43 shlokas
- 1
व्यास उवाच
वेदं वेदौ तथा वेदान्वेदान्वा चतुरो द्विजाः
अधीत्य चाधिगम्यार्थं ततः स्नायाद्द्विजोत्तमः
vyāsa uvāca
vedaṃ vedau tathā vedānvedānvā caturo dvijāḥ
adhītya cādhigamyārthaṃ tataḥ snāyāddvijottamaḥ
- 2
गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायीत तदनुज्ञया
चीर्णव्रतो ऽथ युक्तात्मा सशक्तः स्नातुमर्हति
gurave tu varaṃ dattvā snāyīta tadanujñayā
cīrṇavrato 'tha yuktātmā saśaktaḥ snātumarhati
- 3
वैणवीं धारयेद्यष्टिम् अन्तर्वासस्तथोत्तरम्
यज्ञोपवीतद्वितयं सोदकं च कमण्डलुम्
vaiṇavīṃ dhārayedyaṣṭim antarvāsastathottaram
yajñopavītadvitayaṃ sodakaṃ ca kamaṇḍalum
- 4
छत्रं चोष्णीषममलं पादुके चाप्युपानहौ
रौक्मे च कुण्डले वेदं कृत्तकेशनखः शुचिः
chatraṃ coṣṇīṣamamalaṃ pāduke cāpyupānahau
raukme ca kuṇḍale vedaṃ kṛttakeśanakhaḥ śuciḥ
- 5
स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्बहिर्माल्यं न धारयेत्
अन्यत्र काञ्चनाद्विप्रो न रक्तां बिभृयात्स्रजम्
svādhyāye nityayuktaḥ syādbahirmālyaṃ na dhārayet
anyatra kāñcanādvipro na raktāṃ bibhṛyātsrajam
- 6
शुक्लाम्बरधरो नित्यं सुगन्धः प्रियदर्शनः
न जीर्णमलवद्वासा भवेद्वै विभवे सति
śuklāmbaradharo nityaṃ sugandhaḥ priyadarśanaḥ
na jīrṇamalavadvāsā bhavedvai vibhave sati
- 7
न रक्तमुल्बणं चान्यधृतं वासो न कुण्डिकाम्
नोपानहौ स्रजं चाथ पादुके च प्रयोजयेत्
na raktamulbaṇaṃ cānyadhṛtaṃ vāso na kuṇḍikām
nopānahau srajaṃ cātha pāduke ca prayojayet
- 8
उपवीतमलङ्कारं दर्भान्कृष्णाजिनानि च
नापसव्यं परीदध्याद्वासो न विकृतं वसेत्
upavītamalaṅkāraṃ darbhānkṛṣṇājināni ca
nāpasavyaṃ parīdadhyādvāso na vikṛtaṃ vaset
- 9
आहरेद्विधिवद्दारान्सदृशानात्मनः शुभान्
रूपलक्षणसंयुक्तान्योनिदोषविवर्जितान्
āharedvidhivaddārānsadṛśānātmanaḥ śubhān
rūpalakṣaṇasaṃyuktānyonidoṣavivarjitān
- 10
अमातृगोत्रप्रभवामसमानर्षिगोत्रजाम्
आहरेद्ब्राह्मणो भार्यां शीलशौचसमन्विताम्
amātṛgotraprabhavāmasamānarṣigotrajām
āharedbrāhmaṇo bhāryāṃ śīlaśaucasamanvitām
- 11
ऋतुकालाभिगामी स्याद्यावत्पुत्रो ऽभिजायते
वर्जयेत्प्रतिषिद्धानि प्रयत्नेन दिनानि तु
ṛtukālābhigāmī syādyāvatputro 'bhijāyate
varjayetpratiṣiddhāni prayatnena dināni tu
- 12
षष्ठ्यष्टमीं पञ्चदशीं द्वादशीं च चतुर्दशीम्
ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं तद्वज्जन्मत्रयाहनि
ṣaṣṭhyaṣṭamīṃ pañcadaśīṃ dvādaśīṃ ca caturdaśīm
brahmacārī bhavennityaṃ tadvajjanmatrayāhani
- 13
आदधीतावसथ्याग्निं जुहुयाज्जातवेदसम्
व्रतानि स्नातको नित्यं पावनानि च पालयेत्
ādadhītāvasathyāgniṃ juhuyājjātavedasam
vratāni snātako nityaṃ pāvanāni ca pālayet
- 14
वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतन्द्रितः
अकुर्वाणः पतत्याशु नरकानतिभीषणान्
vedoditaṃ svakaṃ karma nityaṃ kuryādatandritaḥ
akurvāṇaḥ patatyāśu narakānatibhīṣaṇān
- 15
अभ्यसेत्प्रयतो वेदं महायज्ञान्न हापयेत्
कुर्याद्गृह्याणि कर्माणि संध्योपासनमेव च
abhyasetprayato vedaṃ mahāyajñānna hāpayet
kuryādgṛhyāṇi karmāṇi saṃdhyopāsanameva ca
- 16
सख्यं समाधैकैः कुर्यादुपेयादीश्वरं सदा
दैवतान्यपि गच्छेत कुर्याद्भार्याभिपोषणम्
sakhyaṃ samādhaikaiḥ kuryādupeyādīśvaraṃ sadā
daivatānyapi gaccheta kuryādbhāryābhipoṣaṇam
- 17
न धर्मं ख्यापयेद्विद्वान्न पापं गूहयेदपि
कुर्वीतात्महितं नित्यं सर्वभूतानिकम्पकः
na dharmaṃ khyāpayedvidvānna pāpaṃ gūhayedapi
kurvītātmahitaṃ nityaṃ sarvabhūtānikampakaḥ
- 18
वयसः कर्मणो ऽर्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च
वेषवाग्बुद्धिसारूप्यमाचरन्विचरेत्सदा
vayasaḥ karmaṇo 'rthasya śrutasyābhijanasya ca
veṣavāgbuddhisārūpyamācaranvicaretsadā
- 19
श्रुतिस्मृत्युदितः सम्यक्साधुभिर्यश्च सेवितः
तमाचारं निषेवेत नेहेतान्यत्र कर्हिचित्
śrutismṛtyuditaḥ samyaksādhubhiryaśca sevitaḥ
tamācāraṃ niṣeveta nehetānyatra karhicit
- 20
येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः
तेन यायात्सतां मार्गं तेन गच्छन्न रिष्यति
yenāsya pitaro yātā yena yātāḥ pitāmahāḥ
tena yāyātsatāṃ mārgaṃ tena gacchanna riṣyati
- 21
नित्यं स्वाध्यायशीलः स्यान्नित्यं यज्ञोपवीतवान्
सत्यवादी जितक्रोधो ब्रह्मभूयाय कल्पते
nityaṃ svādhyāyaśīlaḥ syānnityaṃ yajñopavītavān
satyavādī jitakrodho brahmabhūyāya kalpate
- 22
संध्यास्नानपरो नित्यं ब्रह्मयज्ञुपरायणः
अनसूयी मृदुर्दान्तो गृहस्थः प्रेत्य वर्धते
saṃdhyāsnānaparo nityaṃ brahmayajñuparāyaṇaḥ
anasūyī mṛdurdānto gṛhasthaḥ pretya vardhate
- 23
वीतरागभयक्रोधो लोभमोहविवर्जितः
सावित्रीजाप्यनिरतः श्राद्धकृन्मुच्यते गृही
vītarāgabhayakrodho lobhamohavivarjitaḥ
sāvitrījāpyanirataḥ śrāddhakṛnmucyate gṛhī
- 24
मातापित्रोर्हिते युक्तो गोब्राह्मणहिते रतः
दान्तो यज्वा देवभक्तो ब्रह्मलोके महीयते
mātāpitrorhite yukto gobrāhmaṇahite rataḥ
dānto yajvā devabhakto brahmaloke mahīyate
- 25
त्रिवर्गसेवी सततं देवतानां च पूजनम्
कुर्यादहरहर्नित्यं नमस्येत्प्रयतः सुरान्
trivargasevī satataṃ devatānāṃ ca pūjanam
kuryādaharaharnityaṃ namasyetprayataḥ surān
- 26
विभागशीलः सततं क्षमायुक्तो दयालुकः
गृहस्थस्तु समाख्यातो न गृहेण गृही भवेत्
vibhāgaśīlaḥ satataṃ kṣamāyukto dayālukaḥ
gṛhasthastu samākhyāto na gṛheṇa gṛhī bhavet
- 27
क्षमा दया च विज्ञानं सत्यं चैव दमः शमः
अध्यात्मनिरतं ज्ञानमेतद्ब्राह्मणलक्षणम्
kṣamā dayā ca vijñānaṃ satyaṃ caiva damaḥ śamaḥ
adhyātmanirataṃ jñānametadbrāhmaṇalakṣaṇam
- 28
एतस्मान्न प्रमाद्येत विशेषेण द्विजोत्तमः
यथाशक्तिं चरन्कर्म निन्दितानि विवर्जयेत्
etasmānna pramādyeta viśeṣeṇa dvijottamaḥ
yathāśaktiṃ carankarma ninditāni vivarjayet
- 29
विधूय मोहकलिलं लब्ध्वा योगमनुत्तमम्
गृहस्थो मुच्यते बन्धात्नात्र कार्या विचारणा
vidhūya mohakalilaṃ labdhvā yogamanuttamam
gṛhastho mucyate bandhātnātra kāryā vicāraṇā
- 30
विगर्हातिक्रमाक्षेपहिंसाबन्धवधात्मनाम्
अन्यमन्युसमुत्थानां दोषाणां मर्षणं क्षमा
vigarhātikramākṣepahiṃsābandhavadhātmanām
anyamanyusamutthānāṃ doṣāṇāṃ marṣaṇaṃ kṣamā

