66 shlokas
- 1
अथातः कर्णरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
कर्णशूले पवनजे पिबेद्रात्रौ रसाशितः
वातघ्नसाधितं सर्पिः कर्णं स्विन्नं च पूरयेत्
athātaḥ karṇarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
karṇaśūle pavanaje pibedrātrau rasāśitaḥ
vātaghnasādhitaṃ sarpiḥ karṇaṃ svinnaṃ ca pūrayet
- 2
पत्त्राणां पृथग् अश्वत्थबिल्वार्कैरण्डजन्मनाम्
तैलसिन्धूत्थदिग्धानां स्विन्नानां पुटपाकतः
pattrāṇāṃ pṛthag aśvatthabilvārkairaṇḍajanmanām
tailasindhūtthadigdhānāṃ svinnānāṃ puṭapākataḥ
- 3
रसैः कवोष्णैस्तद्वच्च मूलकस्यारलोरपि
गणे वातहरे ऽम्लेषु मूत्रेषु च विपाचितः
rasaiḥ kavoṣṇaistadvacca mūlakasyāralorapi
gaṇe vātahare 'mleṣu mūtreṣu ca vipācitaḥ
- 4
महास्नेहो द्रुतं हन्ति सुतीव्राम् अपि वेदनाम्
महतः पञ्चमूलस्य काष्ठात्क्षौमेण वेष्टितात्
mahāsneho drutaṃ hanti sutīvrām api vedanām
mahataḥ pañcamūlasya kāṣṭhātkṣaumeṇa veṣṭitāt
- 5
तैलसिक्तात्प्रदीप्ताग्रात्स्नेहः सद्यो रुजापहः
योज्यश्चैवं भद्रकाष्ठात्कुष्ठात्काष्ठाच्च सारलात्
tailasiktātpradīptāgrātsnehaḥ sadyo rujāpahaḥ
yojyaścaivaṃ bhadrakāṣṭhātkuṣṭhātkāṣṭhācca sāralāt
- 6
वातव्याधिप्रतिश्यायविहितं हितम् अत्र च
वर्जयेच्छिरसा स्नानं शीताम्भःपानम् अह्न्यपि
vātavyādhipratiśyāyavihitaṃ hitam atra ca
varjayecchirasā snānaṃ śītāmbhaḥpānam ahnyapi
- 7
पित्तशूले सितायुक्तघृतस्निग्धं विरेचयेत्
द्राक्षायष्टीशृतं स्तन्यं शस्यते कर्णपूरणम्
pittaśūle sitāyuktaghṛtasnigdhaṃ virecayet
drākṣāyaṣṭīśṛtaṃ stanyaṃ śasyate karṇapūraṇam
- 8
यष्ट्यनन्ताहिमोशीरकाकोलीलोध्रजीवकैः
मृणालबिसमञ्जिष्ठाशारिवाभिश्च साधयेत्
yaṣṭyanantāhimośīrakākolīlodhrajīvakaiḥ
mṛṇālabisamañjiṣṭhāśārivābhiśca sādhayet
- 9
यष्टीमधुरसप्रस्थक्षीरद्विप्रस्थसंयुतम्
तैलस्य कुडवं नस्यपूरणाभ्यञ्जनैरिदम्
yaṣṭīmadhurasaprasthakṣīradviprasthasaṃyutam
tailasya kuḍavaṃ nasyapūraṇābhyañjanairidam
- 10
निहन्ति शूलदाहोषाः केवलं क्षौद्रम् एव वा
यष्ट्यादिभिश्च सघृतैः कर्णौ दिह्यात्समन्ततः
nihanti śūladāhoṣāḥ kevalaṃ kṣaudram eva vā
yaṣṭyādibhiśca saghṛtaiḥ karṇau dihyātsamantataḥ
- 11
वामयेत्पिप्पलीसिद्धसर्पिःस्निग्धं कफोद्भवे
धूमनावनगण्डूषस्वेदान्कुर्यात्कफापहान्
vāmayetpippalīsiddhasarpiḥsnigdhaṃ kaphodbhave
dhūmanāvanagaṇḍūṣasvedānkuryātkaphāpahān
- 12
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च
कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca
kadalyāḥ svarasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe
- 13
अर्काङ्कुरान् अम्लपिष्टांस्तैलाक्तांल्लवणान्वितान्
संनिधाय स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृतान्
arkāṅkurān amlapiṣṭāṃstailāktāṃllavaṇānvitān
saṃnidhāya snuhīkāṇḍe korite tacchadāvṛtān
- 14
स्वेदयेत्पुटपाकेन स रसः शूलजित्परम्
रसेन बीजपूरस्य कपित्थस्य च पूरयेत्
svedayetpuṭapākena sa rasaḥ śūlajitparam
rasena bījapūrasya kapitthasya ca pūrayet
- 15
शुक्तेन पूरयित्वा वा फेनेनान्ववचूर्णयेत्
अजाविमूत्रवंशत्वक्सिद्धं तैलं च पूरणम्
śuktena pūrayitvā vā phenenānvavacūrṇayet
ajāvimūtravaṃśatvaksiddhaṃ tailaṃ ca pūraṇam
- 16
सिद्धं वा सार्षपं तैलं हिङ्गुतुम्बुरुनागरैः
रक्तजे पित्तवत्कार्यं सिरां चाशु विमोक्षयेत्
siddhaṃ vā sārṣapaṃ tailaṃ hiṅgutumburunāgaraiḥ
raktaje pittavatkāryaṃ sirāṃ cāśu vimokṣayet
- 17
पक्वे पूयवहे कर्णे धूमगण्डूषनावनम्
युञ्ज्यान्नाडीविधानं च दुष्टव्रणहरं च यत्
pakve pūyavahe karṇe dhūmagaṇḍūṣanāvanam
yuñjyānnāḍīvidhānaṃ ca duṣṭavraṇaharaṃ ca yat
- 18
स्रोतः प्रमृज्य दिग्धं तु द्वौ कालौ पिचुवर्तिभिः
पुरेण धूपयित्वा तु माक्षिकेण प्रपूरयेत्
srotaḥ pramṛjya digdhaṃ tu dvau kālau picuvartibhiḥ
pureṇa dhūpayitvā tu mākṣikeṇa prapūrayet
- 19
सुरसादिगणक्वाथफाणिताक्तां च योजयेत्
पिचुवर्तिं सुसूक्ष्मैश्च तच्चूर्णैरवचूर्णयेत्
surasādigaṇakvāthaphāṇitāktāṃ ca yojayet
picuvartiṃ susūkṣmaiśca taccūrṇairavacūrṇayet
- 20
शूलक्लेदगुरुत्वानां विधिरेष निवर्तकः
प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातक्युत्पलपर्णिभिः
śūlakledagurutvānāṃ vidhireṣa nivartakaḥ
priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇibhiḥ
- 21
मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन च
पचेत्तैलं तद् आस्रावं निगृह्णात्याशु पूरणात्
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca
pacettailaṃ tad āsrāvaṃ nigṛhṇātyāśu pūraṇāt
- 22
नादबाधिर्ययोः कुर्याद्वातशूलोक्तम् औषधम्
श्लेष्मानुबन्धे श्लेष्माणम्प्राग्जयेद्वमनादिभिः
nādabādhiryayoḥ kuryādvātaśūloktam auṣadham
śleṣmānubandhe śleṣmāṇamprāgjayedvamanādibhiḥ
- 23
एरण्डशिग्रुवरुणमूलकात्पत्त्रजे रसे
चतुर्गुणे पचेत्तैलं क्षीरे चाष्टगुणोन्मिते
eraṇḍaśigruvaruṇamūlakātpattraje rase
caturguṇe pacettailaṃ kṣīre cāṣṭaguṇonmite
- 24
यष्ट्याह्वाक्षीरकाकोलीकल्कयुक्तं निहन्ति तत्
नादबाधिर्यशूलानि नावनाभ्यङ्गपूरणैः
yaṣṭyāhvākṣīrakākolīkalkayuktaṃ nihanti tat
nādabādhiryaśūlāni nāvanābhyaṅgapūraṇaiḥ
- 25
पक्वं प्रतिविषाहिङ्गुमिशित्वक्स्वर्जिकोषणैः
सशुक्तैः पूरणात्तैलं रुक्स्रावाश्रुतिनादनुत्
pakvaṃ prativiṣāhiṅgumiśitvaksvarjikoṣaṇaiḥ
saśuktaiḥ pūraṇāttailaṃ ruksrāvāśrutinādanut
- 26
कर्णनादे हितं तैलं सर्षपोत्थं च पूरणे
शुष्कमूलकखण्डानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्
karṇanāde hitaṃ tailaṃ sarṣapotthaṃ ca pūraṇe
śuṣkamūlakakhaṇḍānāṃ kṣāro hiṅgu mahauṣadham
- 27
शतपुष्पावचाकुष्ठदारुशिग्रुरसाञ्जनम्
सौवर्चलयवक्षारस्वर्जिकौद्भिदसैन्धवम्
śatapuṣpāvacākuṣṭhadāruśigrurasāñjanam
sauvarcalayavakṣārasvarjikaudbhidasaindhavam
- 28
भूर्जग्रन्थिविडं मुस्ता मधुशुक्तं चतुर्गुणम्
मातुलुङ्गरसस्तद्वत्कदलीस्वरसश्च तैः
bhūrjagranthiviḍaṃ mustā madhuśuktaṃ caturguṇam
mātuluṅgarasastadvatkadalīsvarasaśca taiḥ
- 29
पक्वं तैलं जयत्याशु सुकृच्छ्रान् अपि पूरणात्
कण्डूं क्लेदं च बाधिर्यपूतिकर्णत्वरुक्कृमीन्
pakvaṃ tailaṃ jayatyāśu sukṛcchrān api pūraṇāt
kaṇḍūṃ kledaṃ ca bādhiryapūtikarṇatvarukkṛmīn
- 30
क्षारतैलम् इदं श्रेष्ठं मुखदन्तामयेषु च
अथ सुप्ताविव स्यातां कर्णौ रक्तं हरेत्ततः
kṣāratailam idaṃ śreṣṭhaṃ mukhadantāmayeṣu ca
atha suptāviva syātāṃ karṇau raktaṃ harettataḥ

