52 shlokas
- 1
अथातो गुह्यरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः
स्त्रीव्यवायनिवृत्तस्य सहसा भजतो ऽथवा
दोषाध्युषितसंकीर्णमलिनाणुरजःपथाम्
athāto guhyarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ
strīvyavāyanivṛttasya sahasā bhajato 'thavā
doṣādhyuṣitasaṃkīrṇamalināṇurajaḥpathām
- 2
अन्ययोनिम् अनिच्छन्तीम् अगम्यां नवसूतिकाम्
दूषितं स्पृशतस्तोयं रतान्तेष्वपि नैव वा
anyayonim anicchantīm agamyāṃ navasūtikām
dūṣitaṃ spṛśatastoyaṃ ratānteṣvapi naiva vā
- 3
विवर्धयिषया तीक्ष्णान्प्रलेपादीन्प्रयच्छतः
मुष्टिदन्तनखोत्पीडाविषवच्छूकपातनैः
vivardhayiṣayā tīkṣṇānpralepādīnprayacchataḥ
muṣṭidantanakhotpīḍāviṣavacchūkapātanaiḥ
- 4
वेगनिग्रहदीर्घातिखरस्पर्शविघट्टनैः
दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिम् आमयान्
veganigrahadīrghātikharasparśavighaṭṭanaiḥ
doṣā duṣṭā gatā guhyaṃ trayoviṃśatim āmayān
- 5
जनयन्त्युपदंशादीन् उपदंशो ऽत्र पञ्चधा
पृथग्दोषैः सरुधिरैः समस्तैश्चात्र मारुतात्
janayantyupadaṃśādīn upadaṃśo 'tra pañcadhā
pṛthagdoṣaiḥ sarudhiraiḥ samastaiścātra mārutāt
- 6
मेढ्रे शोफो रुजश्चित्राः स्तम्भस्त्वक्परिपोटनम्
पक्वोदुम्बरसंकाशः पित्तेन श्वयथुर्ज्वरः
meḍhre śopho rujaścitrāḥ stambhastvakparipoṭanam
pakvodumbarasaṃkāśaḥ pittena śvayathurjvaraḥ
- 7
श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डूमाञ्छीतलो गुरुः
शोणितेनासितस्फोटसंभवो ऽस्रस्रुतिर्ज्वरः
śleṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍūmāñchītalo guruḥ
śoṇitenāsitasphoṭasaṃbhavo 'srasrutirjvaraḥ
- 8
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं श्वयथुर्मुष्कयोरपि
तीव्रा रुग् आशुपचनं दरणं कृमिसंभवः
sarvaje sarvaliṅgatvaṃ śvayathurmuṣkayorapi
tīvrā rug āśupacanaṃ daraṇaṃ kṛmisaṃbhavaḥ
- 9
याप्यो रक्तोद्भवस्तेषां मृत्यवे संनिपातजः
जायन्ते कुपितैर्दोषैर्गुह्यासृक्पिशिताश्रयैः
yāpyo raktodbhavasteṣāṃ mṛtyave saṃnipātajaḥ
jāyante kupitairdoṣairguhyāsṛkpiśitāśrayaiḥ
- 10
अन्तर्बहिर्वा मेढ्रस्य कण्डूला मांसकीलकाः
पिच्छिलास्रस्रवा योनौ तद्वच्च छत्त्रसंनिभाः
antarbahirvā meḍhrasya kaṇḍūlā māṃsakīlakāḥ
picchilāsrasravā yonau tadvacca chattrasaṃnibhāḥ
- 11
ते ऽर्शांस्युपेक्षया घ्नन्ति मेढ्रपुंस्त्वं भगार्तवं
गुह्यस्य बहिरन्तर्वा पिटिकाः कफरक्तजाः
te 'rśāṃsyupekṣayā ghnanti meḍhrapuṃstvaṃ bhagārtavaṃ
guhyasya bahirantarvā piṭikāḥ kapharaktajāḥ
- 12
सर्षपामानसंस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः
पिटिका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश्च याः
sarṣapāmānasaṃsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smṛtāḥ
piṭikā bahavo dīrghā dīryante madhyataśca yāḥ
- 13
सो ऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षवान्
कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाशुजा
so 'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanāromaharṣavān
kumbhīkā raktapittotthā jāmbavāsthinibhāśujā
- 14
अलजीं मेहवद्विद्याद् उत्तमां पित्तरक्तजाम्
पिटिकां माषमुद्गाभां पिटिका पिटिकाचिता
alajīṃ mehavadvidyād uttamāṃ pittaraktajām
piṭikāṃ māṣamudgābhāṃ piṭikā piṭikācitā
- 15
कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा
पाणिभ्यां भृशसंव्यूढे संव्यूढपिटिका भवेत्
karṇikā puṣkarasyeva jñeyā puṣkariketi sā
pāṇibhyāṃ bhṛśasaṃvyūḍhe saṃvyūḍhapiṭikā bhavet
- 16
मृदितं मृदितं वस्त्रसंरब्धं वातकोपतः
विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता
mṛditaṃ mṛditaṃ vastrasaṃrabdhaṃ vātakopataḥ
viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunāṣṭhīlikā smṛtā
- 17
विमर्दनादिदुष्टेन वायुना चर्म मेढ्रजम्
निवर्तते सरुग्दाहं क्वचित्पाकं च गच्छति
vimardanādiduṣṭena vāyunā carma meḍhrajam
nivartate sarugdāhaṃ kvacitpākaṃ ca gacchati
- 18
पिण्डितं ग्रन्थितं चर्म तत्प्रलम्बम् अधो मणेः
निवृत्तसंज्ञं सकफं कण्डूकाठिन्यवत्तु तत्
piṇḍitaṃ granthitaṃ carma tatpralambam adho maṇeḥ
nivṛttasaṃjñaṃ sakaphaṃ kaṇḍūkāṭhinyavattu tat
- 19
दुरूढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टम् अवपाटिका
वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्
durūḍhaṃ sphuṭitaṃ carma nirdiṣṭam avapāṭikā
vātena dūṣitaṃ carma maṇau saktaṃ ruṇaddhi cet
- 20
स्रोतो मूत्रं ततो ऽभ्येति मन्दधारम् अवेदनम्
मणेर्विकाशरोधश्च स निरुद्धमणिर्गदः
sroto mūtraṃ tato 'bhyeti mandadhāram avedanam
maṇervikāśarodhaśca sa niruddhamaṇirgadaḥ
- 21
लिङ्गं शूकैरिवापूर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम्
शूकदूषितरक्तोत्था स्पर्शहानिस्तदाह्वया
liṅgaṃ śūkairivāpūrṇaṃ grathitākhyaṃ kaphodbhavam
śūkadūṣitaraktotthā sparśahānistadāhvayā
- 22
छिद्रैरणुमुखैर्यत्तु मेहनं सर्वतश्चितम्
वातशोणितकोपेन तं विद्याच्छतपोनकम्
chidrairaṇumukhairyattu mehanaṃ sarvataścitam
vātaśoṇitakopena taṃ vidyācchataponakam
- 23
पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान्
मांस्पाकः सर्वजः सर्ववेदनो मांसशातनः
pittāsṛgbhyāṃ tvacaḥ pākastvakpāko jvaradāhavān
māṃspākaḥ sarvajaḥ sarvavedano māṃsaśātanaḥ
- 24
सरागैरसितैः स्फोटैः पिटिकाभिश्च पीडितम्
मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्याद् असृगर्बुदम्
sarāgairasitaiḥ sphoṭaiḥ piṭikābhiśca pīḍitam
mehanaṃ vedanā cogrā taṃ vidyād asṛgarbudam
- 25
मांसार्बुदं प्राग् उदितं विद्रधिश्च त्रिदोषजः
कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः
māṃsārbudaṃ prāg uditaṃ vidradhiśca tridoṣajaḥ
kṛṣṇāni bhūtvā māṃsāni viśīryante samantataḥ
- 26
पक्वानि संनिपातेन तान्विद्यात्तिलकालकान्
मांसोत्थम् अर्बुदं पाकं विद्रधिं तिलकालकान्
pakvāni saṃnipātena tānvidyāttilakālakān
māṃsottham arbudaṃ pākaṃ vidradhiṃ tilakālakān
- 27
चतुरो वर्जयेद् एषां शेषाञ्छीघ्रम् उपाचरेत्
विंशतिर्व्यापदो योनेर्जायन्ते दुष्टभोजनात्
caturo varjayed eṣāṃ śeṣāñchīghram upācaret
viṃśatirvyāpado yonerjāyante duṣṭabhojanāt
- 28
विषमस्थाङ्गशयनभृशमैथुनसेवनैः
दुष्टार्तवाद् अपद्रवैर्बीजदोषेण दैवतः
viṣamasthāṅgaśayanabhṛśamaithunasevanaiḥ
duṣṭārtavād apadravairbījadoṣeṇa daivataḥ
- 29
योनौ क्रुद्धो ऽनिलः कुर्याद्रुक्तोदायामसुप्तताः
पिपीलिकासृप्तिम् इव स्तम्भं कर्कशतां स्वनम्
yonau kruddho 'nilaḥ kuryādruktodāyāmasuptatāḥ
pipīlikāsṛptim iva stambhaṃ karkaśatāṃ svanam
- 30
फेनिलारुणकृष्णाल्पतनुरूक्षार्तवस्रुतिम्
स्रंसं वङ्क्षणपार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च
phenilāruṇakṛṣṇālpatanurūkṣārtavasrutim
sraṃsaṃ vaṅkṣaṇapārśvādau vyathāṃ gulmaṃ krameṇa ca

