67 shlokas
- 1
अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः
मेढ्रमध्ये सिरां विध्येद् उपदंशे नवोत्थिते
शीतां कुर्यात्क्रियां शुद्धिं विरेकेण विशेषतः
athāto guhyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ
meḍhramadhye sirāṃ vidhyed upadaṃśe navotthite
śītāṃ kuryātkriyāṃ śuddhiṃ virekeṇa viśeṣataḥ
- 2
तिलकल्कघृतक्षौद्रैर्लेपः पक्वे तु पाटिते
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्
tilakalkaghṛtakṣaudrairlepaḥ pakve tu pāṭite
jambvāmrasumanonīpaśvetakāmbojikāṅkurān
- 3
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः
त्वचः क्षीरिद्रुमाणां च त्रिफलां च पचेज्जले
śallakībadarībilvapalāśatiniśodbhavāḥ
tvacaḥ kṣīridrumāṇāṃ ca triphalāṃ ca pacejjale
- 4
स क्वाथः क्षालनं तेन पक्वं तैलं च रोपणम्
तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः
sa kvāthaḥ kṣālanaṃ tena pakvaṃ tailaṃ ca ropaṇam
tutthagairikalodhrailāmanohvālarasāñjanaiḥ
- 5
हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः
लेपः क्षौद्रयुतैः सूक्ष्मैरुपदंशव्रणापहः
hareṇupuṣpakāsīsasaurāṣṭrīlavaṇottamaiḥ
lepaḥ kṣaudrayutaiḥ sūkṣmairupadaṃśavraṇāpahaḥ
- 6
कपाले त्रिफला दग्धा सघृता रोपणं परम्
सामान्यं साधनम् इदं प्रतिदोषं तु शोफवत्
kapāle triphalā dagdhā saghṛtā ropaṇaṃ param
sāmānyaṃ sādhanam idaṃ pratidoṣaṃ tu śophavat
- 7
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्
पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः
na ca yāti yathā pākaṃ prayateta tathā bhṛśam
pakvaiḥ snāyusirāmāṃsaiḥ prāyo naśyati hi dhvajaḥ
- 8
अर्शसां छिन्नदग्धानां क्रिया कार्योपदंशवत्
सर्षपा लिखिताः सूक्ष्मैः कषायैरवचूर्णयेत्
arśasāṃ chinnadagdhānāṃ kriyā kāryopadaṃśavat
sarṣapā likhitāḥ sūkṣmaiḥ kaṣāyairavacūrṇayet
- 9
तैरेवाभ्यञ्जनं तैलं साधयेद्व्रणरोपणम्
क्रियेयम् अवमन्थे ऽपि रक्तं स्राव्यं तथोभयोः
tairevābhyañjanaṃ tailaṃ sādhayedvraṇaropaṇam
kriyeyam avamanthe 'pi raktaṃ srāvyaṃ tathobhayoḥ
- 10
कुम्भीकायां हरेद्रक्तं पक्वायां शोधिते व्रणे
तिन्दुकत्रिफलालोध्रैर्लेपस्तैलं च रोपणम्
kumbhīkāyāṃ haredraktaṃ pakvāyāṃ śodhite vraṇe
tindukatriphalālodhrairlepastailaṃ ca ropaṇam
- 11
अलज्यां स्रुतरक्तायाम् अयम् एव क्रियाक्रमः
उत्तमाख्यां तु पिटिकां संछिद्य बडिशोद्धृताम्
alajyāṃ srutaraktāyām ayam eva kriyākramaḥ
uttamākhyāṃ tu piṭikāṃ saṃchidya baḍiśoddhṛtām
- 12
कल्कैश्चूर्णैः कषायाणां क्षौद्रयुक्तैरुपाचरेत्
क्रमः पित्तविसर्पोक्तः पुष्करव्यूढयोर्हितः
kalkaiścūrṇaiḥ kaṣāyāṇāṃ kṣaudrayuktairupācaret
kramaḥ pittavisarpoktaḥ puṣkaravyūḍhayorhitaḥ
- 13
त्वक्पाके स्पर्शहान्यां च सेचयेन्मृदितं पुनः
बलातैलेन कोष्णेन मधुरैश्चोपनाहयेत्
tvakpāke sparśahānyāṃ ca secayenmṛditaṃ punaḥ
balātailena koṣṇena madhuraiścopanāhayet
- 14
अष्ठीलिकां हृते रक्ते श्लेष्मग्रन्थिवद् आचरेत्
निवृत्तं सर्पिषाभ्यज्य स्वेदयित्वोपनाहयेत्
aṣṭhīlikāṃ hṛte rakte śleṣmagranthivad ācaret
nivṛttaṃ sarpiṣābhyajya svedayitvopanāhayet
- 15
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सुस्निग्धैः शाल्वणादिभिः
स्वेदयित्वा ततो भूयः स्निग्धं चर्म समानयेत्
trirātraṃ pañcarātraṃ vā susnigdhaiḥ śālvaṇādibhiḥ
svedayitvā tato bhūyaḥ snigdhaṃ carma samānayet
- 16
मणिं प्रपीड्य शनकैः प्रविष्टे चोपनाहनम्
मणौ पुनः पुनः स्निग्धं भोजनं चात्र शस्यते
maṇiṃ prapīḍya śanakaiḥ praviṣṭe copanāhanam
maṇau punaḥ punaḥ snigdhaṃ bhojanaṃ cātra śasyate
- 17
अयम् एव प्रयोज्यः स्याद् अवपाट्याम् अपि क्रमः
नाडीम् उभयतोद्वारां निरुद्धे जतुना सृताम्
ayam eva prayojyaḥ syād avapāṭyām api kramaḥ
nāḍīm ubhayatodvārāṃ niruddhe jatunā sṛtām
- 18
स्नेहाक्तां स्रोतसि न्यस्य सिञ्चेत्स्नेहैश्चलापहैः
त्र्यहात्त्र्यहात्स्थूलतरां न्यस्य नाडीं विवर्धयेत्
snehāktāṃ srotasi nyasya siñcetsnehaiścalāpahaiḥ
tryahāttryahātsthūlatarāṃ nyasya nāḍīṃ vivardhayet
- 19
स्रोतोद्वारम् असिद्धौ तु विद्वान्शस्त्रेण पाटयेत्
सेवनीं वर्जयन्युञ्ज्यात्सद्यःक्षतविधिं ततः
srotodvāram asiddhau tu vidvānśastreṇa pāṭayet
sevanīṃ varjayanyuñjyātsadyaḥkṣatavidhiṃ tataḥ
- 20
ग्रन्थितं स्वेदितं नाड्या स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्
लिम्पेत्कषायैः सक्षौद्रैर्लिखित्वा शतपोनकम्
granthitaṃ sveditaṃ nāḍyā snigdhoṣṇairupanāhayet
limpetkaṣāyaiḥ sakṣaudrairlikhitvā śataponakam
- 21
रक्तविद्रधिवत्कार्या चिकित्सा शोणितार्बुदे
व्रणोपचारं सर्वेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्
raktavidradhivatkāryā cikitsā śoṇitārbude
vraṇopacāraṃ sarveṣu yathāvasthaṃ prayojayet
- 22
योनिव्यापत्सु भूयिष्ठं शस्यते कर्म वातजित्
स्नेहनस्वेदवस्त्यादि वातजासु विशेषतः
yonivyāpatsu bhūyiṣṭhaṃ śasyate karma vātajit
snehanasvedavastyādi vātajāsu viśeṣataḥ
- 23
न हि वाताद् ऋते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति
अतो जित्वा तम् अन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्
na hi vātād ṛte yonirvanitānāṃ praduṣyati
ato jitvā tam anyasya kuryāddoṣasya bheṣajam
- 24
पाययेत बलातैलं मिश्रकं सुकुमारकम्
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्
pāyayeta balātailaṃ miśrakaṃ sukumārakam
snigdhasvinnāṃ tathā yoniṃ duḥsthitāṃ sthāpayetsamām
- 25
पाणिना नमयेज्जिह्मां संवृतां व्यधयेत्पुनः
प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्
pāṇinā namayejjihmāṃ saṃvṛtāṃ vyadhayetpunaḥ
praveśayenniḥsṛtāṃ ca vivṛtāṃ parivartayet
- 26
स्थानापवृत्ता योनिर्हि शल्यभूता स्त्रियो मता
कर्मभिर्वमनाद्यैश्च मृदुभिर्योजयेत्स्त्रियम्
sthānāpavṛttā yonirhi śalyabhūtā striyo matā
karmabhirvamanādyaiśca mṛdubhiryojayetstriyam
- 27
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते
वस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्
sarvataḥ suviśuddhāyāḥ śeṣaṃ karma vidhīyate
vastyabhyaṅgaparīṣekapralepapicudhāraṇam
- 28
काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दनिशाद्वयैः
गुडूचीसैर्यकाभीरुशुकनासापुनर्नवैः
kāśmaryatriphalādrākṣākāsamardaniśādvayaiḥ
guḍūcīsairyakābhīruśukanāsāpunarnavaiḥ
- 29
परूषकैश्च विपचेत्प्रस्थम् अक्षसमैर्घृतात्
योनिवातविकारघ्नं तत्पीतं गर्भदं परम्
parūṣakaiśca vipacetprastham akṣasamairghṛtāt
yonivātavikāraghnaṃ tatpītaṃ garbhadaṃ param
- 30
वचोपकुञ्चिकाजाजीकृष्णावृषकसैन्धवम्
अजमोदायवक्षारशर्कराचित्रकान्वितम्
vacopakuñcikājājīkṛṣṇāvṛṣakasaindhavam
ajamodāyavakṣāraśarkarācitrakānvitam

