27 shlokas
- 1
सूत उवाच
स रथो ऽधिष्ठितो देवैरादित्यैर्वसुभिस्तथा
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः
sūta uvāca
sa ratho 'dhiṣṭhito devairādityairvasubhistathā
gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ
- 2
धातार्यमाथ मित्रश्च वरुणः शक्र एव च
विवस्वानथ पूषा च पर्जन्यश्चांशुरेव च
dhātāryamātha mitraśca varuṇaḥ śakra eva ca
vivasvānatha pūṣā ca parjanyaścāṃśureva ca
- 3
भगस्त्वष्टा च विष्णुश्च द्वादशैते दिवाकराः
आप्यायन्ति वै भानुं वसन्तादिषु वै क्रमात्
bhagastvaṣṭā ca viṣṇuśca dvādaśaite divākarāḥ
āpyāyanti vai bhānuṃ vasantādiṣu vai kramāt
- 4
पुलस्त्यः पुलहश्चात्रिर्वसिष्ठश्चाङ्गिरा भृगुः
भरद्वाजो गौतमश्च कश्यपः क्रतुरेव च
pulastyaḥ pulahaścātrirvasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ
bharadvājo gautamaśca kaśyapaḥ kratureva ca
- 5
जमदग्निः कौशिकश्च मुनयो ब्रह्मवादिनः
स्तुवन्ति देवं विविधैश्छन्दोभिस्ते यथाक्रमम्
jamadagniḥ kauśikaśca munayo brahmavādinaḥ
stuvanti devaṃ vividhaiśchandobhiste yathākramam
- 6
रथकृच्च रथौजाश्च रथचित्रः सुबाहुकः
रथस्वनो ऽथ वरुणः सुषेणः सेनजित्तथा
rathakṛcca rathaujāśca rathacitraḥ subāhukaḥ
rathasvano 'tha varuṇaḥ suṣeṇaḥ senajittathā
- 7
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च रथजित्सत्यजित्तथा
ग्रामण्यो देवदेवस्य कुर्वते ऽभीशुसंग्रहम्
tārkṣyaścāriṣṭanemiśca rathajitsatyajittathā
grāmaṇyo devadevasya kurvate 'bhīśusaṃgraham
- 8
अथ हेतिः प्रहेतिश्च पौरुषेयो वधस्तथा
सर्पो व्याघ्रस्तथापश्च वातो विद्युद्दिवाकरः
atha hetiḥ prahetiśca pauruṣeyo vadhastathā
sarpo vyāghrastathāpaśca vāto vidyuddivākaraḥ
- 9
ब्रह्मोपेतश्च विप्रेन्द्रा यज्ञोपेतस्तथैव च
राक्षसप्रवरा ह्येते प्रयान्ति पुरतः क्रमात्
brahmopetaśca viprendrā yajñopetastathaiva ca
rākṣasapravarā hyete prayānti purataḥ kramāt
- 10
वासुकिः कङ्कनीरश्च तक्षकः सर्पपुङ्गवः
एलापत्रः शङ्खपालस्तथैरावतसंज्ञितः
vāsukiḥ kaṅkanīraśca takṣakaḥ sarpapuṅgavaḥ
elāpatraḥ śaṅkhapālastathairāvatasaṃjñitaḥ
- 11
धनञ्जयो महापद्मस्तथा कर्कोटको द्विजाः
कम्बलाश्वतरश्चैव वहन्त्येनं यथाक्रमम्
dhanañjayo mahāpadmastathā karkoṭako dvijāḥ
kambalāśvataraścaiva vahantyenaṃ yathākramam
- 12
तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूर्विश्वावसुस्तथा
उग्रसेनो वसुरुचिरर्वावसुरथापरः
tumbururnārado hāhā hūhūrviśvāvasustathā
ugraseno vasurucirarvāvasurathāparaḥ
- 13
चित्रसेनस्तथोर्णायुर्धृतराष्ट्रो द्विजोत्तमाः
सूर्यवर्चा द्वादशैते गन्धर्वा गायतां वराः
गायन्ति विविधैर्गानैर्भानुं षड्जादिभिः क्रमात्
citrasenastathorṇāyurdhṛtarāṣṭro dvijottamāḥ
sūryavarcā dvādaśaite gandharvā gāyatāṃ varāḥ
gāyanti vividhairgānairbhānuṃ ṣaḍjādibhiḥ kramāt
- 14
क्रतुस्थलाप्सरोवर्या तथान्या पुञ्जिकस्थला
मेनका सहजन्या च प्रम्लोचा च द्विजोत्तमाः
kratusthalāpsarovaryā tathānyā puñjikasthalā
menakā sahajanyā ca pramlocā ca dvijottamāḥ
- 15
अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा
अन्या च पूर्वचित्तिः स्यादन्या चैव तिलोत्तमा
anumlocā ghṛtācī ca viśvācī corvaśī tathā
anyā ca pūrvacittiḥ syādanyā caiva tilottamā
- 16
ताण्डवैर्विविधैरेनं वसन्तादिषु वै क्रमात्
तोषयन्ति महादेवं भानुमात्मानमव्ययम्
tāṇḍavairvividhairenaṃ vasantādiṣu vai kramāt
toṣayanti mahādevaṃ bhānumātmānamavyayam
- 17
एवं देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु
सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेजसां निधिम्
evaṃ devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu
sūryamāpyāyayantyete tejasā tejasāṃ nidhim
- 18
ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्
गन्धर्वाप्सरसश्चैनं नृत्यगेयैरुपासते
grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim
gandharvāpsarasaścainaṃ nṛtyageyairupāsate
- 19
ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्
सर्पा वहन्ति देवेशं यातुधानाः प्रयान्ति च
grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham
sarpā vahanti deveśaṃ yātudhānāḥ prayānti ca
- 20
वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्
एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च
भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः
vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim
ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca
bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ
- 21
एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवि सानुगाः
विमाने च स्थितो नित्यं कामगे वातरंहसि
ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divi sānugāḥ
vimāne ca sthito nityaṃ kāmage vātaraṃhasi
- 22
वर्षन्तश्च तपन्तश्च ह्लादयन्तश्च वै प्रजाः
गोपयन्तीह भूतानि सर्वाणीहायुगक्षयात्
varṣantaśca tapantaśca hlādayantaśca vai prajāḥ
gopayantīha bhūtāni sarvāṇīhāyugakṣayāt
- 23
एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः
यथायोगं यथासत्त्वं स एष तपति प्रभुः
eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ
yathāyogaṃ yathāsattvaṃ sa eṣa tapati prabhuḥ
- 24
अहोरात्रव्यवस्थानकारणं स प्रजापतिः
पितृदेवमनुष्यादीन्स सदाप्याययेद्रविः
ahorātravyavasthānakāraṇaṃ sa prajāpatiḥ
pitṛdevamanuṣyādīnsa sadāpyāyayedraviḥ
- 25
तत्र देवो महादेवो भास्वान्साक्षान्महेश्वरः
भासते वेदविदुषां नीलग्रीवः सनातनः
tatra devo mahādevo bhāsvānsākṣānmaheśvaraḥ
bhāsate vedaviduṣāṃ nīlagrīvaḥ sanātanaḥ
- 26
स एष देवो भगवान्परमेष्ठी प्रजापतिः
स्थानं तद्विदुरादित्यं वेदज्ञा वेदविग्रहम्
sa eṣa devo bhagavānparameṣṭhī prajāpatiḥ
sthānaṃ tadvidurādityaṃ vedajñā vedavigraham
- 27
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिंशो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge catvāriṃśo 'dhyāyaḥ

