसे विद्वन्सर्वं ज्ञात्वाहमागतः
mārkaṇḍeyastatastuṣṭaḥ provāca sa yudhiṣṭhiram
kimarthaṃ muhyase vidvansarvaṃ jñātvāhamāgataḥ
- 12
ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्याह महामुनिम्
कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषैः
tato yudhiṣṭhiro rājā praṇamyāha mahāmunim
kathaya tvaṃ samāsena yena mucyeta kilbiṣaiḥ
- 13
निहता बहवो युद्धे पुंसो निरपराधिनः
अस्माभिः कौरवैः सार्धं प्रसङ्गान्मुनिपुङ्गव
nihatā bahavo yuddhe puṃso niraparādhinaḥ
asmābhiḥ kauravaiḥ sārdhaṃ prasaṅgānmunipuṅgava
- 14
येन हिंसासमुद्भूताज्जन्मान्तरकृतादपि
मुच्यते पातकादस्मात्तद्भवान्वक्तुमर्हति
yena hiṃsāsamudbhūtājjanmāntarakṛtādapi
mucyate pātakādasmāttadbhavānvaktumarhati
- 15
मार्कण्डेय उवाच
शृणु राजन्महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत
प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पापनाशनम्
mārkaṇḍeya uvāca
śṛṇu rājanmahābhāga yanmāṃ pṛcchasi bhārata
prayāgagamanaṃ śreṣṭhaṃ narāṇāṃ pāpanāśanam
- 16
तत्र देवो महादेवो रुद्रो विश्वामरेश्वरः
समास्ते भगवान्ब्रह्मा स्वयंभूरपि दैवतैः
tatra devo mahādevo rudro viśvāmareśvaraḥ
samāste bhagavānbrahmā svayaṃbhūrapi daivataiḥ
- 17
युधिष्ठिर उवाच
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रयागगमने फलम्
मृतानां का गतिस्तत्र स्नातानामपि किं फलम्
yudhiṣṭhira uvāca
bhagavañchrotumicchāmi prayāgagamane phalam
mṛtānāṃ kā gatistatra snātānāmapi kiṃ phalam
- 18
ये वसन्ति प्रयागे तु ब्रूहि तेषां तु किं फलम्
भवता विदितं ह्येतत्तन्मे ब्रूहि नमो ऽस्तु ते
ye vasanti prayāge tu brūhi teṣāṃ tu kiṃ phalam
bhavatā viditaṃ hyetattanme brūhi namo 'stu te
- 19
मार्कण्डेय उवाच
कथयिष्यामि ते वत्स या चेष्टा यच्च तत्फलम्
पुरा महर्षिभिः सम्यक्कथ्यमानं मया श्रुतम्
mārkaṇḍeya uvāca
kathayiṣyāmi te vatsa yā ceṣṭā yacca tatphalam
purā maharṣibhiḥ samyakkathyamānaṃ mayā śrutam
- 20
एतत्प्रजापतिक्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
अत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः
etatprajāpatikṣetraṃ triṣu lokeṣu viśrutam
atra snātvā divaṃ yānti ye mṛtāste 'punarbhavāḥ
- 21
तत्र ब्रह्मादयो देवा रक्षां कुर्वन्ति संगताः
बहून्यन्यानि तीर्थानि सर्वपापापहानि तु
tatra brahmādayo devā rakṣāṃ kurvanti saṃgatāḥ
bahūnyanyāni tīrthāni sarvapāpāpahāni tu
- 22
कथितुं नेह शक्नोमि बहुवर्षशतैरपि
संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि प्रयागस्येह कीर्तनम्
kathituṃ neha śaknomi bahuvarṣaśatairapi
saṃkṣepeṇa pravakṣyāmi prayāgasyeha kīrtanam
- 23
षष्टिर्धनुः सहस्राणि यानि रक्षन्ति जाह्नवीम्
यमुनां रक्षति सदा सविता सप्तवाहनः
ṣaṣṭirdhanuḥ sahasrāṇi yāni rakṣanti jāhnavīm
yamunāṃ rakṣati sadā savitā saptavāhanaḥ
- 24
प्रयागे तु विशेषेण स्वयं वसति वासवः
मण्डलं रक्षति हरिः सर्वदेवैश्च संमितम्
prayāge tu viśeṣeṇa svayaṃ vasati vāsavaḥ
maṇḍalaṃ rakṣati hariḥ sarvadevaiśca saṃmitam
- 25
न्यग्रोधं रक्षते नित्यं शूलपाणिर्महेश्वरः
स्थानं रक्षन्ति वै देवाः सर्वपापहरं शुभम्
nyagrodhaṃ rakṣate nityaṃ śūlapāṇirmaheśvaraḥ
sthānaṃ rakṣanti vai devāḥ sarvapāpaharaṃ śubham
- 26
स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम्
स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप
प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम्
svakarmaṇāvṛto loko naiva gacchati tatpadam
svalpaṃ svalpataraṃ pāpaṃ yadā tasya narādhipa
prayāgaṃ smaramāṇasya sarvamāyāti saṃkṣayam
- 27
दर्शनात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि
मृत्तिकालम्भनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते
darśanāttasya tīrthasya nāmasaṃkīrtanādapi
mṛttikālambhanādvāpi naraḥ pāpātpramucyate
- 28
पञ्च कुण्डानि राजेन्द्र येषां मध्ये तु जाह्नवी
प्रयागं विशतः पुंसः पापं नश्यति तत्क्षणात्
pañca kuṇḍāni rājendra yeṣāṃ madhye tu jāhnavī
prayāgaṃ viśataḥ puṃsaḥ pāpaṃ naśyati tatkṣaṇāt
- 29
योजनानां सहस्रेषु गङ्गां यः स्मरते नरः
अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
yojanānāṃ sahasreṣu gaṅgāṃ yaḥ smarate naraḥ
api duṣkṛtakarmāsau labhate paramāṃ gatim
- 30
कीर्तनान्मुच्यते पापाद्दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति
तथोपस्पृश्य राजेन्द्र स्वर्गलोके महीयते
kīrtanānmucyate pāpāddṛṣṭvā bhadrāṇi paśyati
tathopaspṛśya rājendra svargaloke mahīyate

