26 shlokas
- 1
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्
मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितो ऽन्यैश्च कोपनैः
athātaḥ karṇarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
pratiśyāyajalakrīḍākarṇakaṇḍūyanairmarut
mithyāyogena śabdasya kupito 'nyaiśca kopanaiḥ
- 2
प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्
अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्
prāpya śrotrasirāḥ kuryācchūlaṃ srotasi vegavat
ardhāvabhedakaṃ stambhaṃ śiśirānabhinandanam
- 3
चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकाम् अल्पशः स्रवेत्
श्रोत्रं शून्यम् अकस्माच्च स्यात्संचारविचारवत्
cirācca pākaṃ pakvaṃ tu lasīkām alpaśaḥ sravet
śrotraṃ śūnyam akasmācca syātsaṃcāravicāravat
- 4
शूलं पित्तात्सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्
आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति
śūlaṃ pittātsadāhoṣāśītecchāśvayathujvaram
āśupākaṃ prapakvaṃ ca sapītalasikāsruti
- 5
सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकम् उपैति च
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः
sā lasīkā spṛśedyadyattattatpākam upaiti ca
kaphācchirohanugrīvāgauravaṃ mandatā rujaḥ
- 6
कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः
करोति श्रवणे शूलम् अभिघातादिदूषितम्
kaṇḍūḥ śvayathuruṣṇecchā pākācchvetaghanasrutiḥ
karoti śravaṇe śūlam abhighātādidūṣitam
- 7
रक्तं पित्तसमानार्ति किंचिद्वाधिकलक्षणम्
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्
raktaṃ pittasamānārti kiṃcidvādhikalakṣaṇam
śūlaṃ samuditairdoṣaiḥ saśophajvaratīvraruk
- 8
पर्यायाद् उष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्
पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च
paryāyād uṣṇaśītecchaṃ jāyate śrutijāḍyavat
pakvaṃ sitāsitāraktaghanapūyapravāhi ca
- 9
शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः
नादान् अकस्माद्विविधान्कर्णनादं वदन्ति तम्
śabdavāhisirāsaṃsthe śṛṇoti pavane muhuḥ
nādān akasmādvividhānkarṇanādaṃ vadanti tam
- 10
श्लेष्मणानुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः
उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च
śleṣmaṇānugato vāyurnādo vā samupekṣitaḥ
uccaiḥ kṛcchrācchrutiṃ kuryādbadhiratvaṃ krameṇa ca
- 11
वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्
रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः
vātena śoṣitaḥ śleṣmā śroto limpettato bhavet
ruggauravaṃ pidhānaṃ ca sa pratīnāhasaṃjñitaḥ
- 12
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि
kaṇḍūśophau kaphācchrotre sthirau tatsaṃjñayā smṛtau
kapho vidagdhaḥ pittena sarujaṃ nīrujaṃ tvapi
- 13
घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्
वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्
ghanapūtibahukledaṃ kurute pūtikarṇakam
vātādidūṣitaṃ śrotraṃ māṃsāsṛkkledajā rujam
- 14
खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः
khādanto jantavaḥ kuryustīvrāṃ sa kṛmikarṇakaḥ
śrotrakaṇḍūyanājjāte kṣate syātpūrvalakṣaṇaḥ
- 15
विद्रधिः पूर्ववच्चान्यः शोफो ऽर्शो ऽर्बुदम् ईरितम्
तेषु रुक्पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते
vidradhiḥ pūrvavaccānyaḥ śopho 'rśo 'rbudam īritam
teṣu rukpūtikarṇatvaṃ badhiratvaṃ ca bādhate
- 16
गर्भे ऽनिलात्संकुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः
एको नीरुग् अनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः
garbhe 'nilātsaṃkucitā śaṣkulī kucikarṇakaḥ
eko nīrug aneko vā garbhe māṃsāṅkuraḥ sthiraḥ
- 17
पिप्पली पिप्पलीमानः संनिपाताद्विदारिका
सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः स उपेक्षितः
pippalī pippalīmānaḥ saṃnipātādvidārikā
savarṇaḥ sarujaḥ stabdhaḥ śvayathuḥ sa upekṣitaḥ
- 18
कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत्कृच्छ्रेण रोहति
संकोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्
kaṭutailanibhaṃ pakvaḥ sravetkṛcchreṇa rohati
saṃkocayati rūḍhā ca sā dhruvaṃ karṇaśaṣkulīm
- 19
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्
कृशा दृढा च तन्त्रीवत्पाली वातेन तन्त्रिका
sirāsthaḥ kurute vāyuḥ pālīśoṣaṃ tadāhvayam
kṛśā dṛḍhā ca tantrīvatpālī vātena tantrikā
- 20
सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते
कर्णे शोफः सरुक्पाल्याम् अरुणः परिपोटवान्
sukumāre cirotsargātsahasaiva pravardhite
karṇe śophaḥ sarukpālyām aruṇaḥ paripoṭavān
- 21
परिपोटः स पवनाद् उत्पातः पित्तशोणितात्
गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्
paripoṭaḥ sa pavanād utpātaḥ pittaśoṇitāt
gurvābharaṇabhārādyaiḥ śyāvo rugdāhapākavān
- 22
श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः
पाल्यां शोफो ऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः
śvayathuḥ sphoṭapiṭikārāgoṣākledasaṃyutaḥ
pālyāṃ śopho 'nilakaphātsarvato nirvyathaḥ sthiraḥ
- 23
स्तब्धः सवर्णः कण्डूमान् उन्मन्थो गल्लिरश्च सः
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्
stabdhaḥ savarṇaḥ kaṇḍūmān unmantho galliraśca saḥ
durviddhe vardhite karṇe sakaṇḍūdāhapākaruk
- 24
श्वयथुः संनिपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः
कफासृक्कृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः
śvayathuḥ saṃnipātotthaḥ sa nāmnā duḥkhavardhanaḥ
kaphāsṛkkṛmijāḥ sūkṣmāḥ sakaṇḍūkledavedanāḥ
- 25
लिह्युः पालीम् उपेक्षिताः लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः
lihyuḥ pālīm upekṣitāḥ lehyākhyāḥ piṭikāstā hi
pippalī sarvajaṃ śūlaṃ vidārī kucikarṇakaḥ
- 26
एषाम् असाध्या याप्यैका तन्त्रिकान्यांस्तु साधयेत्
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः
eṣām asādhyā yāpyaikā tantrikānyāṃstu sādhayet
pañcaviṃśatirityuktāḥ karṇarogā vibhāgataḥ

