44 shlokas
- 1
अथातो भूतविज्ञानीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
लक्षयेज्ज्ञानविज्ञानवाक्चेष्टाबलपौरुषम्
पुरुषे ऽपौरुषं यत्र तत्र भूतग्रहं वदेत्
athāto bhūtavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
lakṣayejjñānavijñānavākceṣṭābalapauruṣam
puruṣe 'pauruṣaṃ yatra tatra bhūtagrahaṃ vadet
- 2
भूतस्य रूपप्रकृतिभाषागत्यादिचेष्टितैः
यस्यानुकारं कुरुते तेनाविष्टं तम् आदिशेत्
bhūtasya rūpaprakṛtibhāṣāgatyādiceṣṭitaiḥ
yasyānukāraṃ kurute tenāviṣṭaṃ tam ādiśet
- 3
सो ऽष्टादशविधो देवदानवादिविभेदतः
हेतुस्तदनुषक्तौ तु सद्यः पूर्वकृतो ऽथवा
so 'ṣṭādaśavidho devadānavādivibhedataḥ
hetustadanuṣaktau tu sadyaḥ pūrvakṛto 'thavā
- 4
प्रज्ञापराधः सुतरां तेन कामादिजन्मना
लुप्तधर्मव्रताचारः पूज्यान् अप्य् अतिवर्तते
prajñāparādhaḥ sutarāṃ tena kāmādijanmanā
luptadharmavratācāraḥ pūjyān apy ativartate
- 5
तं तथा भिन्नमर्यादं पापम् आत्मोपघातिनम्
देवादयो ऽप्य् अनुघ्नन्ति ग्रहाश्छिद्रप्रहारिणः
taṃ tathā bhinnamaryādaṃ pāpam ātmopaghātinam
devādayo 'py anughnanti grahāśchidraprahāriṇaḥ
- 6
छिद्रं पापक्रियारम्भः पाको ऽनिष्टस्य कर्मणः
एकस्य शून्ये ऽवस्थानं श्मशानादिषु वा निशि
chidraṃ pāpakriyārambhaḥ pāko 'niṣṭasya karmaṇaḥ
ekasya śūnye 'vasthānaṃ śmaśānādiṣu vā niśi
- 7
दिग्वासस्त्वं गुरोर्निन्दा रतेर् अविधिसेवनम्
अशुचेर्देवतार्चादि परसूतकसंकरः
digvāsastvaṃ gurornindā rater avidhisevanam
aśucerdevatārcādi parasūtakasaṃkaraḥ
- 8
होममन्त्रबलीज्यानां विगुणं परिकर्म च
समासाद्दिनचर्यादिप्रोक्ताचारव्यतिक्रमः
homamantrabalījyānāṃ viguṇaṃ parikarma ca
samāsāddinacaryādiproktācāravyatikramaḥ
- 9
गृह्णन्ति शुक्लप्रतिपत्त्रयोदश्योः सुरा नरम्
शुक्लत्रयोदशीकृष्णद्वादश्योर्दानवा ग्रहाः
gṛhṇanti śuklapratipattrayodaśyoḥ surā naram
śuklatrayodaśīkṛṣṇadvādaśyordānavā grahāḥ
- 10
गन्धर्वास्तु चतुर्दश्यां द्वादश्यां चोरगाः पुनः
पञ्चम्यां शुक्लसप्तम्येकादश्योस्तु धनेश्वराः
gandharvāstu caturdaśyāṃ dvādaśyāṃ coragāḥ punaḥ
pañcamyāṃ śuklasaptamyekādaśyostu dhaneśvarāḥ
- 11
शुक्लाष्टपञ्चमीपौर्णमासीषु ब्रह्मराक्षसाः
कृष्णे रक्षःपिशाचाद्या नवद्वादशपर्वसु
śuklāṣṭapañcamīpaurṇamāsīṣu brahmarākṣasāḥ
kṛṣṇe rakṣaḥpiśācādyā navadvādaśaparvasu
- 12
दशामावास्ययोर् अष्टनवम्योः पितरो ऽपरे
गुरुवृद्धादयः प्रायः कालं संध्यासु लक्षयेत्
daśāmāvāsyayor aṣṭanavamyoḥ pitaro 'pare
guruvṛddhādayaḥ prāyaḥ kālaṃ saṃdhyāsu lakṣayet
- 13
फुल्लपद्मोपममुखं सौम्यदृष्टिम् अकोपनम्
अल्पवाक्स्वेदविण्मूत्रं भोजनानभिलाषिणम्
phullapadmopamamukhaṃ saumyadṛṣṭim akopanam
alpavāksvedaviṇmūtraṃ bhojanānabhilāṣiṇam
- 14
देवद्विजातिपरमं शुचिं संस्कृतवादिनम्
मीलयन्तं चिरान्नेत्रे सुरभिं वरदायिनम्
devadvijātiparamaṃ śuciṃ saṃskṛtavādinam
mīlayantaṃ cirānnetre surabhiṃ varadāyinam
- 15
शुक्लमाल्याम्बरसरिच्छैलोच्चभवनप्रियम्
अनिद्रम् अप्रधृष्यं च विद्याद्देववशीकृतम्
śuklamālyāmbarasaricchailoccabhavanapriyam
anidram apradhṛṣyaṃ ca vidyāddevavaśīkṛtam
- 16
जिह्मदृष्टिं दुरात्मानं गुरुदेवद्विजद्विषम्
निर्भयं मानिनं शूरं क्रोधनं व्यवसायिनम्
jihmadṛṣṭiṃ durātmānaṃ gurudevadvijadviṣam
nirbhayaṃ māninaṃ śūraṃ krodhanaṃ vyavasāyinam
- 17
रुद्रः स्कन्दो विशाखो ऽहम् इन्द्रो ऽहम् इति वादिनम्
सुरामांसरुचिं विद्याद्दैत्यग्रहगृहीतकम्
rudraḥ skando viśākho 'ham indro 'ham iti vādinam
surāmāṃsaruciṃ vidyāddaityagrahagṛhītakam
- 18
स्वाचारं सुरभिं हृष्टं गीतनर्तनकारिणम्
स्नानोद्यानरुचिं रक्तवस्त्रमाल्यानुलेपनम्
svācāraṃ surabhiṃ hṛṣṭaṃ gītanartanakāriṇam
snānodyānaruciṃ raktavastramālyānulepanam
- 19
शृङ्गारलीलाभिरतं गन्धर्वाध्युषितं वदेत्
रक्ताक्षं क्रोधनं स्तब्धदृष्टिं वक्रगतिं चलम्
śṛṅgāralīlābhirataṃ gandharvādhyuṣitaṃ vadet
raktākṣaṃ krodhanaṃ stabdhadṛṣṭiṃ vakragatiṃ calam
- 20
श्वसन्तम् अनिशं जिह्वालोलिनं सृक्किणीलिहम्
प्रियदुग्धगुडस्नानम् अधोवदनशायिनम्
śvasantam aniśaṃ jihvālolinaṃ sṛkkiṇīliham
priyadugdhaguḍasnānam adhovadanaśāyinam
- 21
उरगाधिष्ठितं विद्यात्त्रस्यन्तं चातपत्रतः
विप्लुतत्रस्तरक्ताक्षं शुभगन्धं सुतेजसम्
uragādhiṣṭhitaṃ vidyāttrasyantaṃ cātapatrataḥ
viplutatrastaraktākṣaṃ śubhagandhaṃ sutejasam
- 22
प्रियनृत्यकथागीतस्नानमाल्यानुलेपनम्
मत्स्यमांसरुचिं हृष्टं तुष्टं बलिनम् अव्यथम्
priyanṛtyakathāgītasnānamālyānulepanam
matsyamāṃsaruciṃ hṛṣṭaṃ tuṣṭaṃ balinam avyatham
- 23
चलिताग्रकरं कस्मै किं ददामीति वादिनम्
रहस्यभाषिणं वैद्यद्विजातिपरिभाविनम्
calitāgrakaraṃ kasmai kiṃ dadāmīti vādinam
rahasyabhāṣiṇaṃ vaidyadvijātiparibhāvinam
- 24
अल्परोषं द्रुतगतिं विद्याद्यक्षगृहीतकम्
हास्यनृत्यप्रियं रौद्रचेष्टं छिद्रप्रहारिणम्
alparoṣaṃ drutagatiṃ vidyādyakṣagṛhītakam
hāsyanṛtyapriyaṃ raudraceṣṭaṃ chidraprahāriṇam
- 25
आक्रोशिनं शीघ्रगतिं देवद्विजभिषग्द्विषम्
आत्मानं काष्ठशस्त्राद्यैर्घ्नन्तं भोःशब्दवादिनम्
ākrośinaṃ śīghragatiṃ devadvijabhiṣagdviṣam
ātmānaṃ kāṣṭhaśastrādyairghnantaṃ bhoḥśabdavādinam
- 26
शास्त्रवेदपठं विद्याद्गृहीतं ब्रह्मराक्षसैः
सक्रोधदृष्टिं भ्रूकुटीम् उद्वहन्तं ससंभ्रमम्
śāstravedapaṭhaṃ vidyādgṛhītaṃ brahmarākṣasaiḥ
sakrodhadṛṣṭiṃ bhrūkuṭīm udvahantaṃ sasaṃbhramam
- 27
प्रहरन्तं प्रधावन्तं शब्दन्तं भैरवाननम्
अन्नाद्विनापि बलिनं नष्टनिद्रं निशाचरम्
praharantaṃ pradhāvantaṃ śabdantaṃ bhairavānanam
annādvināpi balinaṃ naṣṭanidraṃ niśācaram
- 28
निर्लज्जम् अशुचिं शूरं क्रूरं परुषभाषिणम्
रोषणं रक्तमाल्यस्त्रीरक्तमद्यामिषप्रियम्
nirlajjam aśuciṃ śūraṃ krūraṃ paruṣabhāṣiṇam
roṣaṇaṃ raktamālyastrīraktamadyāmiṣapriyam
- 29
दृष्ट्वा च रक्तं मांसं वालिहानं दशनच्छदौ
हसन्तम् अन्नकाले च राक्षसाधिष्ठितं वदेत्
dṛṣṭvā ca raktaṃ māṃsaṃ vālihānaṃ daśanacchadau
hasantam annakāle ca rākṣasādhiṣṭhitaṃ vadet
- 30
अस्वस्थचित्तं नैकत्र तिष्ठन्तं परिधाविनम्
उच्छिष्टनृत्यगन्धर्वहासमद्यामिषप्रियम्
asvasthacittaṃ naikatra tiṣṭhantaṃ paridhāvinam
ucchiṣṭanṛtyagandharvahāsamadyāmiṣapriyam

