48 shlokas
- 1
सूत उवाच
जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत्तालजङ्घ इति स्मृतः
शतपुत्रास्तु तस्यासन्तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः
sūta uvāca
jayadhvajasya putro 'bhūttālajaṅgha iti smṛtaḥ
śataputrāstu tasyāsantālajaṅghāḥ prakīrtitāḥ
- 2
तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः
वृषप्रभृतयश्चान्ये यादवाः पुण्यकर्मिणः
teṣāṃ jyeṣṭho mahāvīryo vītihotro 'bhavannṛpaḥ
vṛṣaprabhṛtayaścānye yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ
- 3
वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः
मधोः पुत्रशतं त्वासीद्वृषणस्तस्य वंशभाक्
vṛṣo vaṃśakarasteṣāṃ tasya putro 'bhavanmadhuḥ
madhoḥ putraśataṃ tvāsīdvṛṣaṇastasya vaṃśabhāk
- 4
वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो ऽनन्त इत्युत
दुर्जयस्तस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वशास्त्रविशारदः
vītihotrasutaścāpi viśruto 'nanta ityuta
durjayastasya putro 'bhūtsarvaśāstraviśāradaḥ
- 5
तस्य भार्या रूपवती गुणैः सर्वैर् अलंकृता
पतिव्रतासीत्पतिना स्वधर्मपरिपालिका
tasya bhāryā rūpavatī guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtā
pativratāsītpatinā svadharmaparipālikā
- 6
स कदाचिन्महाभागः कालिन्दीतीरसंस्थिताम्
अपश्यदुर्वशीं देवीं गायन्तीं मधुरस्वनाम्
sa kadācinmahābhāgaḥ kālindītīrasaṃsthitām
apaśyadurvaśīṃ devīṃ gāyantīṃ madhurasvanām
- 7
ततः कामाहतमनास्तत्समीपमुपेत्य वै
प्रोवाच सुचिरं कालं देवि रन्तुं मयार्हसि
tataḥ kāmāhatamanāstatsamīpamupetya vai
provāca suciraṃ kālaṃ devi rantuṃ mayārhasi
- 8
सा देवी नृपतिं दृष्ट्वा रूपलावण्यसंयुतम्
रेमे तेन चिरं कालं कामदेवमिवापरम्
sā devī nṛpatiṃ dṛṣṭvā rūpalāvaṇyasaṃyutam
reme tena ciraṃ kālaṃ kāmadevamivāparam
- 9
कालात्प्रबुद्धो राजा तामुर्वशीं प्राह शोभनाम्
गमिष्यामि पुरीं रम्यां हसन्ती साब्रवीद्वचः
kālātprabuddho rājā tāmurvaśīṃ prāha śobhanām
gamiṣyāmi purīṃ ramyāṃ hasantī sābravīdvacaḥ
- 10
न ह्यनेनोपभोगेन भवता राजसुन्दर
प्रीतिः संजायते मह्यं स्थातव्यं वत्सरं पुनः
na hyanenopabhogena bhavatā rājasundara
prītiḥ saṃjāyate mahyaṃ sthātavyaṃ vatsaraṃ punaḥ
- 11
तामब्रवीत्स मतिमान्गत्वा शीघ्रतरं पुरीम्
आगमिष्यामि भूयो ऽत्र तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हसि
tāmabravītsa matimāngatvā śīghrataraṃ purīm
āgamiṣyāmi bhūyo 'tra tanme 'nujñātumarhasi
- 12
तमब्रवीत्सा सुभगा तथा कुरु विशांपते
नान्ययाप्सरसा तावद्रन्तव्यं भवता पुनः
tamabravītsā subhagā tathā kuru viśāṃpate
nānyayāpsarasā tāvadrantavyaṃ bhavatā punaḥ
- 13
ओमित्युक्त्वा ययौ तूर्णं पुरीं परमशोभनाम्
गत्वा पतिव्रतां पत्नीं दृष्ट्वा भीतो ऽभवन्नृपः
omityuktvā yayau tūrṇaṃ purīṃ paramaśobhanām
gatvā pativratāṃ patnīṃ dṛṣṭvā bhīto 'bhavannṛpaḥ
- 14
सम्प्रेक्ष्य सा गुणवती भार्या तस्य पतिव्रता
भीतं प्रसन्नया प्राह वाचा पीनपयोधरा
samprekṣya sā guṇavatī bhāryā tasya pativratā
bhītaṃ prasannayā prāha vācā pīnapayodharā
- 15
स्वामिन्किमत्र भवतो भीतिरद्य प्रवर्तते
तद्ब्रूहि मे यथातत्त्वं न राज्ञां कीर्तये त्विदम्
svāminkimatra bhavato bhītiradya pravartate
tadbrūhi me yathātattvaṃ na rājñāṃ kīrtaye tvidam
- 16
स तस्या वाक्यमाकर्ण्य लज्जावनतचेतनः
नोवाच किंचिन्नृपतिर्ज्ञानदृष्ट्या विवेद सा
sa tasyā vākyamākarṇya lajjāvanatacetanaḥ
novāca kiṃcinnṛpatirjñānadṛṣṭyā viveda sā
- 17
न भेतव्यं त्वया स्वामिन्कार्यं पापविशोधनम्
भीते त्वयि महाराज राष्ट्रं ते नाशमेष्यति
na bhetavyaṃ tvayā svāminkāryaṃ pāpaviśodhanam
bhīte tvayi mahārāja rāṣṭraṃ te nāśameṣyati
- 18
तदा स राजा द्युतिमान्निर्गत्य तु पुरात्ततः
गत्वा कण्वाश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा तत्र महामुनिम्
tadā sa rājā dyutimānnirgatya tu purāttataḥ
gatvā kaṇvāśramaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā tatra mahāmunim
- 19
निशम्य कण्ववदनात्प्रायश्चित्तविधिं शुभम्
जगाम हिमवत्पृष्ठं समुद्दिश्य महाबलः
niśamya kaṇvavadanātprāyaścittavidhiṃ śubham
jagāma himavatpṛṣṭhaṃ samuddiśya mahābalaḥ
- 20
सो ऽपश्यत्पथि राजेन्द्रो गन्धर्ववरमुत्तमम्
भ्राजमानं श्रिया व्योम्नि भूषितं दिव्यमालया
so 'paśyatpathi rājendro gandharvavaramuttamam
bhrājamānaṃ śriyā vyomni bhūṣitaṃ divyamālayā
- 21
वीक्ष्य मालाममित्रघ्नः सस्माराप्सरसां वराम्
उर्वशीं तां मनश्चक्रे तस्या एवेयमर्हति
vīkṣya mālāmamitraghnaḥ sasmārāpsarasāṃ varām
urvaśīṃ tāṃ manaścakre tasyā eveyamarhati
- 22
सो ऽतीव कामुको राजा गन्धर्वेणाथ तेन हि
चकार सुमहद्युद्धं मालामादातुमुद्यतः
so 'tīva kāmuko rājā gandharveṇātha tena hi
cakāra sumahadyuddhaṃ mālāmādātumudyataḥ
- 23
विजित्य समरे मालां गृहीत्वा दुर्जयो द्विजाः
जगाम तामप्सरसं कालिन्दीं द्रष्टुमादरात्
vijitya samare mālāṃ gṛhītvā durjayo dvijāḥ
jagāma tāmapsarasaṃ kālindīṃ draṣṭumādarāt
- 24
अदृष्ट्वाप्सरसं तत्र कामबाणाभिपीडितः
बभ्राम सकलां पृथ्वीं सप्तद्वीपसमन्विताम्
adṛṣṭvāpsarasaṃ tatra kāmabāṇābhipīḍitaḥ
babhrāma sakalāṃ pṛthvīṃ saptadvīpasamanvitām
- 25
आक्रम्य हिमवत्पार्श्वमुर्वशीदर्शनोत्सुकः
जगाम शैलप्रवरं हेमकूटमिति श्रुतम्
ākramya himavatpārśvamurvaśīdarśanotsukaḥ
jagāma śailapravaraṃ hemakūṭamiti śrutam
- 26
तत्र तत्राप्सरोवर्या दृष्ट्वा तं सिंहविक्रमम्
कामं संदधिरे घोरं भूषितं चित्रमालया
tatra tatrāpsarovaryā dṛṣṭvā taṃ siṃhavikramam
kāmaṃ saṃdadhire ghoraṃ bhūṣitaṃ citramālayā
- 27
संस्मरन्नुर्वशीवाक्यं तस्यां संसक्तमानसः
न पश्यति स्म ताः सर्वा गिरिशृङ्गाणि जग्मिवान्
saṃsmarannurvaśīvākyaṃ tasyāṃ saṃsaktamānasaḥ
na paśyati sma tāḥ sarvā giriśṛṅgāṇi jagmivān
- 28
तत्राप्यप्सरसं दिव्याम् अदृष्ट्वा कामपीडितः
देवलोकं महामेरुं ययौ देवपराक्रमः
tatrāpyapsarasaṃ divyām adṛṣṭvā kāmapīḍitaḥ
devalokaṃ mahāmeruṃ yayau devaparākramaḥ
- 29
स तत्र मानसं नाम सरस्त्रैलोक्यविश्रुतम्
भेजे शृङ्गाण्यतिक्रम्य स्वबाहुबलभावितः
sa tatra mānasaṃ nāma sarastrailokyaviśrutam
bheje śṛṅgāṇyatikramya svabāhubalabhāvitaḥ
- 30
स तस्य तीरे सुभगां चरन्तीमतिलालसाम्
दृष्टवाननवद्याङ्गीं तस्यै मालां ददौ पुनः
sa tasya tīre subhagāṃ carantīmatilālasām
dṛṣṭavānanavadyāṅgīṃ tasyai mālāṃ dadau punaḥ

