337 shlokas
- 1
श्रीकूर्म उवाच
एवं सृष्ट्वा मरीच्यादीन्देवदेवः पितामहः
सहैव मानसैः पुत्रैस्तताप परमं तपः
śrīkūrma uvāca
evaṃ sṛṣṭvā marīcyādīndevadevaḥ pitāmahaḥ
sahaiva mānasaiḥ putraistatāpa paramaṃ tapaḥ
- 2
तस्यैवं तपतो वक्त्राद्रुद्रः कालाग्निसन्निभः
त्रिशूलपाणिरीशानः प्रादुरासीत्त्रिलोचनः
tasyaivaṃ tapato vaktrādrudraḥ kālāgnisannibhaḥ
triśūlapāṇirīśānaḥ prādurāsīttrilocanaḥ
- 3
अर्धनारीनरवपुः दुष्प्रेक्ष्यो ऽतिभयङ्करः
विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चान्तर्दधे भयात्
ardhanārīnaravapuḥ duṣprekṣyo 'tibhayaṅkaraḥ
vibhajātmānamityuktvā brahmā cāntardadhe bhayāt
- 4
तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वमथाकरोत्
बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः
tathokto 'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvamathākarot
bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā punaḥ
- 5
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः
कपालीशादयो विप्रा देवकार्ये नियोजिताः
ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ
kapālīśādayo viprā devakārye niyojitāḥ
- 6
सौम्यासौम्यैस्तथा शान्ताशान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः
बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैरसितैः सितैः
saumyāsaumyaistathā śāntāśāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ
bibheda bahudhā devaḥ svarūpairasitaiḥ sitaiḥ
- 7
ता वै विभूतयो विप्रा विश्रुताः शक्तयो भुवि
लक्ष्म्यादयो याभिरीशा विश्वं व्याप्नोति शाङ्करी
tā vai vibhūtayo viprā viśrutāḥ śaktayo bhuvi
lakṣmyādayo yābhirīśā viśvaṃ vyāpnoti śāṅkarī
- 8
विभज्य पुनर् ईशानी स्वात्मानं शङ्कराद्विभोः
महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता
vibhajya punar īśānī svātmānaṃ śaṅkarādvibhoḥ
mahādevaniyogena pitāmahamupasthitā
- 9
तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव
सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः
tāmāha bhagavānbrahmā dakṣasya duhitā bhava
sāpi tasya niyogena prādurāsītprajāpateḥ
- 10
नियोगाद्ब्रह्मणो देवीं ददौ रुद्राय तां सतीम्
दक्षाद्रुद्रो ऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत्
niyogādbrahmaṇo devīṃ dadau rudrāya tāṃ satīm
dakṣādrudro 'pi jagrāha svakīyāmeva śūlabhṛt
- 11
प्रजापतिं विनिन्द्यैषा कालेन परमेश्वरी
मेनायामभवत्पुत्री तदा हिमवतः सती
prajāpatiṃ vinindyaiṣā kālena parameśvarī
menāyāmabhavatputrī tadā himavataḥ satī
- 12
स चापि पर्वतवरो ददौ रुद्राय पार्वतीम्
हिताय सर्वदेवानां त्रिलोकस्यात्मनो ऽपि च
sa cāpi parvatavaro dadau rudrāya pārvatīm
hitāya sarvadevānāṃ trilokasyātmano 'pi ca
- 13
सैषा माहेश्वरी देवी शङ्करार्धशरीरिणी
शिवा सती हैमवती सुरासुरनमस्कृता
saiṣā māheśvarī devī śaṅkarārdhaśarīriṇī
śivā satī haimavatī surāsuranamaskṛtā
- 14
तस्याः प्रभावमतुलं सर्वे देवाः सवासवाः
विन्दन्ति मुनयो वेत्ति शङ्करो वा स्वयं हरिः
tasyāḥ prabhāvamatulaṃ sarve devāḥ savāsavāḥ
vindanti munayo vetti śaṅkaro vā svayaṃ hariḥ
- 15
एतद्वः कथितं विप्राः पुत्रत्वं परमेष्ठिनः
ब्रह्मणः पद्मयोनित्वं शङ्करस्यामितौजसः
etadvaḥ kathitaṃ viprāḥ putratvaṃ parameṣṭhinaḥ
brahmaṇaḥ padmayonitvaṃ śaṅkarasyāmitaujasaḥ
- 16
सूत उवाच
इत्याकर्ण्याथ मुनयः कूर्मरूपेण भाषितम्
विष्णुना पुनरेवैनं पप्रच्छुः प्रणता हरिम्
sūta uvāca
ityākarṇyātha munayaḥ kūrmarūpeṇa bhāṣitam
viṣṇunā punarevainaṃ papracchuḥ praṇatā harim
- 17
ऋषय ऊचुः
कैषा भगवती देवी शङ्करार्धशरीरिणी
शिवा सती हैमवती यथावद्ब्रूहि पृच्छताम्
ṛṣaya ūcuḥ
kaiṣā bhagavatī devī śaṅkarārdhaśarīriṇī
śivā satī haimavatī yathāvadbrūhi pṛcchatām
- 18
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पुरुषोत्तमः
प्रत्युवाच महायोगी ध्यात्वा स्वं परमं पदम्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ puruṣottamaḥ
pratyuvāca mahāyogī dhyātvā svaṃ paramaṃ padam
- 19
श्रीकूर्म उवाच
पुरा पितामहेनोक्तं मेरुपृष्ठे सुशोभनम्
रहस्यमेतद्विज्ञानं गोपनीयं विशेषतः
śrīkūrma uvāca
purā pitāmahenoktaṃ merupṛṣṭhe suśobhanam
rahasyametadvijñānaṃ gopanīyaṃ viśeṣataḥ
- 20
सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्मविज्ञानमुत्तमम्
संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामेकमोचनम्
sāṃkhyānāṃ paramaṃ sāṃkhyaṃ brahmavijñānamuttamam
saṃsārārṇavamagnānāṃ jantūnāmekamocanam
- 21
या सा माहेश्वरी शक्तिर्ज्ञानरूपातिलालसा
व्योमसंज्ञा परा काष्ठा सेयं हैमवती मता
yā sā māheśvarī śaktirjñānarūpātilālasā
vyomasaṃjñā parā kāṣṭhā seyaṃ haimavatī matā
- 22
शिवा सर्वगतानन्ता गुणातीता सुनिष्कला
एकानेकविभागस्था ज्ञानरूपातिलालसा
śivā sarvagatānantā guṇātītā suniṣkalā
ekānekavibhāgasthā jñānarūpātilālasā
- 23
अनन्या निष्कले तत्त्वे संस्थिता तस्य तेजसा
स्वाभाविकी च तन्मूला प्रभा भानोरिवामला
ananyā niṣkale tattve saṃsthitā tasya tejasā
svābhāvikī ca tanmūlā prabhā bhānorivāmalā
- 24
एका माहेश्वरी शक्तिरनेकोपाधियोगतः
परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधौ
ekā māheśvarī śaktiranekopādhiyogataḥ
parāvareṇa rūpeṇa krīḍate tasya sannidhau
- 25
सेयं करोति सकलं तस्याः कार्यमिदं जगत्
न कार्यं नापि करणमीश्वरस्येति सूरयः
seyaṃ karoti sakalaṃ tasyāḥ kāryamidaṃ jagat
na kāryaṃ nāpi karaṇamīśvarasyeti sūrayaḥ
- 26
चतस्रः शक्तयो देव्याः स्वरूपत्वेन संस्थिताः
अधिष्ठानवशात्तस्याः शृणुध्वं मुनिपुङ्गवाः
catasraḥ śaktayo devyāḥ svarūpatvena saṃsthitāḥ
adhiṣṭhānavaśāttasyāḥ śṛṇudhvaṃ munipuṅgavāḥ
- 27
शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेति ताः स्मृताः
चतुर्व्यूहस्ततो देवः प्रोच्यते परमेश्वरः
śāntirvidyā pratiṣṭhā ca nivṛttiśceti tāḥ smṛtāḥ
caturvyūhastato devaḥ procyate parameśvaraḥ
- 28
अनया परया देवः स्वात्मानन्दं समश्नुते
चतुर्ष्वपि च वेदेषु चतुर्मूर्तिर्महेश्वरः
anayā parayā devaḥ svātmānandaṃ samaśnute
caturṣvapi ca vedeṣu caturmūrtirmaheśvaraḥ
- 29
अस्यास्त्वनादिसंसिद्धमैश्वर्यमतुलं महत्
तत्सम्बन्धादनन्ताया रुद्रेण परमात्मना
asyāstvanādisaṃsiddhamaiśvaryamatulaṃ mahat
tatsambandhādanantāyā rudreṇa paramātmanā
- 30
सैषा सर्वेश्वरी देवी सर्वभूतप्रवर्तिका
प्रोच्यते भगवान्कालो हरिः प्राणो महेश्वरः
saiṣā sarveśvarī devī sarvabhūtapravartikā
procyate bhagavānkālo hariḥ prāṇo maheśvaraḥ

