238 shlokas
- 1
सूत उवाच
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा
ससर्ज देवान्गन्धर्वान् ऋषींश्चैवासुरोरगान्
sūta uvāca
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā
sasarja devāngandharvān ṛṣīṃścaivāsuroragān
- 2
यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः
तदा ससर्ज भूतानि मैथुनेनैव धर्मतः
yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ
tadā sasarja bhūtāni maithunenaiva dharmataḥ
- 3
असिक्न्यां जनयामास वीरणस्य प्रजापतेः
सुतायां धर्मयुक्तायां पुत्राणां तु सहस्रकम्
asiknyāṃ janayāmāsa vīraṇasya prajāpateḥ
sutāyāṃ dharmayuktāyāṃ putrāṇāṃ tu sahasrakam
- 4
तेषु पुत्रेषु नष्टेषु मायया नारदस्य सः
षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यां वै प्रजापतिः
teṣu putreṣu naṣṭeṣu māyayā nāradasya saḥ
ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjatkanyā vairaṇyāṃ vai prajāpatiḥ
- 5
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
विंशत्सप्त च सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
viṃśatsapta ca somāya catasro 'riṣṭanemine
- 6
द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते
द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत्तासां वक्ष्ये ऽथ विस्तरम्
dve caiva bahuputrāya dve kṛśāśvāya dhīmate
dve caivāṅgirase tadvattāsāṃ vakṣye 'tha vistaram
- 7
अरुन्धती वसुर्जामी लम्बा भानुर्मरुत्वती
संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी
arundhatī vasurjāmī lambā bhānurmarutvatī
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhāminī
- 8
धर्मपत्न्यो दश त्वेतास्तासां पुत्रान्निबोधत
विश्वाया विश्वदेवास्तु साध्या साध्यानजीजनत्
dharmapatnyo daśa tvetāstāsāṃ putrānnibodhata
viśvāyā viśvadevāstu sādhyā sādhyānajījanat
- 9
मरुत्वन्तो मरुत्वत्यां वसवो ऽष्टौ वसोः सुताः
भानोस्तु भानवश्चैव मुहूर्ता वै मुहूर्तजाः
marutvanto marutvatyāṃ vasavo 'ṣṭau vasoḥ sutāḥ
bhānostu bhānavaścaiva muhūrtā vai muhūrtajāḥ
- 10
लम्बायाश्चाथ घोषो वै नागवीथी तु जामिजा
पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत
संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः
lambāyāścātha ghoṣo vai nāgavīthī tu jāmijā
pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata
saṃkalpāyāstu saṃkalpo dharmaputrā daśa smṛtāḥ
- 11
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo 'nalaḥ
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ
- 12
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिस्तथा
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto dhunistathā
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ
- 13
सोमस्य भगवान्वर्चा धरस्य द्रविणः सुतः
पुरोजवो ऽनिलस्य स्यादविज्ञातगतिस्तथा
somasya bhagavānvarcā dharasya draviṇaḥ sutaḥ
purojavo 'nilasya syādavijñātagatistathā
- 14
कुमारो ह्यनलस्यासीत्सेनापतिरिति स्मृतः
देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवत्सुतः
विश्वकर्मा प्रभासस्य शिल्पकर्ता प्रजापतिः
kumāro hyanalasyāsītsenāpatiriti smṛtaḥ
devalo bhagavānyogī pratyūṣasyābhavatsutaḥ
viśvakarmā prabhāsasya śilpakartā prajāpatiḥ
- 15
अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसा तथा
सुरभिर्विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा
कद्रुर्मुनिश्च धर्मज्ञा तत्पुत्रान्वै निबोधत
aditirditirdanustadvadariṣṭā surasā tathā
surabhirvinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā
kadrurmuniśca dharmajñā tatputrānvai nibodhata
- 16
अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा
विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च
aṃśo dhātā bhagastvaṣṭā mitro 'tha varuṇo 'ryamā
vivasvānsavitā pūṣā hyaṃśumānviṣṇureva ca
- 17
तुषिता नाम ते पूर्वं चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
वैवस्वते ऽन्तरे प्रोक्ता आदित्याश्चादितेः सुताः
tuṣitā nāma te pūrvaṃ cākṣuṣasyāntare manoḥ
vaivasvate 'ntare proktā ādityāścāditeḥ sutāḥ
- 18
दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलसंयुतम्
हिरण्यकशिपुं ज्येष्ठं हिरण्याक्षं तथापरम्
ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapādbalasaṃyutam
hiraṇyakaśipuṃ jyeṣṭhaṃ hiraṇyākṣaṃ tathāparam
- 19
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो महाबलपराक्रमः
आराध्य तपसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्
दृष्ट्वा लेभे वरान्दिव्यान्स्तुत्वासौ विविधैः स्तवैः
hiraṇyakaśipurdaityo mahābalaparākramaḥ
ārādhya tapasā devaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam
dṛṣṭvā lebhe varāndivyānstutvāsau vividhaiḥ stavaiḥ
- 20
अथ तस्य बलाद्देवाः सर्व एव सुरर्षयः
बाधितास्ताडिता जग्मुर्देवदेवं पितामहम्
atha tasya balāddevāḥ sarva eva surarṣayaḥ
bādhitāstāḍitā jagmurdevadevaṃ pitāmaham
- 21
शरण्यं शरणं देवं शंभुं सर्वजगन्मयम्
ब्रह्माणं लोककर्तारं त्रातारं पुरुषं परम्
कूटस्थं जगतामेकं पुराणं पुरुषोत्तमम्
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ śaṃbhuṃ sarvajaganmayam
brahmāṇaṃ lokakartāraṃ trātāraṃ puruṣaṃ param
kūṭasthaṃ jagatāmekaṃ purāṇaṃ puruṣottamam
- 22
स याचितो देववरैर्मुनिभिश्च मुनीश्वराः
सर्वदेवहितार्थाय जगाम कमलासनः
sa yācito devavarairmunibhiśca munīśvarāḥ
sarvadevahitārthāya jagāma kamalāsanaḥ
- 23
संस्तूयमानः प्रणतैर्मुनीन्द्रैरमरैरपि
क्षीरोदस्योत्तरं कूलं यत्रास्ते हरिरीश्वरः
saṃstūyamānaḥ praṇatairmunīndrairamarairapi
kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ yatrāste harirīśvaraḥ
- 24
दृष्ट्वा देवं जगद्योनिं विष्णुं विश्वगुरुं शिवम्
ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिरभाषत
dṛṣṭvā devaṃ jagadyoniṃ viṣṇuṃ viśvaguruṃ śivam
vavande caraṇau mūrdhnā kṛtāñjalirabhāṣata
- 25
ब्रह्मोवाच
त्वं गतिः सर्वभूतानामनन्तो ऽस्यखिलात्मकः
व्यापी सर्वामरवपुर्महायोगी सनातनः
brahmovāca
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāmananto 'syakhilātmakaḥ
vyāpī sarvāmaravapurmahāyogī sanātanaḥ
- 26
त्वमात्मा सर्वभूतानां प्रधानं प्रकृतिः परा
वैराग्यैश्वर्यनिरतो रागातीतो निरञ्जनः
tvamātmā sarvabhūtānāṃ pradhānaṃ prakṛtiḥ parā
vairāgyaiśvaryanirato rāgātīto nirañjanaḥ
- 27
त्वं कर्ता चैव भर्ता च निहन्ता सुरविद्विषाम्
त्रातुमर्हस्यनन्तेश त्राता हि परमेश्वरः
tvaṃ kartā caiva bhartā ca nihantā suravidviṣām
trātumarhasyananteśa trātā hi parameśvaraḥ
- 28
इत्थं स विष्णुर्भगवान्ब्रह्मणा संप्रबोधितः
प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षः पीतवासासुरद्विषः
itthaṃ sa viṣṇurbhagavānbrahmaṇā saṃprabodhitaḥ
provāconnidrapadmākṣaḥ pītavāsāsuradviṣaḥ
- 29
किमर्थं सुमहावीर्याः सप्रजापतिकाः सुराः
इमं देशमनुप्राप्ताः किं वा कार्यं करोमि वः
kimarthaṃ sumahāvīryāḥ saprajāpatikāḥ surāḥ
imaṃ deśamanuprāptāḥ kiṃ vā kāryaṃ karomi vaḥ
- 30
देवा ऊचुः
हिरण्यकशिपुर्नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः
बाधते भगवन्दैत्यो देवान्सर्वान्सहर्षिभिः
devā ūcuḥ
hiraṇyakaśipurnāma brahmaṇo varadarpitaḥ
bādhate bhagavandaityo devānsarvānsaharṣibhiḥ

