181 shlokas
- 1
दीर्घम् आयुः स्मृतिं मेधाम् आरोग्यं तरुणं वयः
प्रभावर्णस्वरौदार्यं देहेन्द्रियबलोदयम्
dīrgham āyuḥ smṛtiṃ medhām ārogyaṃ taruṇaṃ vayaḥ
prabhāvarṇasvaraudāryaṃ dehendriyabalodayam
- 2
वाक्सिद्धिं वृषतां कान्तिम् अवाप्नोति रसायनात्
लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम्
vāksiddhiṃ vṛṣatāṃ kāntim avāpnoti rasāyanāt
lābhopāyo hi śastānāṃ rasādīnāṃ rasāyanam
- 3
पूर्वे वयसि मध्ये वा तत्प्रयोज्यं जितात्मनः
स्निग्धस्य स्रुतरक्तस्य विशुद्धस्य च सर्वथा
pūrve vayasi madhye vā tatprayojyaṃ jitātmanaḥ
snigdhasya srutaraktasya viśuddhasya ca sarvathā
- 4
अविशुद्धे शरीरे हि युक्तो रासायनो विधिः
वाजीकरो वा मलिने वस्त्रे रङ्ग इवाफलः
aviśuddhe śarīre hi yukto rāsāyano vidhiḥ
vājīkaro vā maline vastre raṅga ivāphalaḥ
- 5
रसायनानां द्विविधं प्रयोगम् ऋषयो विदुः
कुटीप्रावेशिकं मुख्यं वातातपिकम् अन्यथा
rasāyanānāṃ dvividhaṃ prayogam ṛṣayo viduḥ
kuṭīprāveśikaṃ mukhyaṃ vātātapikam anyathā
- 6
पुरे प्राप्योपकरणे हर्म्यनिर्वातनिर्भये
दिश्य् उदीच्यां शुभे देशे त्रिगर्भां सूक्ष्मलोचनाम्
pure prāpyopakaraṇe harmyanirvātanirbhaye
diśy udīcyāṃ śubhe deśe trigarbhāṃ sūkṣmalocanām
- 7
धूमातपरजोव्यालस्त्रीमूर्खाद्यविलङ्घिताम्
सज्जवैद्योपकरणां सुमृष्टां कारयेत्कुटीम्
dhūmātaparajovyālastrīmūrkhādyavilaṅghitām
sajjavaidyopakaraṇāṃ sumṛṣṭāṃ kārayetkuṭīm
- 8
अथ पुण्ये ऽह्नि सम्पूज्य पूज्यांस्तां प्रविशेच्छुचिः
तत्र संशोधनैः शुद्धः सुखी जातबलः पुनः
atha puṇye 'hni sampūjya pūjyāṃstāṃ praviśecchuciḥ
tatra saṃśodhanaiḥ śuddhaḥ sukhī jātabalaḥ punaḥ
- 9
ब्रह्मचारी धृतियुतः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः
दानशीलदयासत्यव्रतधर्मपरायणः
brahmacārī dhṛtiyutaḥ śraddadhāno jitendriyaḥ
dānaśīladayāsatyavratadharmaparāyaṇaḥ
- 10
देवतानुस्मृतौ युक्तो युक्तस्वप्नप्रजागरः
प्रियौषधः पेशलवाग् आरभेत रसायनम्
devatānusmṛtau yukto yuktasvapnaprajāgaraḥ
priyauṣadhaḥ peśalavāg ārabheta rasāyanam
- 11
हरीतकीम् आमलकं सैन्धवं नागरं वचाम्
हरिद्रां पिप्पलीं वेल्लं गुडं चोष्णाम्बुना पिबेत्
harītakīm āmalakaṃ saindhavaṃ nāgaraṃ vacām
haridrāṃ pippalīṃ vellaṃ guḍaṃ coṣṇāmbunā pibet
- 12
स्निग्धस्विन्नो नरः पूर्वं तेन साधु विरिच्यते
ततः शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च
snigdhasvinno naraḥ pūrvaṃ tena sādhu viricyate
tataḥ śuddhaśarīrāya kṛtasaṃsarjanāya ca
- 13
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्ताहं वा घृतान्वितम्
दद्याद्यावकम् आ शुद्धेः पुराणशकृतो ऽथवा
trirātraṃ pañcarātraṃ vā saptāhaṃ vā ghṛtānvitam
dadyādyāvakam ā śuddheḥ purāṇaśakṛto 'thavā
- 14
इत्थं संस्कृतकोष्ठस्य रसायनम् उपाहरेत्
यस्य यद्यौगिकं पश्येत्सर्वम् आलोच्य सात्म्यवित्
itthaṃ saṃskṛtakoṣṭhasya rasāyanam upāharet
yasya yadyaugikaṃ paśyetsarvam ālocya sātmyavit
- 15
पथ्यासहस्रं त्रिगुणधात्रीफलसमन्वितम्
पञ्चानां पञ्चमूलानां सार्धं पलशतद्वयम्
pathyāsahasraṃ triguṇadhātrīphalasamanvitam
pañcānāṃ pañcamūlānāṃ sārdhaṃ palaśatadvayam
- 16
जले दशगुणे पक्त्वा दशभागस्थिते रसे
आपोथ्य कृत्वा व्यस्थीनि विजयामलकान्य् अथ
jale daśaguṇe paktvā daśabhāgasthite rase
āpothya kṛtvā vyasthīni vijayāmalakāny atha
- 17
विनीय तस्मिन्निर्यूहे योजयेत्कुडवांशकम्
त्वगेलामुस्तरजनीपिप्पल्यगुरुचन्दनम्
vinīya tasminniryūhe yojayetkuḍavāṃśakam
tvagelāmustarajanīpippalyagurucandanam
- 18
मण्डूकपर्णीकनकशङ्खपुष्पीवचाप्लवम्
यष्ट्याह्वयं विडङ्गं च चूर्णितं तुलयाधिकम्
maṇḍūkaparṇīkanakaśaṅkhapuṣpīvacāplavam
yaṣṭyāhvayaṃ viḍaṅgaṃ ca cūrṇitaṃ tulayādhikam
- 19
सितोपलार्धभारं च पात्राणि त्रीणि सर्पिषः
द्वे च तैलात्पचेत्सर्वं तद् अग्नौ लेहतां गतम्
sitopalārdhabhāraṃ ca pātrāṇi trīṇi sarpiṣaḥ
dve ca tailātpacetsarvaṃ tad agnau lehatāṃ gatam
- 20
अवतीर्णं हिमं युञ्ज्याद्विंशैः क्षौद्रशतैस्त्रिभिः
ततः खजेन मथितं निदध्याद्घृतभाजने
avatīrṇaṃ himaṃ yuñjyādviṃśaiḥ kṣaudraśataistribhiḥ
tataḥ khajena mathitaṃ nidadhyādghṛtabhājane
- 21
या नोपरुन्ध्याद् आहारम् एकं मात्रास्य सा स्मृता
षष्टिकः पयसा चात्र जीर्णे भोजनम् इष्यते
yā noparundhyād āhāram ekaṃ mātrāsya sā smṛtā
ṣaṣṭikaḥ payasā cātra jīrṇe bhojanam iṣyate
- 22
वैखानसा वालखिल्यास्तथा चान्ये तपोधनाः
ब्रह्मणा विहितं धन्यम् इदं प्राश्य रसायनम्
vaikhānasā vālakhilyāstathā cānye tapodhanāḥ
brahmaṇā vihitaṃ dhanyam idaṃ prāśya rasāyanam
- 23
तन्द्राश्रमक्लमवलीपलितामयवर्जिताः
मेधास्मृतिबलोपेता बभूवुर् अमितायुषः
tandrāśramaklamavalīpalitāmayavarjitāḥ
medhāsmṛtibalopetā babhūvur amitāyuṣaḥ
- 24
अभयामलकसहस्रं निरामयं पिप्पलीसहस्रयुतम्
तरुणपलाशक्षारद्रवीकृतं स्थापयेद्भाण्डे
abhayāmalakasahasraṃ nirāmayaṃ pippalīsahasrayutam
taruṇapalāśakṣāradravīkṛtaṃ sthāpayedbhāṇḍe
- 25
उपयुक्ते च क्षारे छायासंशुष्कचूर्णितं योज्यम्
पादांशेन सितायाश्चतुर्गुणाभ्यां मधुघृताभ्याम्
upayukte ca kṣāre chāyāsaṃśuṣkacūrṇitaṃ yojyam
pādāṃśena sitāyāścaturguṇābhyāṃ madhughṛtābhyām
- 26
तद्घृतकुम्भे भूमौ निधाय षण्माससंस्थम् उद्धृत्य
प्राह्णे प्राश्य यथानलम् उचिताहारो भवेत्सततम्
tadghṛtakumbhe bhūmau nidhāya ṣaṇmāsasaṃstham uddhṛtya
prāhṇe prāśya yathānalam ucitāhāro bhavetsatatam
- 27
इत्य् उपयुञ्ज्याशेषं वर्षशतम् अनामयो जरारहितः
जीवति बलपुष्टिवपुःस्मृतिमेधाद्यन्वितो विशेषेण
ity upayuñjyāśeṣaṃ varṣaśatam anāmayo jarārahitaḥ
jīvati balapuṣṭivapuḥsmṛtimedhādyanvito viśeṣeṇa
- 28
नीरुजार्द्रपलाशस्य छिन्ने शिरसि तत्क्षतम्
अन्तर्द्विहस्तं गम्भीरं पूर्यम् आमलकैर्नवैः
nīrujārdrapalāśasya chinne śirasi tatkṣatam
antardvihastaṃ gambhīraṃ pūryam āmalakairnavaiḥ
- 29
आमूलं वेष्टितं दर्भैः पद्मिनीपङ्कलेपितम्
आदीप्य गोमयैर्वन्यैर्निर्वाते स्वेदयेत्ततः
āmūlaṃ veṣṭitaṃ darbhaiḥ padminīpaṅkalepitam
ādīpya gomayairvanyairnirvāte svedayettataḥ
- 30
स्विन्नानि तान्य् आमलकानि तृप्त्या खादेन्नरः क्षौद्रघृतान्वितानि
क्षीरं शृतं चानु पिबेत्प्रकामं तेनैव वर्तेत च मासम् एकम्
svinnāni tāny āmalakāni tṛptyā khādennaraḥ kṣaudraghṛtānvitāni
kṣīraṃ śṛtaṃ cānu pibetprakāmaṃ tenaiva varteta ca māsam ekam

