39 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम्
आर्षेण तु विधानेन यथा दृष्टं यथा श्रुतम्
mārkaṇḍeya uvāca
kathayiṣyāmi te vatsa tīrthayātrāvidhikramam
ārṣeṇa tu vidhānena yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam
- 2
प्रयागतीर्थयात्रार्थो यः प्रयाति नरः क्वचित्
बलीवर्दं समारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम्
prayāgatīrthayātrārtho yaḥ prayāti naraḥ kvacit
balīvardaṃ samārūḍhaḥ śṛṇu tasyāpi yatphalam
- 3
नरके वसते घोरे समाः कल्पशतायुतम्
ततो निवर्तते घोरो गवां क्रोधो हि दारुणः
सलिलं च न गृह्णन्ति पितरस्तस्य देहिनः
narake vasate ghore samāḥ kalpaśatāyutam
tato nivartate ghoro gavāṃ krodho hi dāruṇaḥ
salilaṃ ca na gṛhṇanti pitarastasya dehinaḥ
- 4
यस्तु पुत्रांस्तथा बालान्स्नापयेत्पाययेत्तथा
यथात्मना तथा सर्वान्दानं विप्रेषु दापयेत्
yastu putrāṃstathā bālānsnāpayetpāyayettathā
yathātmanā tathā sarvāndānaṃ vipreṣu dāpayet
- 5
ऐश्वर्याल्लोभमोहाद्वा गच्छेद्यानेन यो नरः
निष्फलं तस्य तत्तीर्थं तस्माद्यानं विवर्जयेत्
aiśvaryāllobhamohādvā gacchedyānena yo naraḥ
niṣphalaṃ tasya tattīrthaṃ tasmādyānaṃ vivarjayet
- 6
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति
आर्षेण तु विवाहेन यथा विभवविस्तरम्
gaṅgāyamunayormadhye yastu kanyāṃ prayacchati
ārṣeṇa tu vivāhena yathā vibhavavistaram
- 7
न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा
उत्तरान्स कुरून्गत्वा मोदते कालमक्षयम्
na sa paśyati taṃ ghoraṃ narakaṃ tena karmaṇā
uttarānsa kurūngatvā modate kālamakṣayam
- 8
वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छति
vaṭamūlaṃ samāśritya yastu prāṇānparityajet
sarvalokānatikramya rudralokaṃ sa gacchati
- 9
तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः
लोकपालाश्च सिद्धाश्च पितरो लोकसंमताः
tatra brahmādayo devā diśaśca sadigīśvarāḥ
lokapālāśca siddhāśca pitaro lokasaṃmatāḥ
- 10
सनत्कुमारप्रमुखास्तथा ब्रह्मर्षयो ऽपरे
नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च तथा नित्यं समासते
हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः
sanatkumārapramukhāstathā brahmarṣayo 'pare
nāgāḥ suparṇāḥ siddhāśca tathā nityaṃ samāsate
hariśca bhagavānāste prajāpatipuraskṛtaḥ
- 11
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्
प्रयागं राजशार्दूल त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
gaṅgāyamunayormadhye pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam
prayāgaṃ rājaśārdūla triṣu lokeṣu viśrutam
- 12
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतः
तुल्यं फलम् अवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsaṃgame saṃśitavrataḥ
tulyaṃ phalam avāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ
- 13
न मातृवचनात्तात न लोकवचनादपि
मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगमनं प्रति
na mātṛvacanāttāta na lokavacanādapi
matirutkramaṇīyā te prayāgagamanaṃ prati
- 14
दश तीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापरे
तेषां सान्निध्यमत्रैव तीर्थानां कुरुनन्दन
daśa tīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathāpare
teṣāṃ sānnidhyamatraiva tīrthānāṃ kurunandana
- 15
या गतिर्योगयुक्तस्य सत्त्वस्थस्य मनीषिणः
सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गङ्गायमुनसंगमे
yā gatiryogayuktasya sattvasthasya manīṣiṇaḥ
sā gatistyajataḥ prāṇāngaṅgāyamunasaṃgame
- 16
न ते जीवन्ति लोके ऽस्मिन्यत्र तत्र युधिष्ठिर
ये प्रयागं न सम्प्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
na te jīvanti loke 'sminyatra tatra yudhiṣṭhira
ye prayāgaṃ na samprāptāstriṣu lokeṣu viśrutam
- 17
एवं दृष्ट्वा तु तत्तीर्थं प्रयागं परमं पदम्
मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा
evaṃ dṛṣṭvā tu tattīrthaṃ prayāgaṃ paramaṃ padam
mucyate sarvapāpebhyaḥ śaśāṅka iva rāhuṇā
- 18
कम्बलाश्वतरौ नागौ यमुनादक्षिणे तटे
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः
kambalāśvatarau nāgau yamunādakṣiṇe taṭe
tatra snātvā ca pītvā ca mucyate sarvapātakaiḥ
- 19
तत्र गत्वा नरः स्थानं महादेवस्य धीमतः
आत्मानं तारयेत्पूर्वं दशातीतान्दशापरान्
tatra gatvā naraḥ sthānaṃ mahādevasya dhīmataḥ
ātmānaṃ tārayetpūrvaṃ daśātītāndaśāparān
- 20
कृत्वाभिषेकं तु नरः सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाहूतसंप्लवम्
kṛtvābhiṣekaṃ tu naraḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet
svargalokamavāpnoti yāvadāhūtasaṃplavam
- 21
पूर्वपार्श्वे तु गङ्गायास्त्रैलोक्यख्यातिमान्नृप
अवटः सर्वसामुद्रः प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्
pūrvapārśve tu gaṅgāyāstrailokyakhyātimānnṛpa
avaṭaḥ sarvasāmudraḥ pratiṣṭhānaṃ ca viśrutam
- 22
ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति
सर्वपापविशुद्धात्मा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
brahmacārī jitakrodhastrirātraṃ yadi tiṣṭhati
sarvapāpaviśuddhātmā so 'śvamedhaphalaṃ labhet
- 23
उत्तरेण प्रतिष्ठानं भागीरथ्यास्तु सव्यतः
हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
uttareṇa pratiṣṭhānaṃ bhāgīrathyāstu savyataḥ
haṃsaprapatanaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam
- 24
अश्वमेधफलं तत्र स्मृतमात्रात्तु जायते
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत्स्वर्गे महीयते
aśvamedhaphalaṃ tatra smṛtamātrāttu jāyate
yāvaccandraśca sūryaśca tāvatsvarge mahīyate
- 25
उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे
परित्यजति यः प्राणान्शृणु तस्यापि यत्फलम्
urvaśīpuline ramye vipule haṃsapāṇḍure
parityajati yaḥ prāṇānśṛṇu tasyāpi yatphalam
- 26
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च
आस्ते स पितृभिः सार्धं स्वर्गलोके नराधिप
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca
āste sa pitṛbhiḥ sārdhaṃ svargaloke narādhipa
- 27
अथ संध्यावटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
नरः शुचिरुपासीत ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्
atha saṃdhyāvaṭe ramye brahmacārī jitendriyaḥ
naraḥ śucirupāsīta brahmalokamavāpnuyāt
- 28
कोटितीर्थं समाश्रित्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
कोटिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
koṭitīrthaṃ samāśritya yastu prāṇānparityajet
koṭivarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
- 29
यत्र गङ्गा महाभागा बहुतीर्थतपोवना
सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा
yatra gaṅgā mahābhāgā bahutīrthatapovanā
siddhakṣetraṃ hi tajjñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
- 30
क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयते ऽप्यधः
दिवि तारयते देवांस्तेन त्रिपथगा स्मृता
kṣitau tārayate martyānnāgāṃstārayate 'pyadhaḥ
divi tārayate devāṃstena tripathagā smṛtā

