21 shlokas
- 1
ऋषय ऊचुः
निष्कलो निर्मलो नित्यो निष्क्रियः परमेश्वरः
तन्नो वद महादेव विश्वरूपः कथं भवान्
ṛṣaya ūcuḥ
niṣkalo nirmalo nityo niṣkriyaḥ parameśvaraḥ
tanno vada mahādeva viśvarūpaḥ kathaṃ bhavān
- 2
ईश्वर उवाच
नाहं विश्वो न विश्वं च मामृते विद्यते द्विजाः
मायानिमित्तमत्रास्ति सा चात्मानमपाश्रिता
īśvara uvāca
nāhaṃ viśvo na viśvaṃ ca māmṛte vidyate dvijāḥ
māyānimittamatrāsti sā cātmānamapāśritā
- 3
अनादिनिधना शक्तिर्मायाव्यक्तसमाश्रया
तन्निमित्तः प्रपञ्चो ऽयमव्यक्तादभवत्खलु
anādinidhanā śaktirmāyāvyaktasamāśrayā
tannimittaḥ prapañco 'yamavyaktādabhavatkhalu
- 4
अव्यक्तं कारणं प्राहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम्
अहमेव परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते
avyaktaṃ kāraṇaṃ prāhurānandaṃ jyotirakṣaram
ahameva paraṃ brahma matto hyanyanna vidyate
- 5
तस्मान्मे विश्वरूपत्वं निश्चितं ब्रह्मवादिभिः
एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्
tasmānme viśvarūpatvaṃ niścitaṃ brahmavādibhiḥ
ekatve ca pṛthaktve ca proktametannidarśanam
- 6
अहं तत्परमं ब्रह्म परमात्मा सनातनः
अकारणं द्विजाः प्रोक्तो न दोषो ह्यात्मनस्तथा
ahaṃ tatparamaṃ brahma paramātmā sanātanaḥ
akāraṇaṃ dvijāḥ prokto na doṣo hyātmanastathā
- 7
अनन्ताः शक्तयो ऽव्यक्ते मायाद्याः संस्थिता ध्रुवाः
तस्मिन्दिवि स्थितं नित्यमव्यक्तं भाति केवलम्
anantāḥ śaktayo 'vyakte māyādyāḥ saṃsthitā dhruvāḥ
tasmindivi sthitaṃ nityamavyaktaṃ bhāti kevalam
- 8
याभिस्तल्लक्ष्यते भिन्नम् अभिन्नं तु स्वभावतः
एकया मम सायुज्यमनादिनिधनं ध्रुवम्
yābhistallakṣyate bhinnam abhinnaṃ tu svabhāvataḥ
ekayā mama sāyujyamanādinidhanaṃ dhruvam
- 9
पुंसो ऽभूदन्यया भूतिरन्यया तत्तिरोहितम्
अनादिमध्यं तिष्ठन्तं युज्यते ऽविद्यया किल
puṃso 'bhūdanyayā bhūtiranyayā tattirohitam
anādimadhyaṃ tiṣṭhantaṃ yujyate 'vidyayā kila
- 10
तदेतत्परमं व्यक्तं प्रभामण्डलमण्डितम्
तदक्षरं परं ज्योतिस्तद्विष्णोः परमं पदम्
tadetatparamaṃ vyaktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam
tadakṣaraṃ paraṃ jyotistadviṣṇoḥ paramaṃ padam
- 11
तत्र सर्वमिदं प्रोतम् ओतं चैवाखिलं जगत्
तदेव च जगत्कृत्स्नं तद्विज्ञाय विमुच्यते
tatra sarvamidaṃ protam otaṃ caivākhilaṃ jagat
tadeva ca jagatkṛtsnaṃ tadvijñāya vimucyate
- 12
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह
आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्बिभेति न कुतश्चन
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha
ānandaṃ brahmaṇo vidvānbibheti na kutaścana
- 13
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात्
तद्विज्ञाय परिमुच्येत विद्वान्नित्यानन्दी भवति ब्रह्मभूतः
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt
tadvijñāya parimucyeta vidvānnityānandī bhavati brahmabhūtaḥ
- 14
यस्मात्परं नापरमस्ति किंचित्यज्ज्योतिषां ज्योतिरेकं दिविस्थम्
तदेवात्मानं मन्यमानो ऽथ विद्वानात्मनन्दी भवति ब्रह्मभूतः
yasmātparaṃ nāparamasti kiṃcityajjyotiṣāṃ jyotirekaṃ divistham
tadevātmānaṃ manyamāno 'tha vidvānātmanandī bhavati brahmabhūtaḥ
- 15
तदव्ययं कलिलं गूढदेहं ब्रह्मानन्दममृतं विश्वधाम
वदन्त्येवं ब्राह्मणा ब्रह्मनिष्ठा यत्र गत्वा न निवर्तेत भूयः
tadavyayaṃ kalilaṃ gūḍhadehaṃ brahmānandamamṛtaṃ viśvadhāma
vadantyevaṃ brāhmaṇā brahmaniṣṭhā yatra gatvā na nivarteta bhūyaḥ
- 16
हिरण्मये परमाकाशतत्त्वे यदर्चिषि प्रविभातीव तेजः
तद्विज्ञाने परिपश्यन्ति धीरा विभ्राजमानं विमलं व्योम धाम
hiraṇmaye paramākāśatattve yadarciṣi pravibhātīva tejaḥ
tadvijñāne paripaśyanti dhīrā vibhrājamānaṃ vimalaṃ vyoma dhāma
- 17
ततः परं परिपश्यन्ति धीरा आत्मन्यात्मानमनुभूयानुभूय
स्वयंप्रभः परमेष्ठी महीयान्ब्रह्मानन्दी भगवानीश एषः
tataḥ paraṃ paripaśyanti dhīrā ātmanyātmānamanubhūyānubhūya
svayaṃprabhaḥ parameṣṭhī mahīyānbrahmānandī bhagavānīśa eṣaḥ
- 18
एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा
तमेवैकं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā
tamevaikaṃ ye 'nupaśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām
- 19
सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः
सर्वव्यापी च भगवान्न तस्मादन्यदिष्यते
sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ
sarvavyāpī ca bhagavānna tasmādanyadiṣyate
- 20
इत्येतदैश्वरं ज्ञानमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः
गोपनीयं विशेषेण योगिनामपि दुर्लभम्
ityetadaiśvaraṃ jñānamuktaṃ vo munipuṅgavāḥ
gopanīyaṃ viśeṣeṇa yogināmapi durlabham
- 21
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु नवमो ऽध्यायः
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge īśvaragītāsu navamo 'dhyāyaḥ

